Իրավասու մարմինների նպատակը Սևանի մակարդակը մաքուր ջրով բարձրացնելն է ևս 2 մետրից մի փոքր ավելի

20 October, 2015 10:08

Ամենամեծ բնական ջրամբարի` Սևանա լճի մակարդակի բարձրացումը ՀՀ կառավարության, Սևանի հարցերով զբաղվող իրավասու կառույցների հոգածության ներքո է: Ներկայում իրականացվում են մի շարք ծրագրեր, որպեսզի մեր ջրային ռազմավարական պաշարի ծավալները չնվազեն, այլ ավելանան: Եթե ներկայում լճում ջրի քանակը 38 միլիարդ խորանարդ մետր է, ապա նպատակ կա այն հասցնել մինչև 58 միլիարդի: Արմենպրես-ը ներկայացնում է հարցազրույց ՀՀ նախագահին առընթեր Սևանա լճի հիմնահարցերի հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ Յուրի Ջավադյանի հետ:

-Ինչպես կբնութագրեք 2015 թվականի ոռոգմանաշխատանքների իրականացման ներկա արդյունքները,համակարգի աշխատանքը և տարվաառանձնահատկությունները:

-Այս տարվա սկզբից բավականին լավ վիճակ էր, քան անցյալ տարի, երբ գետերի մակարդակը, ջրածածկը 2-2.5 անգամ պակաս էր` նախանցյալ տարվա համեմատ: Այս տարի գետերի տեղափոխման մակարդակը որոշակիորեն բարձրացավ` լցնելով Ապարանի, Ազատի և Մարմարիկի ջրամբարները, որոնք Սևանի դոնոր ջրամբարներն են: Անցյալ տարի Ազատի ջրամբարը լցված էր 60-65 տոկոսով, այս տարի լցվել է 100 տոկոսով, եթե Ապարանի ջրամբարը լցված էր 25 տոկսով, այս տարի 50 տոկոսից ավելի է եղել, Մարմարիկում անցյալ տարի ջուր չկար, այս տարի 24 միլիոնանոց ջրամաբարում կար 20 միլիոն խորանարդ ջուր:
Այս տարի գետերի հոսքերը որոշակիորեն բարձր էր տարվա սկզբին: Այդ տեսանկյունից մեզ թվում էր, որ լավ վիճակում ենք: Երկու հանձնաժողովով` Ակադեմիայի փորձագիտական հանձնաժողովով ու Սևանի հարցերով հանձնաժողովով որոշում կայացրեցինք, որ այս տարի մինչև 160-170 միլիոն խորանարդ մետր ջուր հանվի Սևանից:
Բայց ինչ տեղի ունեցավ` մի արտառոց բան. հուլիսին երկու անգամ, օգոստոսին երկու անգամ, մի փոքր էլ սեպտեմբերին տաք օդային հոսանքներ ներթափանցեցին Հայաստան, որոնք ամեն տարի էլ լինում էին մեկ-երկու օրով, բայց այս տարի 4.5 անգամ ավելացան ու բարդ վիճակ ստեղծեցին ոռոգման համար: Եթե տարվա ընթացքում բանջարեղենը ջրում էին 10 անգամ, ապա ջրման հաճախելիությունը 8-10-ով ավելացավ դրա պատճառով: ՀՀ նախագահը հարց դրեց կառավարության առաջ, որ բերքի անկում չպետք է ունենա գյուղացին, բայց ջրային հարցերն էլ պետք էր ճիշտ կարգավորել ու կառավարել:
Վարչապետը համարյա ամեն օր Ջրային տնտեսության պետական կոմիտեի հետ էր հանդիպում, շահագրգիռ նախարարությունների ներկայացուցիչներին, որի արդյունքում անընդհատ հսկողոթյան տակ են պահվել այդ գործընթացները: Ջրտնտպետկոմի և վարչապետի հսկողության տակ լինելով` ջրառն այնպես կազմակերպվեց, որ Սև անից մեկ լիտր ջուր ավելի բաց չի թողնվել: 170 միլիոն խորանարդ մետր ջրից 167-ը բաց է թողնվել «Սևան» կասկադով, 2.5-3 միլիոնն էլ վերցվել է պոմպակայաններով Սևանից: Ոռոգումը կազմակերպվեց այնպես, որ ոչ մի չորացում չեղավ ու ՋՕԸ-ների գիշեր-ցերեկ աշխատտանքի արդյունքում լուծվեց հարցը: Դեռ մի բան էլ ավելի. անցյալ տարվա համեմատ սեպտեմբերին Սևանի մակարդակը 4 սմ-ով բարձր էր:

-Սևանի մակարդակի ավելացման պայմաններում ինչպես կլուծվի հետագայում ափամերձ տարածքների ջրի տակ անցնելուխնդիրը:

-Սևանի և Ջրի ազգային ծրագրի մասին օրենքներով` Սևանը տարեկան 15-20 սմ-ով պետք է բարձրանա, եթե վերցնենք միջինը, մենք շատ ենք բարձրացրել, բնությունն ու այլ հնարավորություններ մեզ օգնել են այդ հարցում: Մինչև այժմ մենք 3 մետր 82 սմ բարձրացում ունենք: Նախատեսված է մինչև 6 մետր բարձրացնել, մնաց 2 մետրից մի փոքր ավելի:
Ափամերձ շրջաններում անտառների հիմնման աշխատանքները գրաֆիկով ընթանում են: Նոր անտառների տնկման գործընթացը բնապահպանության նախարարության միջոցով էլ այս տարի սկսվել է, արդեն 65 հեկտար տնկում կատարվել է, գարնանը կամ աշնանը կավարտվի: Ան տառների մաքրման աշխատանքներ են կատարվում: Ամեն 50 սմ բարձրացման դեպքում ունենք հաշվարկած, թե ինչեր են մնում ջրի տակ` էլեկտրացանցեր, մալուխային գծեր, գազի գծեր, ճանապարհներ: Մինչև 5 մետր բարձրանալու դեպքում նախատեսված բոլոր աշխատանքներն Էներգետիկայի նախարարությունը լրիվ ավարտել է, գազամաակարարողները ևս խնդիր չունեն:
Կատարված են նաև մայրուղիների որոշակի մասերի բարձրացման աշխատանքները. ամեն տարի ճանապարհների որոշ հատվածներ փոփոխվում են, բարձրացվում:

-Ինչ խորհրդատվական աշխատանքներ են տարվում Սևանա լճի հանձնաժողովի կողմից ամենամեծ բնական ջրամբարի` Սևանալճի մասին օրենքով նախատեսված բարձրացումը նախապատրաստելու ուղղությամբ:

-Մենք ունենք հանձնաժողովի տարեկան պլան, համաձայն որի էլ շարժվում ենք: Բոլոր աշխատանքային խմբերը նորմալ աշխատել են, հիդրոլոգիական, հիդրոքիմիական, հիդրոբիոլոգիական ուսումնասիրությունները կատարվում են ու դրանց արդյունքները քննարկում ենք:
Սևանն ամբողջ տարածաշրջանի միակ մաքուր ջրի աղբյուրն է, իսկ մաքուր ջրի աղբյուրը մենք չենք կարող կեղտոտ ջրով բարձրացնել: Մաքրման ծրագրեր են մեծ թափով իրականացվում: Ի պատիվ Սևանի` թափանցելիությունը դարձել է 13-15, հատակային ջերմաստիճանը, եթե նախկինում բարձրացել էր, ապա այժմ նորմայի &nbs p; 5-7 աստիճանի սահմաններում է: Կարող եմ ասել, որ որակով ջրի բարձրացում է իրականացվում:
Այժմ մենք երկու կարևոր խնդիր ունենք լուծելու, որոնց ուղղությամբ արդեն մեծ աշխատանք է կատարվել: Անցյալ տարի շահագործման հանձնվեցին 3 մաքրման կայաններ Մարտունիի, Վարդենիսի ու Գավառի տարածաշրջանների համար: Գալիք տարի էլ նախատեսված է Սևան քաղաքի համար մաքրման կայան կառուցել: Ծրագրի տնտեսումների հաշվին 58 կմ կոյուղու գծեր են կառուցվել կամ վերականգնվել, բոլորը գալիս են մաքրման կայաններ, որի արդյունքում էլ մաքուր ջուր է լցվում Սևանա լիճ: Բայց դեռևս շատ խոշոր գյուղեր ու քաղաքներ ունենք, որոնցում կոյուղու ցանցեր ընդհանարապես գոյություն չունեն, նորը պետք է կառուցվի, ինչը կառավարության կողմից ուշադրության կենտրոնում է:
Մենք մեծ խնդիր ունենք աղբահանության առումով: Դրանք լցվում են գետերն ու գետերով գալիս են Սևանա լիճ: Կառավարությունը կրկին ծրագիր ունի, որով Կոտայքի մարզում մեծ կարգավորվող աղբավայր է ստեղծվում, որտեղ կհավավեն Հրազադան քաղաքի ու այլ երեք քաղաքների աղբերը: Ծրագիրը քննարկման փուլում է: Դա կնպաստի, որ մենք մաքուր ջրով բարձրացնենք Սևանի մակարդակը: Ներկայում լճում 38 միլիարդ խորանարդ ջուր ունենք, բայց ցանկանում ենք այն հասցնել մինչև 58 միլիարդի: Բացի այդ` ստեղծենք լիարժեք պայմաններ տուրիզմի համար:

Վարչապետի հանձնարարությամբ`անտառատնկում ենք իրականացնում:
Բնապահպանության նախարարությունը 1100 հա նոր անտառ պետք է տնկի: Անտառների վերականգման ու պահպանման հիմնադրամը, որի նախագահը ես եմ, իր հերթին դեպի Շորժա գնացող հատվածում, որտեղ ոռոգման ջուր էլ չկա, պետք է անտառատնկում իրականացնի: Այդ տարածքում այնպիսի բուսատեսակներ ենք նախատեսում, որոնք մինչև 2 հազար 100 մետրի վրա կարող են առանց ջրի աճել: Նախապատրաստական աշխատանքներ ենք ներկայում կատարում` պարսպապատում ենք, որ կենդանիները չմտնեն ներս, մինչև 5 տարվա ընթացքում կիրագործենք նաև այÕ ¤ ծրագիրը:

-Անդրադառնանք Արփա-Սևան թունելի վթարային հատվածների վերանորոգման աշխատանքներին: Որքա՞ն ջուր հնարավորկլինի տեղափոխել վերականգնողական աշխատանքներից հետո:

-Շինարարները 2017 թվականին կհանձնեն, և մենք հնարավորություն կունենանք բաց թողնել ոչ թե վայրկյանում 12, այլ 19-22 խորանարդ մետր ջուր, որը ևս կխթանի Սևանի բարձրացմանը: Որքան շատ մաքուր ջուր ունենանք Սևանում, այնքան լավ: 15 խմ մաքուր ջուրը հնարավորություն ունի մաքրել 1 խմ ամենավատ որակի ջուրը:
-Ի՞նչ աշխատանքներ է անհրաժեշտ իրականացնել ոռոգման ջրախնայողական տեխնոլոգիների` մասնավորապես, կաթիլայինոռոգման համակարգերի ներդրման ուղղությ ամբ:
-Այն թանկ բավականություն է, միջին հողատիրոջ համար մեծ ֆինանսական դժվարություններ կառաջացնի: Արարտյան դաշտում 340 հազար գյուղացիական տնտեսություններ ունենք, փոքր կտորներով են և հնարավոր չէ նման բան անել, բայց եթե կորպորատիվներ ստեղծվեն` ինքնակամ միանալով, ոչ թե սեփականության գործառույթներ կատարելու համար, այդ դեպքում 30 տոկոսով կէժանանա նշյալ համակարգի ներդրման արժեքը, բերքն էլ կշատանա: Միջինում 3 հազար 200 դոլար կծախսվի մեկ հեկտարի վրա, բայց ջրի խնայողությունը գրեթե 50 տոկոս կլինի:

-Այդ համակարգերը ներդնելու պետական ծրագրեր չկա՞ն:

-Կառավարությունն ուշադրության կենտրոնում է պահում հարցը: Հնարավոր է որոշ տեղերում (70 գյուղ ունենք Արարտյան դաշտում, որտեղ բավականին բարձր ոռոգման պայմաններ են պահանջվում` հողի մեխանիկական կազմից ելնելով) նման աշխատանքներ կատարի, որ նորմայի սահմաններում պահվի իրավիճակը: