Հույսի սպանությունը կամ պետական հեղաշրջումների ամերիկյան մեքենան

Մաս երկրորդ

Եթե փորձենք ուսումնասիրել, ապա 1953 թվականաից սկսած մինչ այսօր` 2014 թվականը, ամերիկյան պետական հեղաշրջման մեքենայի գործելաոճն ու մեթոդիկան լուրջ փոփոխություններ կամ զարգացումներ չի ունեցել, ու ընդհանուր առմամբ կարելի է առանձնացնել երկու հիմնական փուլեր, որոնք կներկայացնենք ստորև:

1) Ընդդիմադիր ուժերի ստեղծում ու ամրապնդում

Ամերիկյան պետական հեղաշրջման մեթոդաբանության առաջին փուլի ընթացքում հստակ տարբերակում չի դրվում, թե կոնկրետ ապստամբությունը պետք է բերի իշխող վարչակարգի փոփոխության, հակասահմանադրական այլ ելույթների, թե սահմանադրական ճանապարհով, քվեարկությամբ իշխանափոխության: Սակայն յուրաքանչյուր դեպքի համար, կարելի է ասել, որ գործում է ինքնահատուկ գործողությունների փաթեթը, որոնցից շատերը մշակվել են դեռևս Երկրորդ աշխարհամարտից հետո ու փորձարկվել ամբողջ աշխարհում բազմաթիվ անգամներ: Դրանք փորձարկվում են նաև այսօր ու այնքան են խմբագրվել , որ կարելի է ասել իդեալականացվել են: Ժամանակին մշակվելով կոմունսիտական զարթոնքը կասեցնելու համար, վերջիններս իշխանություն ապահովեցին Եվրոպայի ու Ասիայի երկրներում աջ ուժերին: Այդ ժամանակ էր, որ սկիզբ դրվեց պահպանողական աջ թեքման կուսակցությունների ուսանողական շարժումների, արհմիությունների ու ԶԼՄ-ների ֆինանսավորմանը, որոնք պետք է իրականացնեին հստակ առաջադրանքներ` գաղափարախոսական-քարոզչականից մինչև իրական ապստամբության կամ այլ ելույթների կազմակերպումը թիրախ երկրում` համագործակցելով արդեն Արևմտյան ազդեցության ներքո գտնվող նմանատիպ կառւյցների հետ: Այսպես օրինակ, նույն մեթոդիկայով գործեցին ամերիկյան կամ ամերիկամետ ուժերը Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտից հետո Իտալիայում ու Ֆրանսիայում: Մեխանիզմը շատ պարզ էր: Երկու երկրներում էլ պահպանողական գործիչները առաջադրվեցին իշխանության հասնելու համար, որոնք իրականում Աշխատանքի Ամերիկյան դաշնության գործակալներ էին ու ֆինանսավորումն էլ իրականացվեց աջ թեքման արևմտյան արհմիությունների ու կուսակցությունների միջոցով: Ու նույնիսկ այն բանից հետո, երբ 1946-ի ընտրություններում Իտալիայում հաղթանակ տարան սոցիալիստներն ու կոմունիստները, ովքեր որոշեցին ստեղծել ազգային դեմոկրատական ճակատ` հաջորդ ընտրություններում միասնականորեն պայքարի ելնելու համար ,երկու տարի անց, ԱՄՆ-ն ուղղակի գործարքի գնաց Կաթոլիկ Եկեղեցու հետ, իր, այսպես կոչված, “հակակարմիր” քարոզչությունն իրականացնելու համար: Այդ գործընթացում ներգրավվեցին նաև աշխարհահռչակ իտալական ծագում ունեցող ամերիկացի աստղեր ու հանրահայտ մարդիկ, ինչպես օրինակ` Ֆրանկ Սինատրան և այլոք:

Այդ ժամանակ կազմակերպված ձևով տպագրվեց շուրջ տաս միլիոն տիպաքանակով նամակներ, որոնք իտալական ծագմամբ ամերիկացիները պետք է ուղարկեին հայրենիք` Իտալիա իրենց ագզականներին: Նամակների տեքստերի քաղաքական բովանդակության  մասին կարելի է նաև չմանրամասնել: Միաժամանակ նաև ԱՄՆ-ն ուղղակի ճնշումների գնաց` սպառնալով պատերազմից ծվատված այդ երկրին իր օգնությունը դադարեցնել այն դեպքում, երբ միայն դաշնակիցների ռմբահարումներից ավերվել էին ամբողջական քաղաքներ ու զոհ էին գնացել հիսուն հազար անմեղ մարդիկ: Արդյունքում, եթե 1946-ին Ազգային Դեմոկրատական ճակատը ստացավ ձայների 40 տոկոսը, ապա արդեն 1948-ի ընտրություններում այն իջավ 31 տոկոսի և ի վերջո Իտալիան հայտնվեց կոռումպացված կոալիցիաների ճանկերում, ովքեր սակայն ունեին մեկ անհամեմատելի առավելություն` վայելում էին ԱՄՆ օժանդակությունը: Հետագա 46 տարիների ընթացքում երկիրը ղեկավարվում էր այդ կոալիցիաների կողմից, որոնք գլխավորում էին քրիստոնյա- դեմոկրատները: Իտալիան ազատագրվեց այսպես կոչված երևակայական կոմուսնիտական դիկտատուրայից, սակայն ինչը որ ավելի կարևոր էր` երկիրն ամերիկացիների շնորհիվ ազատագրվեց  սոցիալ-դեմոկրատների անկախ ծրագրերից, ովքեր պայքարում էին հանուն աշխատավորության, պաշտպանում էին իտալական փոքր ու միջին բիզնեսը ամերիկյան վերազգային կորպորացիաների մրցակցությունից:

Համանման մեթոդիկա կիրառվեց ԱՄՆ կողմից 1960-ական թթ Չիլիում, որպեսզի խանգարեին Սալվատորե Ալյենդեի ընտրությանը: 1958 թվականին ընդամենը ձայների երեք տոկոս անբավարարությամբ Ալյենդեն չդարձավ Չիլիի նախագահ: Դրան հասնելու համար Քենեդիի վարչակազմը Չիլի գործուղեց Պետդեպի ու ԿՀՎ շուրջ հարյուր աշխատակիցների, որպեսզի, ինչպես արդեն տարիներ անց կխոստովանվեր, “անհարկի ու նույնիսկ անվայելուչ գործողություններ իրականացնեին” հաջորդ` 1964 թվականի ընտրություններում հնարավոր անցանկալի արդյունենքրից խուսափելու համար: ԿՀՎ-ն գրեթե կիսով չափ ֆինանսավորեց քրիստոնյա-դեմոկրատների նախընտարական կամպանիան ու կազմակերպեց մասսայական պրոպագանդիստական միջոցառումներ` դրանում օգտագործելով կինոն, հեռուստատեսությունը, ռադիոն, թերթերը, պլակատները, քարոզթերթիկները և այլն: “Կարմիր վտանգի” դեմ ուղղված այդ դասական նախընտրական կամպանիան, որում ներգարվվել էին նաև կինոկադրեր խորհրդային պատժիչ ջոկատներից ու տանկերից, ուներ մի նպատակ` վախեցնել հատկապես կանանց: ԿՀՎ-ն այդ օրերին օրական պատրաստում էր 20 ռադիոնյութեր, որոնք ձայնասփռվում էին առնվազն 45 ռադիոկայաններով ու տասնյակ “թխված” լրահոսներ ու նորութուններ: Հազարավոր պլակատների վրա պատկերում էին դժբախտ տեսքով երեխաներ` ճակատներին մուրճ ու մանգաղ դաջված: Արդյունքում քրիստոնյա-դեմոկրատների առաջնորդ Էդուարդո Ֆրեին (Eduardo Frei) առաջ անցավ Ալյենդեից 17%-ով, ընդ որում, այդ առավելությունը նա շահեց հիմնականում կին ընտրողների շնորհիվ: Չնայած ամերիկյան այսօրինակ միջամտությանը, այնուամենայնիվ Ալյենդեն 1970 թվականին ընտրվեց: Իսկ երբ երեք տարի անց իր դիրքերն ամրապնդեց կոնգրեսի ընտրություններում 1973-ին` հաղթահարելով ամերիկյան փաստացի աջակցությանը նրա քաղաքական օպպոնենտներին, երկրի հանդեպ կիրառած էմբարգոների պայմաններում, ԿՀՎ-ն անցնում է բացահայտ իշխանության տապալման գործելաոճի ու ի վերջո հաջողվում է իրավիճակը ապակայունացնել ու հասնել պետական հեղաշրջման` գեներալ Աուգուստո Պինոչետի դիկտատուրայի հաստատմամբ:

Գրեթե նույն գործելաոճն ու ձեռագիրն է նաև Ուկրաինայում: ԱՄՆ-ն իր գործակալական ողջ ցանցով Ուկրաինայում սկսեց աշխատել 1991-ից սկսած, երբ երկիրը ձեռք բերեց անկախություն Խորհրդային կայսրության քայքայումից հետո: Արդեն 2004-ին ամերիկյան ուժերը առաջադրեցին արևմտամետ թեկնածուներին երկրի ղեկավար պաշտոնների համար, ինչը հանգեցրեց երկրում “նարնջագույն հեղափոխության”: Սակայն Արևմուտքի կողմից աջակցվող Վիկտոր Յուշչենկոյի ու Յուլյա Տիմոշենկոյի կառավարությունը իր նախորդի նման թաղվեց կոռուպցիայի ճահճում, կորցրեց հանրային վստահությունն ու ճանաչումը և ադյունքում 2010-ին նախագահ ընտրվեց Վիկտոր Յանուկովիչը, որ ռուսամետ կողմնորոշում ունեցող քաղաքական գործիչ էր համարվում: Ու այդտեղ ԱՄՆ-ն անցավ գործի ու կիրառելով արդեն տասնամյակներ շարունակ իր, այսպես կոչված, միջազգային-քաղաքական ավանտյուրաների զինանոցի հին ու փորձված մեթոդիկան, հասավ այն բանին, որ 2014-ին տեղի ունեցավ հերթական Մայդանյան հեղաշրջումը: Այս դեպքում սակայն այն նորամուծությունը կատարվեց, որ ԿՀՎ-ի դերակատարությունն իր վրա ստանձնեց Ժողովրդավարության աջակցության Ամերիկյան հիմնադրամը (National Endowment for Democracy), պատրաստելով ուկրաինական ընդդիմադիր գործիչներին ու կուսակցություններին և ունենալով տարեկան հարյուր միլիոն դոլար բյուջե, որը ազատորեն ծախսում էր ամբողջ աշխարհում: Հիմնադրամն ամենևին էլ չէր թաքցնում, որ Ուկրաինան իր համար հեռանկարային երկիր էր ու այդ պատճառով էլ իրականացրեց այնտեղ 65 ծրագիր: Դա ավելին է, քան մյուս երկրներում նրա իրականացրած ծրագրերը: Այս հանգամանքը հաշվի առնելով արդեն պատահական չպիտի համարել Կարլ Գերշմանի հայտնի արտահայտությունը հրապարակված Washington Post-ում, իր հոդվածներից մեկում, դեռևս 2013-ի սեպտեմբերին, թե “Ուկրաինան այս պահին հիմնական նվերն է հանդիսանալու ԱՄՆ համար”, քանի որ ամերիկյան օպերացիաները այդ երկրում թևակոխում են վճռական փուլ: