Օլիգարխի անունով եկեղեցին՝ ինքնապահպանման միջոց

«Ելակետ» ակումբի հյուրեր թուրքագետ Անուշ Հովհաննիսյանը և Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի «Սասուն» ազգային երգի-պարի խմբի գեղարվեստական ղեկավար Անդրանիկ Սարկավագ Մանուկյանը ներկայացրին մեր ազգային մշակույթի՝ հարևանների կողմից յուրացման խնդիրը:

Անդրանիկ Սարկավագ Մանուկյանը նշեց.

-Ցանկացած ազգ, որը չունի մարդկային կերպար, չարանում է ու սկսում գողանալ, բռնություն կատարել: Մենք Մուշում նկարահանել ենք «Տեր ողորմիա» ֆիլմը և տեսել ենք այդ չարությունը և բռնությունը: Ինչ վերաբերում է գողանալու արվեստին, մենք պիտի այնքան առողջ մտածելակերպ ունենանք, որ կարողանանք մեր մշակույթը, բառ ու բանը պահել:

Տիկին Հովհաննիսյանն անդրադարձավ մշակութային ցեղասպանությանը.

-Լենկինը, ով հեղինակել է ցեղասպանության մասին կոնվենցիայի նախնական ծրագիրը, այնտեղ ընդգրկել էր ոչ միայն ֆիզիկական ոչնչացումը, այլև մշակութային ցեղասպանություն եզրը: Վերջինս դուրս մնաց Ցեղասպանության կոնվենցիայից, սակայն քաղաքական գործիչները, մշակութաբանները, ցեղասպանագետները այդ եզրը օգտագործում են, և այն ամուր կերպով մտած է ցեղասպանության մասին պատկերացումների մեջ:

Անդրանիկ Սարկավագը հիշեց, թե իրենց նկարահանումների ժամանակ ինչպես իսլամացված հայը, պարելով իր ազգային պարերը, հուզվեց ու դարձավ քրդերի ծիծաղի առարկան: Այս խնդրի լուծումը պարոն Անդրանիկ Սարկավագը տեսնում է մեր ժողովրդի, մեր տեսակի շարունակելիության ու շատացման մեջ:

-Յուրացնելով ցեղասպանված խմբի մշակույթը,- նշեց Անուշ Հովհաննիսյանը,- իրենք լեգիտիմացնում են ցեղասպանության պտուղներից օգտվելու իրենց «իրավունքը»: Ինձ հաճախ հարց են տալիս, թե ցեղասպանությունն արդյո՞ք ավարտվել է, թե՞ ոչ: Ե՛վ մշակութաբանները, և՛ սեղասպանագետները ասում են՝ ո՛չ, ցեղասպանությունը չի ավարտվել, որովհետև այդ սպիտակ ջարդը, մշակույթի յուրացումը հենց ցեղասպանություն են:

Պալեանների ընտանիքը, որ հեղինակն էր Ստամբուլի՝ ճարտարապետական արժեք ներկայացնող կառույցների, Թուրքիայի կողմից ներկայացվել է որպես «պրառաբ», այսինքն զուտ հետևել է շինարարությանը, գծագրության հետ իբրև թե որևէ կապ չի ունեցել:
Տիկին Հովհաննիսյանն իր հետ բերել էր այն բրոշյուրի օրինակը, որը տրվում է Մուշ այցելող ցանկացած զբոսաշրջիկի, և որտեղ տարբեր լեզուներով ներկայացաված են մշակութային տարբեր հուշարձաններ, և ոչ մի խոսք գրված չէ, թե դրանք հայկական են:

Բայց այսքանի հետ մեկտեղ ՄԱԿ-ը, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն չունեն ոչ մի լծակ՝ Թուրքիայի վրա ազդելու, քանի որ իրենք շատ լավ կարողանում են իրենց կատարածը վերագրել երկրաշարժներին կամ տեղանքի ժողովրդին: Փաստորեն ոչ մի կերպ հնարավոր չէ ապացուցել, որ այս ամենն արվում է պետական հրամանով:

-Մեր տեսախցիկը կոտրած «լամուկի» հայրը հրաժարվեց անհրաժեշտ չափով փոխհատուցել վնասի գումարը՝ պատճառաբանելով, որ 12 երեխա ունի և չունի հնարավորություն՝ այդ գումարը վերադարձնելու: Նայում ես նրան մարդկային կերպարանք չունի, բայց մարդը 12 երեխա ունի: Ուզում եմ ասել, որ մենք, իրոք, մեր դարդին ու ցավին դարման անենք, շատ խելոք պիտի լինենք, ավելորդ ծախսեր, հոգսեր ուրիշ տեղեր չվատնենք: Հետաքրքիր անհատներ կամ միջավայրեր կան, որոնց վրա պիտի ներդրումներ արվեն ու խնամքով վերաբերվեն նրանց:

Մեր հարցին, թե ինչ է անում մշակույթի նախարարությունը մեր ազգային, աշուղական երգ-երաժշտության պահպանման համար, պարոն Անդրանիկ Սարկավագը պատասխանեց.

-Արվում է, ինչպես ներկայություն: Դա հովանավորների հետ է կապված: Եթե ես 20 տարի ծառայել եմ մշակույթին ու ոչ մի անգամ չեմ խնդրել ներդրումներ, ապա այսօր այդ խնդիրը կա: Եթե ես 20 տարի աշխատել եմ այս գրքի վրա, ու եկել է օրը, որ սա պիտի հրապարակվի, որևէ գումար է հարկավոր՝ մինչև այդ գումարը վերցնում ես դառնում ես էն ամենավերջին մուրացկանը: Ու հետո գիրքը տարածելու, ներկայացնելու խնդիրն է առաջանում, չես հասկանում՝ այդ մարդը, ով ուներ համապատասխան գումար, քո ազգի՞ց է, քո մշակույթի կրո՞ղն է, ինքը մտահոգվա՞ծ է, թե ոչ:

Այս հարցի վերաբերյալ տիկին Հովհաննիսյանը նշեց.

-Կարևոր է, որ ամեն մեկիս գիտակցության մեջ մտնի, որ եկեք առաջին հերթին մեր տունը պահպանենք, հետո անցնենք մյուս խնդիրներին, թե չէ ամեն մի օլիգարխ վեր է կենում, իր անունով մի եկեղեցի է կառուցում ու անունը դնում ինքնապահպանություն:

Արուս Տիգրանյան