«Ամերիկյան զորքերի դուրսբերումը Սիրիայից կփոխի Անդրկովկասը. ղարաբաղյան հարցով բանակցությունները արագացել են»
International newsregnum.ru-ն գրում է, որ Սիրիայից ամերիկյան զորքերի դուրսբերման մասին ԱՄՆ-ի նախագահ Դոնալդ Թրամփի հայտարարությունը մեծ քաղաքական արձագանք է առաջացրել հիմնականում Մերձավոր Արևելքում , որտեղ այս իրադարձությունը տարբեր կերպ է ընկալվում: Որոշ երկրներ համարում են դա որպես տարածաշրջանում ամերիկյան ուժերի ներկայության խոշոր ծավալների կրճատում, մյուսները տեսնում են Իրանի համար նոր խնդիրների առաջացում: Հստակ դրվում է քրդական խնդիրը, որը միանգամից ազդում է չորս պետությունների`Իրաքի, Սիրիայի, Թուրքիայի եւ Իրանի վրա: Իրաքում քրդերը արդեն ունեն ինքնավարություն, Սիրիայում նրանք կարող են ապագայում նման կարգավիճակ ստանալ, իսկ Թուրքիայում և Իրանում նրանց շարժումները ընկալվում են որպես անջատողական: Ցանկացած դեպքում այս ուղղությամբ առաջացել են և ապագայում ևս կառաջանան աշխարհաքաղաքական անհավանական կոմբինացիաներ: Այս առումով Անկարան բաց, իսկ Թեհրանը այնքան էլ ոչ հրապարակայնորեն իրականացնում են, այսպես կոչված, «ռազմավարական ռիսկերի կոդավորում»: Ամեն դեպքում, Մերձավոր Արևելքում ԱՄՆ-ի սիրիական քաղաքականության արդյունքում մի շարք թեմաների գնահատման հարցում առաջացել է նոր մեկնարկային կետ: Խոսքը Անդրկովկասի մասին է, որը, բարեբախտաբար, դեռ չի դարձել հակամարտությունների լայն դաշտ, սակայն միշտ եղել և մնում է Մերձավոր Արևելքում տուրբուլենտության տագնապի զգայուն բարոմետր: Միևնույն ժամանակ, տարածաշրջանի երեք պետություններից միայն Ադրբեջանն է ակտիվորեն ինտեգրված Մերձավոր Արևելքի տարածաշրջանին՝ գտնվելով Թուրքիայի հետ ռազմաքաղաքական դաշինքի մեջ և ունենալով ձգված սահման Իրանի հետ: Նշենք նաև, որ Բաքուն ակտիվ քաղաքականություն է վարում Մոսկվայի ուղղությամբ՝ կառուցելով սերտ առևտրային, տնտեսական և ռազմատեխնիկական համագործակցություն այդ երկրի հետ: Հենց այս պատճառներով էլ ամենահիվանդագինը Բաքուն է արձագանքում մերձավորարևելյան գործընթացների ցանկացած փոփոխության: Այստեղ պարադոքսն այն է, որ եթե Բաքուն խորհրդային ժամանակներից ժառանգություն է ստացել «անջատողական» Լեռնային Ղարաբաղը, ապա հիմա Վաշինգտոնը քրդերի տեսքով նույն պրոբլեմն է առաջացնում Անկարայի համար: Եվ հիմա եթե ԱՄՆ-ը շարունակի ապակայունացնել իրավիճակը Իրանում և նրա շրջակայքում, դա անպայման արձագանք կստանա ամբողջ Անդրկովկասում, և առաջին հերթին Ադրբեջանում, քանի որ չնայած ադրբեջանա-իրանական հարաբերությունները ունեն թվացյալ բարեկամական և լավ վիճակ, բայց առկա են բազմաթիվ ստորջրյա խութեր: Ինչ վերաբերում է Բաքվի հետ ստրատեգիական գործընկերային հարաբերություններ ունեցող Թբիլիսիին, ապա այն որդեգրել է արևելամետ քաղաքականություն և ձգտում է դառնալ եվրաատլանտյան և եվրամիութենական կառույցների անդամ: Այս ամենով հանդերձ, Վրաստանը որպես ուղենիշ ձեռքին պահում է ոչ թե եվրոպական «հաղթաթուղթը» , այլ ամերիկյանը: Նախկիոնում ԱՄՆ-ը ջանքեր էր գործադրում, որ Թբիլիսին ինչքան հնարավոր է շուտ ինտեգրվի արևելյան կառույցներին, որը կստիպեր Եվրամիությանը՝ այդ տարածաշրջանում գործընթացների քաղաքական պատասխանատվությունը վերցնել իր վրա, բայց բախվեց եվրոպացիների սկզբունքային դիրքորոշմանը, որը արտահայտվում էր նրանով, որ ցանկություն չկա այդ տարածաշրջանում իրականացնել ակտիվ քաղաքականություն: Ինքը՝ Վաշինգտոնը ևս, Անդրկովկասյան երկրների վերաբերյալ չի ցուցաբերում մշակված գործողությունների ու տարբեր սցենարների իրականացման ցանկություն, և դա չեղավ անգամ Հայաստանի նկատմամբ: Այս իմաստով Երևանում իրականացված «թավշյա հեղափոխությունը», որը երբեմն ներկայացվում է որպես Արևելքի կողմից կազմակերպված, ունի մի տեսակ աշխարհաքաղաքական անոմալիայի տեսք, քանի որ ի հաշիվ որոշակի օբյեկտիվ պատճառների և իրադրության, Հայաստանը ի զորու չէ փոխել իր արտաքին քաղաքական ուղենիշը: Բացի դա, Սիրիայում ամերիկացիների հայտնվելը բերել էր Ռուսաստան-Թուրքիա-Իրան դաշինքի առաջացման, որի առկայության պայմաններում երկրորդական են դառնում մանր հակամարտությունները, օրինակ՝ ղարաբաղյանը, և առավել կարևորվում են ընդանուր անվտանգության հարցերը: Ավելին, տարածաշրջանը լցված է էներգետիկ և տրանսպորտային կոմունիկացիաներով, որոք ավերել ոչ մեկը չի ցանկանում: Ինչպես Իրանը, այնպես էլ Թուրքիան չեն ցանկանա, որպեսզի ղարաբաղյան հակամարտությունը վերածվի պատերազմի: Այս պատճառով էլ հենց բանակցային գործընթացի ակտիվացում է արձանագրվում, ճիշտ է ՝ նույն ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ձևաչափով: Գլխավորն այստեղ այն է, որ Սիրիայից ԱՄՆ-ի զորքերի դուրսբերման հետ մեկտեղ Մոսկվայի կողմից կոչ հնչեցվեց Բաքվին և Երևանին՝ ճանապարհներ փնտրել փոխզիջումային տարբերակներով հակամարտության լուծման ուղիներ գտնելու համար: Ներկայումս ամերիկացիները կարող են ձգտել ցույց տալ, որ Մերձավոր Արևելքը ցուցադրեց նոր աշխարհաքաղաքական իրավիճակին հարմարվելու հնարավորությունը, որը կարող է պարտադրվել ԱՄՆ-ի իրաքյան և սիրիական պատերազմների արդյունքում:
Այս իմաստով Ադրբեջանը պետք է շտապի տարածաշրջանում համարժեք արդյունավետ դեր ստանձնելուն, քանի որ նրա համար վտանգը գալիս է ոչ թե հյուսիսից , այլ հարավից, և այդ երկրիրը արդյունքում կարող է դառնալ ԱՄՆ-ի նոր տարաշրջանային իրականության ստեղծման զոհը: Մեծ խաղի հերթական փուլը սկսված է:
Կամո Խաչիկյան
