Նոր Հայաստան՝ հին բարքերով. «Փաստ»
Analysis«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Երբ օրերս Սիրիայում ծուղակ-ականի պայթյունից հայ սակրավոր վիրավորվեց, թվում էր՝ այլևս որևէ մեկը չի առարկելու, որ խորհրդարանական պատվիրակություն կազմվի՝ Սիրիա մեկնելու ու տեղում հումանիտար առաքելություն իրականացնող մեր զինվորականներին հանդիպելու համար։
Համենայն դեպս, խորհրդարանական կառավարման համակարգի տրամաբանությունը հուշում է, որ հենց այդպիսի որոշում պետք է կայացվեր՝ թեկուզև այն պատճառով, որ ՊՆ-ն ԱԺ-ին հաշվետու գերատեսչություն է։ Սակայն հետհեղափոխական ու դեմոկրատացած Հայաստանում տարօրինակ ավանդույթներ են ձևավորվում, նույնիսկ՝ այնպիսինները, որոնք չեն եղել անգամ նախորդ իշխանությունների տարիներին։ Ասում են՝ երբ ժամանակին Մոսկվան Սերժ Սարգսյանին առաջարկել է Սիրիա հումանիտար առաքելություն ուղարկել, վերջինիս առարկության հիմնական մոտիվներից մեկն այն է եղել, որ խորհրդարանական փոքրաթիվ ընդդիմությունը դրանից մեծ աղմուկ կբարձրացնի՝ այդ հարցը որպես փաստարկ օգտագործելով նրա վարչապետության հեռանկարը վիժեցնելու համար։
Սերժ Սարգսյանի իշխանության ժամանակ այդպես էլ մեր զինվորականները Սիրիա չմեկնեցին, սակայն դա չխանգարեց, որպեսզի Հայաստանում հաղթի թավշյա հեղափոխությունը, որի առաջնորդը, սակայն, Սիրիա ռազմական կոնտինգենտ ուղարկեց՝ առանց խորհրդարանի համաձայնության։
Նախօրեին էլ ԱԺ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի և ՊՆ-ի համատեղ փակ նիստ է կայացել, քննարկվել է Սիրիա խորհրդարանական պատվիրակություն ուղարկելու հարցը և մերժվել: Ուզածդ խորհրդարանական հանրապետությունում սա կարող էր սկանդալի պատճառ հանդիսանալ, որովհետև կստացվեր՝ գործադիր իշխանությունը գործում է օրենսդիր մարմնի վերահսկողությունից դուրս, ըստ այդմ՝ ավտորիտար է ու իրեն դուրս է դնում խորհրդարանի առջև հաշվետու լինելու իմպերատիվ պահանջից։
Սակայն ժողովրդավարության էտալոն համարվող հետհեղափոխական Հայաստանում պահպանվել է կառավարման սուպերվարչապետական համակարգը՝ ավտորիտար մշակույթով, հիմնված բացառապես մեկ մարդու քաղաքական հեղինակության ու խարիզմայի վրա։ Ավելորդ է ասել, որ Հայաստանում այսօր գործում է որոշումների ընդունման մի մեխանիզմ, որը ոչ միայն կապ չունի հեղափոխության արժեքների կապիտալիզացիայի, այլ նույնիսկ տարրական դեմոկրատիայի հետ։ Ամբողջ իշխանությունը կենտրոնացած է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ձեռքերում, իսկ կառավարությունն ու խորհրդարանի սահմանադրական մեծամասնությունն ապահովում են նրա անձնակենտրոն համակարգի դեմոկրատական քողածածկույթը։
Նույնիսկ ավտորիտար կառավարման անցած քսանամյակում դժվար է հիշել նման իրավիճակ, երբ խորհրդարանական ընդդիմությունը սիմվոլիկ, խորհրդանշական դերակատարություն ունենա՝ այն աստիճանի, որ անգամ չկարողանա խոչընդոտել սահմանադրական փոփոխությունների իրականացմանը։
Ընդունված է համարել, որ թավշյա հեղափոխությունը տվեց դեմոկրատական Հայաստանի մեկնարկը, սակայն դա առայժմ ֆորմալություն է, քանի դեռ Հայաստանում ոչ թե խորհրդարանն է իշխանության կենտրոնը, այլ վարչապետը՝ իր կաբինետով ու աշխատակազմով։ Խորհրդարանական մեծամասնությունն, ըստ էության, քաղաքական ֆունկցիոնալություն չունի ու, հանրապետական մեծամասնության օրինակով, դակում է այն նախաձեռնությունները, որոնք հաճո են կառավարությանը, ու մեխանիկական քվեարկությամբ մերժում է ընդդիմության առաջարկած օրենսդրական փաթեթները։
Ազգային ժողովը նախորդ քառօրյա նիստում չընդունեց ընդդիմադիր «Լուսավոր Հայաստան» և «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունների կողմից առաջադրված երկու նույնաբովանդակ օրենսդրական նախաձեռնություններ: Դրանցով առաջարկվում էր նախնական կալանքի մեկ օրը հաշվարկել որպես մեկուկես օր: Բովանդակային հիմնավորում, ըստ էության, չկար, ու գործում էր հին տրամաբանությունը՝ մենք ճիշտ ենք, որովհետև շատ ենք։ Քսանամյա այդ մտածողությունն անցած տարի հանգեցրեց հասարակության պոռթկմանն ու թավշյա հեղափոխությանը։ Համաշխարհային պատմությունը գիտի բազմաթիվ դեպքեր, երբ դեմոկրատական կարգախոսներով տեղի ունեցած հեղափոխություններն, ի վերջո, ավարտվել են դիկտատուրայի հաստատմամբ։ Հուսանք, որ նման վերջաբան հայկական հեղափոխությանը չի սպառնում, սակայն դրա համար հույսը պետք է դնել ոչ թե իշխանության կամ Նիկոլ Փաշինյանի «բարության», այլ ժողովրդավարության անշրջելիությանը միտված ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների վրա։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
