Հեռուստաընկերությունները վերահսկվում են, տպագիր մամուլը սպասարկում է տնտեսական և քաղաքական շահեր. Ա.Մելիքյան

1993-ից քաղաքակիրթ աշխարհը ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի ընդունած հռչակագրի համաձայն՝ մայիսի 3-ը նշում է որպես Մամուլի ազատության համաշխարհային օր: Մայիսի 3-ին օրը նշելու հիմքում եղել է այն, որ հենց այդ օրը Նամիբիայի մայրաքաղաք Վինդհուկում աֆրիկյան երկրների ազատ մամուլի ներկայացուցիչները ընդունել են Վինդհուկյան հռչակագիրը, որով էլ կոչ է արվել կառավարություններին՝ ապահովել մամուլի ազատությունն ու նրա ժողովրդավարական բնույթը:

Աֆրիկայից ծնունդ առած այս տոնը Հայաստան է հասել 2006-ին և այդ օրից Մամուլի ազատության համաշխարհային օրվա կապակցությամբ Հայաստանի ժուռնալիստների միությունը, Երևանի մամուլի ակումբը և Մեդիա նախաձեռնությունների կենտրոնը մրցանակը հանձնում են տարվա ընթացքում առանձնահատուկ գործունեությամբ աչքի ընկած որևէ լրագրողի:

Խոսքի ազատության պաշտպանության կոմիտեի նախագահ Աշոտ Մելիքյանը Orer.am-ի հետ զրույցում ասաց, որ եթե մոտ 10 տարի առաջ դատական հայցերը որպես լրատվամիջոցների վրա ճնշում գործադրելու միջոց չէին օգտագործվում, որովհետև 10 տարի առաջ Քաղաքացիական օրենսգրքի 1084.1 զրպարտության և վիրավորանքի մասին հոդվածը չկար, և զրպարտության և վիրավորանքի համար նախատեսված էր քրեական պատասխանատվություն, իսկ քրեական գործեր, որպես կանոն, չէին հարուցվում, քանի որ այն ավելի երկարատև պրոցես էր ենթադրում:

«Բայց այն ժամանակ էլ այն իրականացվում էր բռնությունների և տարատեսակ ճնշումներ իրականացնելու շնորհիվ, և մամուլի սահմանափակումները բավական շատ էին: Սակայն ես կարծում եմ, որ հետխորհրդային շրջանում բոլոր տարիներին, բոլոր ղեկավարների օրոք յուրատեսակ ճնշումներ են եղել և այդ ամենը լրագրողական կազմակերպություններն են իրենց զեկույցներում նշում էին»,- ասում է Ա.Մելիքյանը:

Նրա խոսքով` մասնավորապես 90-ականներին ճնշումների ենթարկվեցին դաշնակցական թերթերն ու ամսագրերը և փակվեցին այդ լրատվամիջոցները: 2000-ականների սկզբին էլ փակվեց A1+-ը, եթերազրկվեց և 10-ից ավելի մրցույթներում մասնակցելուց հետո այդպես էլ չկարողացավ հաղթել, որը կրկին քաղաքական պատվերի պատճառով էր: Անդրադառնալով այսօրվա իրավիճակին՝ Ա.Մելիքյանի դիտարկմամբ տեսանելի է մամուլի կենտրոնացումը, մոնոպոլիզացումը և վերահսկումը:

«Ինչ վերաբերում է վերահսկմանը, ապա բոլոր ժամանակների իշխանություններն էլ փորձել են կոշտ հսկողություն սահմանել հեռարձակման ոլորտում առաջին հերթին, և պետք է նշել, որ մեծ հաշվով շատ հիմնովին էին ճնշումները հայկական լրատվամիջոցների վրա: Այնպես որ, երբ փորձում ենք մեր մամուլի համար ավելի լավ կամ ավելի վատ ժամանակահատվածներ առանձնացնել, ապա դա բավականին բարդ է»,- ասում է փորձագետը:

Նրա դիտարկմամբ՝ հայկական մամուլը միշտ էլ ունեցել է վերելքներ և վայէջքներ բոլոր 25 տարիների ընթացքում:

Պատասխանելով հարցին, թե ներկայում միջազգային կազմակերպությունների գնահատականների համաձայն հայկական մամուլը դասվում է ոչ ազատ մամուլ ունեցող երկրների շարքին և նրա կարծիքով ներկա դրությամբ այդ գնահատակնն արդյո՞ք իրատեսական է, Ա.Մելիքյանը պատախանեց, որ գնահատականը համապատասխանում է իրականությանը, քանի որ հեռարձակման ոլորտն առայժմ շարունակում է անազատ մնալ.

«Նույն միջազգային կազմակերպությունները` Freedom House-ը, որը Հայաստանը դասում է ոչ ազատ լրատվամիջոցներ ունեցող երկրների շարքին, ապա օնլայն լրատվամիջոցների մասով Հայաստանը գնահատում է որպես ազատ: Այսինքն այս տիպի լրատվամիջոցները ազատ են, բայց, ընդհանուր առմամբ, հեռարձակման ոլորտը վերահսկելի է, իսկ տպագիր մամուլը բաժանված է տարբեր քաղաքական և տնտեսական ճամբարների և ավելի շատ սպասարկում է նրանց, քան հասարակական շահերը»,- ասում է Ա.Մելիքյանը:

Ի դեպ, նշենք, որ Մամուլի ազատության օրը համարվում է ամենամյա հիշեցում միջազգային հանրությանն այն մասին, որ մամուլի և կարծիքների արտահայտման ազատությունը համարվում են հիմնական իրավունքներ, որոնք ամրագրված են մարդու իրավունքների համաշխարհային հռչակագրերով:

Մամուլի ազատության օրը հնարավորություն է տալիս հարգել ԶԼՄ-ների աշխատակիցների հիշատակը, ովքեր մահացել են իրենց մասնագիտական պարտքը կատարելիս:

Արմինե Գրիգորյան