Սերժ Սարգսյանի սեպտեմբերյան թեզերը

Հիշում եմ ժամանակին անընդհատ շրջանառվող լենինյան թեզերի մասին: Ժամանակներն անցել են, սովետական կարգերը վաղուց պատմություն են, սակայն բովանդակության մեջ հաճախ կրկնում ենք այն, ինչն անդառնալի անցյալ է թվում: 

Ինձ համար, օրինակ, անհասկանալի է, որ ժողովրդավարության պայմաններում կուսակցության ղեկավար մարմինները բոլոր սկզբունքային հարցերում կայացնում են միաձայն որոշումներ:

Սովետական կառավարումը մեզանում ռեստավրացիայի է ենթարկվել: Փոխվել են պետական մարմինների, պաշտոնների անունները, բայց կառավարման տրամաբանությունը, փիլիսոփայությունը մնացել են նույնը: Այդ իմաստով, բացարձակապես կարևոր չէ ՀՀԿ խորհրդի նիստը, որովհետև այնտեղ որևէ քննարկում կամ բանավեճ չի եղել: Մարդիկ հավաքվել և լսել են իրենց առաջնորդի խոսքը, հին ու բարի ժամանակների ոգով:

Սերժ Սարգսյանի սեպտեմբերի 8-ի ելույթը` ասվածին հակառակ, հիմնականում նվիրված էր բարեփոխումներին, դրանց իրականացման հրամայականով պայմանավորելով նոր վարչապետի նշանակումը: Ընդ որում` խոսքն առաջին հերթին վերաբերում է քաղաքական բարեփոխումներին: Եթե հետևենք նախագահի խոսքին, ապա խորհրդարանական առաջիկա ընտրությունների որակը, կառավարման արդյունավետության բարձրացումը, համարվում են առաջնահերթություններ: Խիստ բնական և օրինաչափ է, որ ժամանակավրեպ քաղաքական օրակարգով ու այսօրվա կադրային խաժամուժով այս խնդիրների լուծումն անհնար է:

Ս. Սարգսյանը խոստանում է կադրային արմատական փոփոխություններ: Դրա համար առաջին հերթին անհրաժեշտ է «բացել» համակարգը: Սելեկցիոն մեխանիզմը, երբ իշխանությունը մշակում է ինչ-որ չափանիշներ և դրանց հիմքով ընտրում կադրեր, գուցե արդյունավետ չաշխատի, որովհետև այդ ճանապարհով գործող արատավոր համակարգը ոչ թե վերանալու է, այլ` ընդամենը ենթարկվելու է «եվրովերանորոգման»: Դա կապահովի այդ համակարգում գտնվողների, բայց ոչ մեր հասարակության կոմֆորտը: Կառավարման արդյունավետ համակարգ, նոր թիմ ու կենսունակ ծրագիր, կարող են ձևավորվել միայն օրինական ընտրությունների միջոցով: Գուցե դրա համար էլ Սարգսյանը շտապում է, փորձում օր առաջ փոփոխություն տեսնել, որովհետև ընդամենը վեց-յոթ ամիս հետո ընտրություններ են:

Ս. Սարգսյանի համար գերխնդիր է իր իշխանության անցնցում վերարտադրությունը, այս գործընթացի քաղաքական լեգիտիմությունը: Դրա համար նա պետք է ապահովի խորհրդարանական  քիչ թե շատ մրցակցային ընտրություններ, դրանց արդյունքում ՀՀԿ-ի հաղթանակ՝ գոնե չվիճարկվող ընտրություններին մասնակցող մյուս սուբյետների կողմից: Վերարտադրության ավանդական կամ «մենթալիտետային» միջոցներն ունենալու են կարճաժամկետ հեռանկար և հղի են լինելու քաղաքական այնպիսի ճգնաժամով, որի ֆոնին հուլիսի 17-ի միջադեպը գուցեև մոռացվի:

Ս. Սարգսյանը մի քանի օր առաջ փորձել է ձևակերպել ազգային համաձայնության կառավարության իր տեսլականը, որը ենթադրում է նաև ՀՀԿ-ի բարեփոխում: Անկեղծ ասած, հնչած բանաձևը, որ անհրաժեշտ է օգտագործել նաև կուսակցությունից դուրս գտնվող ներուժը, ամրապնդված չէ որևէ կոնկրետ մեխանիզմով: Ազգային համաձայնությունը վիրտուալ գաղափար չէ. այն կարող է կայանալ, երբ ընտրություննենը օրինական են ու դրանց արդյունքում մեկ կամ մի քանի կուսակցություն իրականացնում են հասարակական վստահությանն արժանացած ծրագիր: Այստեղ որոշիչը հասարակության վստահության գործոնն է, ոչ թե կուսակցությունների թիվը կամ նրանց առևտուրը: Եթե Սերժ Սարգսյանն անկեղծ է ազգային համաձայնության հաստատման իր ձգտումներում, ապա բաց ու հրապարակավ պետք է հայտարարի, որ դրա առաջին քայլն օրինական ընտրություններն են: Միայն դրանք կարող են երաշխավորել քաղաքական մրցակցություն ու համագործակցություն և, ամենակարևորը, պարկեշտ մարդկանց մուտքը կառավարման համակարգ:

Ս. Սարգսյանը նոր կառավարությունից ակնկալում է ազատ մրցակցային տնտեսության հիմքերի ստեղծում: Սա յուրօրինակ խոստովանություն է, որ մենք այսօր չունենք քաղաքական, տնտեսական մրցակցային համակարգ: Եթե Սարգսյանն ակնկալում է, որ Կ. Կարապետյանն այդպիսի համակարգ պետք է ձևավորի, ապա անմիջապես իր մոտ պետք է հրավիրի յուրային պաշտոնյաներին և օլիգարխներին` զգուշացնելու, որ նրանցից յուրաքանչյուրը կարող է զոհաբերվել, եթե խանգարի նոր կենսունակ համակարգի ձևավորմանը:

Սպասենք տեսնենք` երբ է քրեաօլիգարխիան հրավիրվելու Բաղրամյան 26 «դաստիարակչական» զրույցի: Կամ, առհասարակ, հրավիրվելո՞ւ է, թե՞ ոչ:

Սարգիս Հակոբյան