Հայաստանը բարեփոխում է ածանցյալ ֆինանսական գործիքներով գործարքների օրենսդրությունը

Կենտրոնական բանկը խթանում և զարգացնում է Հայաստանում ֆինանսական ածանցյալ գործիքների շուկան: Ֆինանսական ածանցյալ գործիքների կիրառումը հնարավորություն կտա ձեռնարկատերերին զսպել իրենց գործունեության հետ կապված տարբեր ռիսկեր՝ կապված արտարժույթի, հումքի գնի, վարկի տոկոսադրույքի եւ այլ շուկայական տատանումների հետ:  

Ազգային ժողովը քննարկում է «Արժեթղթերի շուկայի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը եւ դրա ընդունմամբ պայմանավորված այլ օրենքներում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին ՀՀ օրենքների նախագծերի փաթեթը:

Հիմնական զեկուցող, ՀՀ Կենտրոնական բանկի նախագահի տեղակալ Ներսես Երիցյանն ընդգծեց, որ նախագծերի ընդունումը բխում է Արժութային Միջազգային Հիմնադրամի հետ 2016թ ստորագրված Մտադրությունների մասին նամակից, համաձայն որի Հայաստանի Հանրապետությունը պարտականություն է ստանձնել բարեփոխել ածանցյալ ֆինանսական գործիքներով կնքված գործարքների նկատմամÕ ¢ կիրառվող օրենսդրությունը:

Բարեփոխումներն իրականացվում են Վերակառուցման եւ Զարգացման Եվրոպական Բանկի հետ համագործակցությամբ՝ վերջինիս կողմից ներկայացված լավագույն միջազգային փորձի եւ ISDA (Սվոփերի եւ ածանցյալների միջազգային ասոցիացիա) մոդելի հիման վրա: «Ներկայումս Հայաստանի օրենսդրությամբ նախատեսված չէ որոշակի ֆինանսական գործիքների, մասնավորապես՝ ածանցյալ ֆինանսական գործիքների, ինչպես նաեւ ռեպո (արժեթղթերի փոխառության) գործարքների համապարփակ կարգավորում։

Արդյունքում հստակ կարգավորման բացակայության պայմաններում ֆինանսական շուկաների արդյունավետ եւ կայուն գործունեության համար կենսական նշանակություն ունեցող ածանցյալների եւ վերը նշված այլ ֆինանսական գործիքների շուկան չի զարգանում միջազգային միտումներին համահունչ։ Կարգավորման նման իրավիճակը խաթարում է նաեւ օտարերկրյա ներդրողների եւ ֆինանսական կազմակերպությունների մուտքը Հայաստանի կապիտալի շուկա»,- նշեց Երիցյանը։

Նախագծերի ներկայացման նպատակն է սահմանել ֆինանսական գործիքների, այդ թվում` ածանցյալ ֆինանսական գործիքների հստակ եւ համապարփակ կարգավորում, որը կնպաստի կապիտալի շուկայի կայացմանն ու հետագա զարգացմանը Հայաստանում: «Ֆինանսական գործիքների շարքին են դասվում ֆյուչերսը, ֆորվարդը, օպցիոնը, սվոփը, ռեպոն եւ նմանատիպ այլ գործարքները: Նման ֆինանսական գործարքների կիրառումը հնարավորություն կտա ձեռնարկատերերին զսպել իրենց գործունեության հետ կապված տարբեր ռիսկեր, օրինակ՝ կապված արտարժույթի, հումքի գնի, վարկի տոկոսադրույքի եւ այլ շուկայակա ն տատանման հետ եւ կունենա իր դրական ազդեցությունը Հայաստանի տնտեսության վրա:

Օրինակ՝ նավթի գնի բարձրացման ռիսկը զսպելու  համար կազմակերպությունները կկարողանան կնքել ֆյուչերս կամ ֆորվարդ գործարքներ, որոնք կֆիքսեն այն գինը, որով կազմակերպությունը իրավունք կունենա գնել նավթ, օրինակ, 1 տարի անց: Այս դեպքում, եթե մեկ տարի անց նավթի գինը բարձրանա կողմը կկարողանա նավթ գնել նախապես պայմանավորված եւ տվյալ պահին շուկայում առկա գնից ավելի ցածր գնով: «Կամ եթե կողմը ունի դոլարային պարտավորություն, սակայն իր եկամուտները դրամով են, իսկ մյուս կողմն ունի օրինակ՝ դրամային պարտավորություն, սակայն իր եկամուտները դոլարով են, ապա կողմերը կկարողնան կնքել արտարժութային սվոփ, որով մի կողմը կպարտավորվի մյուսին տրամադրել նախապես որոշված չափով դոլար, իսկ մյուս կողմը` նախապես որոշված չափով դրամ՝ այդպիսով զսպելով արժութային տատանումների ռիսկը»,- մանրամասնեց Երիցյանը:

Ածանցյալ ֆինանսական շուկայի զարգացման կարեւորագույն բաղադրատարրերից է օտարերկրյա սուբյեկտների ներգրավվումը: Մասնավորապես՝ ակնկալվում է, որ օտարերկրյա խոշոր ֆինանսական կազմակերպությունների հետ ածանցյալ ֆինանսկան գործիքներ կնքելու միջոցով ՀՀ ֆինանսական կազմակերպությունները իրենց հերթին կկարողանան ածանցյալ ֆինանսական գործիքներ առաջարկել ՀՀ տնտեսվարող սուբյեկտներին: Հատուկ ուշադրության է արժանի այն հանգամանքը, որ ածանցյալ ֆինանսական գործիքների միջազգային շուկաներում կնքված գործարքների ճնշող մեծամասնությունն իրականացվում Õ § ISDA-ի կողմից մշակված, բազմաթիվ տարիների կիրառությամբ փորձված եւ միջազգային հեղինակություն վայելող գլխավոր համաձայնագրերի (ISDA Master Agreements) կիրառմամբ: