ՌԴ-ն հաշվի կառնի Հայաստանի շահերը
Analysis
Հայաստանը, գտնվելով բարդ և խնդրահարույց տարածաշրջանում, և տարիներ ի վեր զգալով շրջափակման դառը հետևանքները, չի կարողացել լիարժեքորեն օգտագործել իր զարգացման հնարավորությունները: Սրանով հանդերձ վերջին շրջանում ավելացել են Արևմուտքի կողմից Ռուսաստանի նկատմամբ կիրառված պատժամիջոցների ազդեցության ծանր հետևանքները ՀՀ տնտեսության վրա: Ներկայումս Հայաստանի համար տարբեր տնտեսական կառույցների և երկրների հետ կապերի հաստատումը և հարաբերությունների խորացումը տարբեր ուղղություններով առանցքային նշանակություն ունի, քանի որ այս ամենը թույլ կտա հետ չմնալ ժամանակակից դինամիկ զարգացող աշխարհից:
Հայաստանը հանդես է գալիս ԵՏՄ շրջանակներում կապերի խորացման և տնտեսական միության ընդհանուր տնտեսական գոտին արդյունավետ օգտագործման դիրքերից` միաժամանակ հանդիսանալով ԵՄ-ի առանցքային գործընկեր, որն իր հերթին շահագրգռված է ԵՄ-ի հետ հարաբերությունները զարգացնելու հարցում:
Հայաստանի նման մոտեցումը հաշվի են առնում նաև եվրոպական գործընկերները ՀՀ-ի հետ իրենց հարաբերությունները կառուցելիս: Ճիշտ է, 2013թ-ին Հայաստանը չստորագրեց Ասոցացման համաձայնագիրը, բայց դա չի նշանակում, որ հնարավոր չէ ԵՄ-ի հետ ստորագրել նոր և փոխշահավետ փաստաթուղթ, որը կընդգրկի փոխգործակցության լայն շրջանակ:
Վերջին շրջանում ՀՀ-Բրյուսել համագործակցության խորացումը թևակոխում է նոր փուլ: ԵՄ խորհուրդը հոկտեմբերի 12-ին Լյուքսեմբուրգում արտգործնախարարների մակարդակով հանդիպման ժամանակ լիազորել էր Եվրահանձնաժողովին՝ բանակցություններ սկսել Հայաստանի հետ նոր համապարփակ համաձայնագրի վերաբերյալ, որը կփոխարինի ԵՄ-ի և հանրապետության միջև գործընկերության ու համագործակցության մասին գործող համաձայնագրին։ Բանակցությունների պաշտոնական մեկնարկը նախատեսված է մինչև տարեվերջ։ Նախատեսվում է, որ փաստաթուղթն ունենալու է քաղաքական և տնտեսական բաղադրիչներ:
ԵՄ ներկայացուցիչներն իրենց հայտարարություներում ի ցույց են դնում, թե իրենք մեծապես շահագրգռված են, որ կնքվի ԵՄ-Հայաստան շրջանակային համաձայանագիր, ինչը չի հակասի ԵՏՄ շրջանակներում Հայաստանի ստանձնած պարտավորություններին:
Գործընթացին զուգահեռ տեսակետներ էին հնչում, թե Մոսկվան որևէ շահագրգռվածություն չունի ՀՀ-ԵՄ նոր փաստաթղթի ստորագրումից, և դժվար թե կարելի է բանակցություններից լուրջ արդյունք ակնկալել: Սակայն վերջին քաղաքական զարգացումները ցույց են տալիս, որ Ռուսաստանը որոշել է ոչ միայն չխոչնդոտել ՀՀ-ԵՄ հարաբերությունների զարգացմանը, այլև խրախուսել այն: Ռուսաստանի փոխարտգործնախարար Վասիլի Նեբենզիան լրատվամիջոցներից մեկի հետ զրույցում նշել է. «Կարծում եմ` անհրաժեշտ է, որ ԵՄ-Հայաստան բանակցությունները ստացվեն: Երկրորդը` այդ փոխհարաբերությունները, կարծում եմ, չեն հակասի ՀՀ-ՌԴ հարաբերություններին, քանի որ մենք ինքներս էլ ԵՄ-ի հետ հարաբերություններ էինք զարգացնում, իհարկե մինչև այն պահը, երբ ԵՄ-ն դադարեց ցանկանալ մեզ հետ հարաբերություններ ծավալել»: Վ. Նեբենզիան նաև հավելել է, որ Ռուսաստանը ոչ միայն չի խոչնդոտում ԵՄ-Հայաստան հարաբերությունների զարգացումը, այլև խրախուսում է՝ շեշտելով ԵՄ-ԵԱՏՄ կազմակերպությունների շրջանակներում:
Վ. Նեբենզիայի այս հայտարարությունը փաստում է, որ Ռուսաստանը կարևորում է ՀՀ-ԵՄ հարաբերությունների խորացումը, ինչը թույլ կտա արահետ բացել ՌԴ-ԵՄ հարաբերությունների կարգավորման հարցում:
Հարկ է նշել, որ թե Եվրամիությունը, թե Ռուսաստանը ժամանակի ընթացքում իրենց վարած քաղաքականության արդյունքում դասեր են քաղել և որոշ առումով եկել են այն գիտակցության, որ հնարավոր է վարել նաև փոխլրացնող և փոխգործակցության վրա հիմնված կոմպրոմիսային քաղաքականություն:
Ենթադրվում է, որ մինչև տարեվերջ նախատեսված բանակցությունների արդյունքում կներկայացվի փաստաթուղթ, որում հաշվի կառնվեն և ՀՀ-ԵԱՏՄ, և ՀՀ-ՌԴ, ինչպես նաև ՌԴ աշխարհաքաղաքական շահերը:
Մյուս կողմից հնարավորություն է ստեղծվում, որ ՀՀ-ԵՄ նոր փաստաթղթի կնքմամբ Հայաստանը դառնա ԵԱՏՄ-ի և ԵՄ-ի միջև համագործակցության ապահովման տեսանկյունից կարևորագույն հարթակ, ինչը թույլ կտա Եվրասիական միության անդամ երկրներին Հայաստանի միջնորդությամբ շահավետ պայմաններով դուրս գալ ԵՄ շուկա և հակառակը:
Ամփոփելով նշենք, որ ԵՄ-Հայաստան հարաբերություններում նոր փաստաթղթի կնքումը բացառիկ կարգավիճակ է նախատեսում ՀՀ-ի համար, քանի որ տարածաշրջանի ոչ մի երկիր դեռևս հնարավորություն չի ունեցել իր դիրքերը միաժամանակ ամրապնդել ԵՏՄ-ի շրջանակներում փոխգործակցության հարցում, ինչպես նաև լուրջ արդյունքներ գրանցել եվրոպական ուղղությամբ:
Միջազգայնագետ Նարեկ Պողոսյան
