Տեսչական բարեփոխումները կնպաստեն Հայաստանի ներդրումային գրավչության բարձրացմանը

Հայաստանում տեսչական բարեփոխումների վերջին փուլում կվերանայվեն խախտումների համար սահմանված տույժերն ու պատժամիջոցները։ Եթե մինչ օրս տարբեր բնույթի խախտումների համար նախատեսված էին միանման պատիժներ, ապա նոր համակարգով տույժերի կիրառման ժամանակ նշանակություն կունենա բիզնեսի ռիսկայնությունը։ «Արմենպրես»-ի հետ զրույցում Տեսչական բարեփոխումների խմբի ղեկավար Հայկ Այվազյանը հայտնեց, որ նշված փոխոփություն ների անհրաժեշտությունը ակնհայտ դարձավ այն ժամանակ, երբ բարեփոխումների ընթացքում ի հայտ եկան բազմաթիվ նորմատիվներ և օրենքներ, որոնք կորցրել էին արդիականությունը։

«Շատ դեպքերում եղած օրենքները կիրառելի չէին, իսկ որոշ դեպքերում՝ դրանք լուծում չէին տալիս խնդրահարույց հարցին։ Այդ նպատակով ծրագրվում է, որ տեսչությունների օպտիմալացման ծրագրի ավարտին փոփոխություններ կկատարվեն նաև կարգավորումների դաշտում։ Սա բարդ գործընթաց է, քանի որ մեծ է վերանայման կարիք ունեցող օրենսդրական դրույթների քանակը»,- ասաց Այվազյանը։ Նա նշեց, որ վերանայվելու են պատժների ձևերն ու չափերը, և առաջին անգամ տեսչական համակարգում ներդրվելու է նախազգուշացման ինստիտուտը։

Գործարար միջավայրը կդառնա ավելի գրավիչ

Տեսչական համակարգի թերություններն ուղղակիորեն ազդում են Հայաստանի ներդրումային միջավայրի և երկրի մրցունակության վրա: Տեսչական բարեփոխումների խմբի անդամ Արսեն Նազարյանի խոսքով՝ ներդրողներն ավելի շահագրգիռ են աշխատելու այն երկրներում, որտեղ տեսչական համակարգերն աշխատում են համակարգված և գրագետ։ «Տեսչական բարեփոխումների ճիշտ և հետևողական իրականացումը էականորեն կբարելավի երկրի ներդրումային միջավայրի վարկանիշի վրա։ Կարծում եմ՝ թեև անուղակիոր են, բայց բարեփոխումների ազդեցությունը զգալի կլինի»,- նշեց նա։

Համաշխարհային բանկի «Գործարարությամբ զբաղվելը» (Doing Business) և Օտարերկրյա ներդրումների խորհրդատվական ծառայության (FIAS) հետազոտությունների համաձայն՝ ներդրումների հետ կապված վարչական միջավայրը նկարագրելիս ամենահաճախակի բողոքները վերաբերում են տեսչական ստուգումներին: Եվ սա ոչ միայն Հայաստանին բնորոշ խնդիր է, այլև անցումային շատ երկրների: Բացի այդ, Համաշխարհային բանկի գնահատմամբ՝ տնտեսվարող սուբյեկտների և տեսուչների միջև փոխհարաբերությունները լուրջ խնդիր են առաջացնում նաև կոռուպցիայի տեսանկյունից: Միջազգային կառույցների կողմից տարբեր չափորոշիչներով գործարար միջավայրի գնահատման արդյունքներով՝ Հայաստանի ցուցանիշներըб չնայած համադրելի են ԱՊՀ երկրների հետ, սակայն էականորեն զիջում են Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի երկրներին:

Գործարար-տեսուչ գործընկերային հարաբերություններ

Տեսչական բարեփոխումն արդյունավետ իրականացնելու համար կարևոր է նաև բարձրացնել տեսուչների պատրաստվածությունը և մասնագիտական որակները։ Տեսչական բարեփոխումների խմբի անդամ Գևորգ Պողոսյանի խոսքով՝ տեսուչները պարբերաբար անցնելու են վերապատրաստման դասընթացներ և սովորելու նոր ներդրված համակարգի աշխատանքին։ «Տեսուչը պետք է օգնի տնտեսավարողին, որ վերջինս համապատասխանի սահմանված պահանջներին։ Այսինքն, պետք է ձևավորվի գործարար-տեսուչ հարաբերությունն երի նոր մակարդակ»,- նշեց Պողոսյանը։ Հայաստանում «Տեսչական բարեփոխումների հայեցակարգով» ևս սահմանվում է, որ հարկավոր է աշխատանքներ տանել տեսուչների հոգեբանությունը փոխելու ուղղությամբ։ Պետք է  ձգտել հաղթահարել տնտեսավարողի նկատմամբ պետական կառույցի վերադասության մոտեցումը և ամրապնդել տեսչության` որպես ծառայություն մատուցող կառույցի գաղափարը: Մտածելակերպի, հետևաբար նաև վարքագծի փոփոխությունը լրջագույն խնդիր է, որ ակնկալվում է հաղթահարել տեսչական բարեփոխման ընթացքում։

Գոհար Ավետիսյան