Հայաստանում դրամային զանգվածը աճում է, սակայն…

2015 թ.-ի ընթացքում փողի ագրեգատները՝ փողի բազան, շրջանառությունում կանխիկ դրամը, դրամային զանգվածը և փողի զանգվածը դրսևորել են հետևյալ վարքագիծ՝ հունվարից մինչև նոյեմբեր դանդաղորեն աճել են, իսկ դեկտեմբերին ունեցել են շատ կտրուկ աճ, ապա 2016 թ.-ի հունվարին, նորից կտրուկ նվազել են, որոշ դեպքերում, հասնելով նույնիսկ նախորդ տարվա հունվարի մակարդակին, ինչպես օրինակ շրջանառությունում կանխիկ դրամը: Նշենք, որ փողի ագրեգատները, դեկտեմբերին սովորաբար աճում են, պայմանավորված տնտեսության ակտիվության աճով, իսկ հաջորդող հունվարին կտրուկ կրճատվում են, պայմանավորված տնտեսության հետ ամանօրյա պասիվությամբ:

Այսպես, 2015 թ.-ի ընթացքում փողի բազան աճ է գրանցել, դեկտեմբերին կազմելով՝ 921,3 մլրդ դրամ, նույն տարվա հունվարի 833,3 մլրդ դրամի համեմատ: Աճը կազմել է 88 մլրդ դրամ, կամ 10,5 տոկոս: Սակայն դրա զգալի մասը եղել է դեկտեմբեր ամսին, որը նոյեմբերի համեմատ աճել է 77,2 մլրդ դրամ: Աճին նպաստել են միաժամանակ ԿԲ-ից դուրս կանխիկ դրամը, ինչպես նաև առևտրային բանկերի թղթակցային հաշիվները դրամով և արտարժույթով: Իսկ հաջորդող հունվարին փողի բազան կտրուկ նվազել է:

Ինչ վերաբերվում է շրջանառությունում կանխիկ դրամի և դրամային զանգվածի ցուցանիշներին, ապա պատկերը նույն է: 2015 թ.-ի դեկտեմբերին շրջանառությունում կանխիկ դրամը կազմել է 345,5 մլրդ. դրամ, այդ տարվա հունվարի 306,3 մլրդ դրամի փոխարեն, իսկ 2016 թ.-ի հունվարին, կանխիկ դրամը նորից կազմել է 306,6 մլրդ. դրամ:

Դրամային լայն զանգվածը հունվարին, նախորդ հունվարի համեմատ ավելի մեծ աճ է գրանցել՝ 2016 թ.-ի հունվարին M2-ը կազմել է 813,4 մլրդ. դրամ, 2015 թ.-ի հունվարի 760,6 մլրդ դրամի համեմատ: Սակայն, կրկին 2015 թ.-ի դեկտեմբերի 860,4 մլրդ դրամի համեմատ նվազել է: Այստեղ, սակայն աճը հիմնականում տեղի է ունեցել, ցպահանջ և ժամկետային ավանդների աճի հաշվին, որոնք ճիշտ է, դեկտմբերին թեև աճել են, սակայն հունվարին քիչ են նվազել, ի տարբերություն շրջանառությունում կանխիկ դրամի ծավալների համեմատ: Դրամային նեղ զանգվածը (M1) և փողի զանգվածը (M2X)-ը նույնպես նման դինամիկա են ցույց տալիս:

Այսինքն, շատ դանդաղ է աճում շրջանառությունում կանխիկ դրամի ծավալները, իսկ ավանդների ծավալները, հատկապես արտարժութային և ժամկետային ավանդները շարունակական և ավելի մեծ տեմպերով են աճ գրանցում: Իր հերթին, դրամային զանգվածի և փողի զանգվածի ոչ բավարար աճերը իրենց հերթին, հիմնականում տեղի են ունեցել դրանց հաշվին, այլ ոչ թե շրջանառության մեջ գտնվող կանխիկ դրամի աճի հաշվին: Դրամային զանգվածում և փողի զանգվածում շրջանառության մեջ կանխիկ դրամի տեսակար կշիռը հետևողականորեն նվազում է: Իհարկե, սա պայմանավորված է նաև էլեկտրոնային փողի կիրառման ծավալների աճով, որը ազդում է կանխիկ փողի ծավալների վրա, սակայն դա ամենաէական գործոն չէ և մի բան ակնհայտ է, որ տնտեսության մեջ ավելի մեծ պահանջարկ կա կանխիկ փողի նկատմամբ:

Ըստ էության, ցածր է դրամային զանգված/ՀՆԱ հարաբերակցությունը, իսկ դրամային զանգվածի նվազումը բերում է ՀՆԱ-ի անկմանը: ՀՆԱ-ն կախված է համախառն պահանջարկից, սա էլ կախված է դրամային զանգվածից: Այս ամենը, ցույց է տալիս, որ Հայաստանում դրամային զանգվածը և հատկապես շրջանառությունում կանխիկ դրամը գտնվում են սեղմված վիճակում, իսկ դա պայմանավորված է իր հերթին գնաճը զսպելու հիմնավորմամբ: Սա ինչ որ առումով, տնտեսության մեջ տեղի ունեցող գործընթացների արտացոլանք է, որը խոսում է տնտեսության ծավալների փոքրացման մասին: Սակայն, տնտեսական ակտիվության դանդաղումը, նաև իր հերթին արդյունք է դրամային զանգվածի սեղմանը, եթե իհարկե հաշվի առնենք նաև գնաճի ազդեցությունը:

Տնտեսության ակտիվացման միջոցառումները պետք է բերեն իրական դրամային զանգվածի աճին: Այսինքն, խնդիրը ոչ այնքան փող տպելու մեջ է, որքան վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքների և պահուստային նորմերի իջեցման և հատկապես, դրամը տնտեսությունից դուրս չհանելու մեջ է: Որպիսի տնտեսական աճ ապահովենք և խթանենք տնտեսության զարգացումը, պետք է տնտեսության մեջ ավելի մեծ ծավալով ավելացնել իրական դրամային զանգվածը: