Իրան–ԵՏՄ բանակցությունների այս փուլում համաձայնություն չի կայացել. «Փաստ»
Interview
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Մեր հյուրն է իրանագետ Վարդան Ոսկանյանը
– Ակնկալվում էր, որ ապրիլի 14–ին Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի նիստի ընթացքում պետք է ստորագրվեր ԵՏՄ–ի և Իրանի միջև ազատ առևտրի գոտու մասին ժամանակավոր համաձայնագիր: Բայց ՌԴ փոխվարչապետը հայտարարեց, որ այն չի ստորագրվել, քանի որ «ԵՏՄ երկրներին չի բավարարել իրանական կողմի պատասխանը»: Դուք տեղյա՞կ եք` ի՞նչ պատասխան է տվել Իրանը:
– Այդ մասին լրացուցիչ տեղեկատվություն չկա: Բանակցություններն ընթանում են առանց լուսաբանման: Բայց նկատի առնելով իրանցիների բանակցելու արվեստն ընդհանրապես` սովորական երևույթ է, երբ դրանք կարող են բավականին երկար տևել: Բայց դա չի նշանակում, թե Իրանը հրաժարվում է բանակցություններից: Ուղղակի տվյալ փուլում կարծես թե համաձայնություն չի կայացել: Մի կարևոր հանգամանք կա: Քանի որ այդ բանակցությունները շատ դեպքերում կապվում են Հայաստանի հարավում ստեղծվելիք ազատ տնտեսական գոտու հետ, պետք է հստակորեն տարորոշել, որ այդ ազատ տնտեսական գոտին Հայաստանն ստեղծում է նախևառաջ երկկողմ հարաբերությունների համատեքստում` Իրանի հետ մեր տնտեսական հարաբերությունները խթանելու նպատակով: Սակայն ակնհայտ է, որ Սյունիքում ստեղծվելիք ազատ տնտեսական գոտին միտված է նաև բավարարելու Իրան–ԵՏՄ հարաբերությունների պահանջները: Այս առումով կարծում եմ` անկախ Իրան–ԵՏՄ բանակցությունների արդյունքից, մենք պետք է շարունակենք այդ ծրագրի իրականացումը: Դա զգալի նշանակություն ունի նախևառաջ մեր երկրի համար: Եվ իրանցիներն էլ, կարծես թե, դեմ չեն:
– Ըստ էության, իրանական արտադրանքը ՌԴ և ԵՏՄ մյուս երկրներ կարող է հասնել կամ Հայաստանի, կամ Ադրբեջանի տարածքով: Գուցե Իրանը դժվարանո՞ւմ է նախապատվություն տալ կողմերից մեկին` կանխատեսելով այդ ընտրության քաղաքական հետևանքները:
– Ճիշտ եք, կա նաև Կասպից ծովի ուղին` ուղղակի ելքով դեպի Ռուսաստան և Ղազախստան: Բայց այստեղ մի շատ կարևոր տարբերություն էլ կա: Եթե իրանական ապրանքն արտադրվում է Հայաստանում, ապա նշանակում է, որ գործ ունենք իրանական ծագմամբ հայկական արտադրանքի հետ: Հետևաբար, անկախ նրանից` Իրանը ԵՏՄ–ի հետ կկնքի նման համաձայնագիր, թե ոչ, այդ արտադրանքը ԵՏՄ երկրների շուկայում վաճառվելու է արտոնյալ պայմաններով, ինչը չի կարելի ասել, դիցուք, Ադրբեջանի տարածքով «Արտադրված է Իրանում» մակնշմամբ ապրանքի մասին, որը, բնականաբար, ենթարկվելու է մաքսային լրացուցիչ հարկման: Հետևաբար այդ երկու գործընթացներն իրար կապելը ճիշտ չէ: Ամեն դեպքում «Արտադրված է Հայաստանում» մակնշմամբ իրանական ապրանքը ԵՏՄ–ում լինելու է ավելի մրցունակ, քան ոչ այդպիսինը:
– Տեղեկատվություն կա, որ այս հարցում Ադրբեջանին աջակցում է Ղազախստանը, որը բավականին մեծ կշիռ ունի ԵՏՄ շրջանակներում:
– Ղազախստանի դիրքորոշումները ԵՏՄ շրջանակներում ամենևին միանշանակ չեն: Եվ շատ դեպքերում այդ երկրի քաղաքական ղեկավարությունը դուրս է գալիս ընդհանուր շահերի համատեքստից` առաջ քաշելով սեփական հարաբերությունները ԵՏՄ անդամ չհանդիսացող երրորդ երկրների հետ: Բայց դա չպետք է ազդի հայ–իրանական տնտեսական օրակարգի վրա, որովհետև անկախ Ղազախստանի դիրքորոշումից կամ ադրբեջանա–ղազախական հարաբերություններից` մենք Իրանի հետ ունենք սեփական օրակարգ: Ու եթե այն իրացնենք, ապա որևէ երրորդ երկիր չի կարող խոչընդոտել մեր տնտեսական հարաբերությունների զարգացմանը:
– Առաջիկայում Իրանում սպասվում են նախագահական ընտրություններ: Կարո՞ղ է այս հարցի ձգձգումը պայմանավորված լինել ընտրություններով:
– Նման հնարավորությունը պետք չէ բացառել: Իսկ Իրան–Հայաստան հարաբերությունների համատեքստում պետք է հաշվի առնել մի կարևոր հանգամանք` անկախ նրանից, թե ով կդառնա Իրանի հաջորդ նախագահը, դա լրջորեն չի ազդելու հայ–իրանական հարաբերությունների վրա: Քանի որ երկու երկրները փոխլրացնում են միմյանց տարածաշրջանի բազմաթիվ խնդիրներում, և այդ հարաբերությունները կախված չեն անձանցից: Իրանը Հայաստանը դիտարկում է իր համար չափազանց կարևոր, նույնիսկ կենսական նշանակության երկիր:
Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
