Հայկական պարադիգմա

Կար ժամանակ` քաղաքական մի ակտիվիստ, ապա վարչապետ արագաչափ էր սկոչում ու խոստանում էր վերացնել, հանել կարմիր գծերը, տեսանկարահանող սարքերը պակասեցնել, եղածը թույլատրել միայն վարորդին տեղյակ պահող նշանների առկայության պարագայում, ԵԱՏՄ-ից դուրս գալ, պարզել ՀԱՊԿ-ին անդամության իմաստը ՀՀ անվտանգության տեսանկյունից, գազի ու էլէներգիայի գինն իջեցնել, վերացնել կուտակային կենսաթոշակայինը, ասպիրանտներին տարկետում տալ, զինվորներին որակյալ «մայկա-տրուսիկ», թոշակները և աշխատավարձերը բարձրացնել:

Փոխարենը երբեք չի խոստացել տնտեսությունը զարգացնել, արդյունաբերական ներուժը մեծացնել, «Նաիրիտը» աշխատեցնել, չի խոսել տնտեսական առաջնահերթությունների մասին, բացի ՏՏ տեխնոլոգիաների զարգացումից:  Հիմա նույն ինքը`  Նիկոլ Փաշինյանը, Դավոսում ասում է` հարստացեք և հարստացրեք Հայաստանը: Եվ գուցե սպասում է, որ մինչև իր վերադարձն արդեն Հայաստանը հարստացած է լինելու, ու իրեն մնալու է ժողովրդին շնորհավորել և 3000 դրամով խաշ ուտելու գնալ: Որովհետև ինքն ամեն ինչ արել է, օրինակ` կաշառք չի տալիս ու չի վերցնում: Կոռուպցիա չկա: Հարկային օրենսդրությունը սրբած սուր է` անօրինականության հետ կտրում-դեն է գցում ինչ իրեն պետք չէ:

Սակայն այս ամենի ֆոնին Հայաստանի հպարտ քաղաքացիները քաղաքներում ու գյուղերում շարունակում են իրար սպանել ու թալանել, ցած են նետվում կամուրջներից, անտառներում ծառեր են կտրում ու գողանում, բանկոմատներ ու բանկեր են թալանում, վթարվում են ու մեռնում: Ինչպես առաջ: Սպասում են` «նախկինների» թալանը միլիարդ առ միլիարդ բացահայտվի ու պետբյուջե լցվի` պետական պարտքը փակի, զենք գնվի, աշխատատեղ ստեղծվի, քիչ ու միչ իրենց բաժանվի: Փոխարենը բռնում ու բաց են թողնում, հետո էլի են բռնում ու ասում են`  էնքան ճարպիկ են գողացել, որ թղթի վրա ամեն ինչ օրինական է, չեն բռնվում: Փոխարենը բարձրանում են գները ու հարկերն են ավելանում, կյանքը դժվարանում է, աշխատանք գտնելը դառնում անհնար։ Փոխարենը` «օրը 18 ժամ աշխատող մարզպետները» կես տարի աշխատած «քայլածներին» ու իրենք իրենց են պարգևատրում ու դժգոհում են` օրենք չենք խախտել, ի՞նչ եք մի կտոր հացը հարամում: Սկզբունքնորեն  ճիշտ են անում, որովհետև երեկվա ընտրություններում ժողովուրդն իրենց 80 % քվե է տվել ու ցանկացած քաղաքական անչափահաս կամ կուսակցափոխ իրավունք ունի ասել` մենք հաղթել ենք, դուք ո՞վ եք:

Իսկ Նիկոլ Փաշինյանն իրավունք ունի անել` ինչ ուզում է: Օրինակ` գնալ Դավոս ու հանդիպել Իլհամ Ալիևին: Ծնողների օրհնությունը չստացած սիրահարների նման ծակ ու ծուկեր են փնտրում` իրար տեսնելու: Ալիևին ի՞նչ: Նրան շատ ձեռնտու է ամբողջ աշխարհին ի ցույց դնել իր բարի կամքը` տեսեք-տեսեք` ինչքան եմ խաղաղություն ուզում, ինչ բարի ու համբերատար եմ: Իսկ դուք Վիեննայում ասում էիք շփման գծում վերահսկող սարքեր ու դիտորդներ են պետք: Ալիևին ձեռնտու են «Որտեղ տեսնենք` հանդիպենք» սկզբունքով զրույցները, նրան է պետք բանակցային գործընթացը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակներից դուրս բերել` 20 տարի ջանք էր թափում: Փաշինյանի ինչի՞ն է պետք: Պարզվում է` պետք է: Դե գոնե մի ժամ ու կես: Իսկ հետո մի 5 րոպե կարելի է մուննաթ գալ բոլորի վրա առ այն, որ դավադրություններ են հնարում` աբսուրդ է:

Համաշխարհային պատմության մեջ ոչ մի բանակցող հակառակ կողմից չի տեղեկանում «բանակցային գործընթացի պատմությանը»: Պարզ պատճառով` նրան ճիշտ տեղեկատվություն չի տրվելու, ասվելու է այն ու ներկայացվելու է այնպես, ինչ ու ինչպես իրեն է ձեռնտու: Դա արդեն տեսակետ ու դիրքորոշում է: Իսկ տեսակետի ու դիրքորոշման փոխանակումը բանակցություն է, որից հետո ասել` սա «բանակցային գործընթացի պաշտոնական մեկնարկ կամ հանգրվան չէ», ծիծաղելի է:

Ոմանց համար պրագմատիկ ու կառուցողական, ոմանց համար կիրթ Իլհամը մանկության ընկեր չէ, միջազգային կազմակերպության ղեկավար չէ, բարեկամական հարաբերությունները հավաստած երկրի նախագահ կամ վարչապետ չէ, Ադրբեջանի նախագահն է, երկրի, որ Արցախի հետ չավարտված պատերազմի մեջ է, որ 2016-ի ապրիլին պատրաստվում էր Ստեփանակերտը գրավել:

Ադրբեջանի նախագահը չէ այն մարդը, որ բանակցության պատմություն պիտի ներկայացնի ՀՀ վարչապետին, իսկ նա լայվով ազդարարի, որ ժամուկես պատմական էքսկուրսի մեջ է եղել: Մեղմ ասած` կամ հավաստի չէ, կամ վայել չէ: Առավել ևս, որ այդպես էլ չի հստակեցվում Լեռնային Ղարաբաղի հարցի լուծման պատկերացումը, նվազագույնը` բանակցության ձևաչափի մակարդակով` Ստեփանակերտի մասնակցության մասով: Եվ` ընդհանրապես բխու՞մ է բանակցային գործընթացի արագացումը հայկական շահերից, երբ Ադրբեջանը պարբերաբար հայտարարում է և ոչ մի անգամ չի հրաժարվել իր հայտարարություններից, որ թույլ չի տա հայկական երկու պետության գոյություն, չի հրաժարվում իր սուբստանտիվ օրակարգից` տարածքներ ոչնչի դիմաց, առավելագույնը` խաղաղության, բայց ոչ կարգավիճակի: Դավադրությու՞ն է մտածել, որ կամ Ալիևը կարգավորման ֆանտաստիկ բարենպաստ պայմաններ է առաջարկում, ևՀՀ վարչապետը ուզում է օր առաջ համաձայնագրի վերածել, կամ ֆանտաստիկան բարենպաստ վիճակ է, որ վարչապետն ուզում է կանխել: Եթե կա երրորդ տարբերակ, պիտի ասվի: Առավել ևս, որ նույն Նիկոլ Փաշինյանն էր ասում, որ սպասելու է Ադրբեջանի կողմից արվող իրական զիջումների ձևակերպմանը՝ բանակցությունները վերսկսելու նպատակով:

Անդրանիկ Հարությունյան