Առավել խոցելի իրավիճակում հայտնվել է Հայաստանը
International newsforbs.ru-ն «Թույլ օղակը. արդյո՞ք ԱՄՆ-ը պատժամիջոցներ կկիրառի Հայաստանի նկատմամբ» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ ներկայումս Սպիտակ տանը պրագմատիկ վարչակազմ է նստած, որի արտաքին քաղաքականությունը խիստ հաշվարկված է: Թրամփի կողմից ընդունված ազգային անվտանգության ռազմավարությունը հստակորեն սահմանում է երկու հիմնական ուղղություն` Չինաստան և Ռուսաստան: Ամերիկյան կողմի կարծիքով, Պեկինն ու Մոսկվան այն ուժերն են, որոնք ձգտում են խաթարել գոյություն ունեցող համաշխարհային կարգը (այսինքն, միաբևեռ աշխարհը, որը ղեկավարվում է ԱՄՆ-ի կողմից): Հարվածները Ռուսաստանի ուղղությամբ կլինեն մշտական, իսկ նրանց ուժն ու ինտենսիվությունը կաճեն օր օրի: Հնարավոր է, որ կարճ ժամանակ անց Մոսկվան ստիպված լինի մտածել նաև իր դաշնակիցներին օգնելու մասին, որոնց նկատմամբ պատժամիջոցներ կկիրառվեն: Իրավիճակի բարդությունը հասկանալու համար բավական է ուշադրություն դարձնել այն բանի վրա, թե ինչ բարդ պայմաններում են հայտնվել անգամ ԱՄՆ-ի՝ եվրոպական և ասիական դաշնակիցները: Հին աշխարհի առաջատար երկրներում՝ Գերմանիայում և Ֆրանսիայում անհանգստացած են «նեովիլսոնյան» տրանսատլանտիկ ծրագրերից և փորձում են խաղալ անկախ խաղ, ինչը հանգեցնում է Սպիտակ տան կոշտ արձագանքին: Նմանատիպ իրավիճակ է նկատվում Ասիայում ԱՄՆ-ի հիմնական դաշնակիցներ Ճապոնիայի և Հարավային Կորեայի հետ հարաբերություններում: Թրամփը պարզապես առաջ է մղում ամերիկյան բացառիկությունը ուժի օգտագործմամբ, կամ, ավելի պարզ, բայց հասկանալի բանաձևով՝ «կլինի այնպես, ինչպես մենք ենք ասում»: «Պատժամիջոցներ կիրառելու միջոցով ԱՄՆ-ի հակառակորդներին հակազդման մասին» օրենքը թույլ է տալիս ԱՄՆ-ի կառավարությանը և Կոնգրեսին պատժամիջոցներ կիրառել ոչ միայն Ռուսաստանի, Իրանի և Հյուսիսային Կորեայի, այլ նաև երրորդ երկրների նկատմամբ: Այս օրենքի ընդունումը հուշել է Մոսկվայի դաշնակիցներից շատերին՝ սկսել աստիճանաբար մերձենալ Վաշինգտոնի հետ` հնարավոր բացասական հետևանքներից խուսափելու համար: Ղազախստանի կողմից արդեն իսկ որոշակի քայլեր են ձեռնարկվում (քննարկվում է ամերիկյան ռազմական ապրանքների անցման համար Կասպից ծովի բացումը) և անգամ Բելառուսի առաջնորդն է հայտարարել ԱՄՆ-ի հետ երկխոսության պատրաստակամության մասին: Այս իմաստով առավել խոցելի իրավիճակում հայտնվել է Հայաստանը՝ Անդրկովկասում Մոսկվայի միակ ռազմավարական դաշնակիցը, որի տարածքում առկա է ռուսական ռազմաբազա: Վերջին շրջանում հայկական փորձագիտական հանրությունը սկսել է քննարկել ԱՄՆ-ի կողմից Երևանի նկատմամբ պատժամիջոցների կիրառման հնարավորությունը: Հնարավո՞ր է արդյոք դա: Իհարկե, հնարավոր է: Այստեղ առանցքային խնդիրը շոշափելի պետական օրակարգի բացակայությունն է հայ-ամերիկյան հարաբերություններում: Երկրներին իրար կապող միակ կամուրջը խոշոր հայ համայնքն է, որը աշխատում է ոչ թե հայոց պետականության դիրքերի լոբբինգի համար, այլ 1915-1923 թվականներին իրականացված ցեղասպանության ճանաչման գաղափարի շուրջ: Ջորջ Բուշի և Բարաք Օբամայի պաշտոնավարման ժամանակ ԱՄՆ-ի վարչակազմերը ընդունում էին այն բարդ աշխարհաքաղաքական դասավորվածությունը, որտեղ հայտնվել էր այդ փոքրիկ անդրկովկասյան հանրապետությունը (արևմտյան և արևել յան սահմանները փակ են Թուրքիայի և Ադրբեջանի կողմից): Այսօր իրավիճակն այլ է: Տարածաշրջանում ԱՄՆ-ի հիմնական ռազմավարական խնդիրը Իրանի և Ռուսաստանի նկատմամբ կանխարգելման համակարգի ստեղծումն է: Այդ համատեքստում Վաշինգտոնը կուժեղացնի Վրաստանին, որոշակիորեն նաև Ադրբեջանին: «Կրկնակի զսպման» հայեցակարգը, որը թուլացնում է Մոսկվայի և Թեհրանի աշխարհաքաղաքական մանևրելիությունը, ակտիվորեն կյանքի է կոչում ազգային անվտանգության խորհրդատու Ջոն Բոլթոնը: Բացի այդ, ամերիկյան «արծիվները» շահագրգիռ են վերացնել հակամարտությունների գոտիներում զենքի մատակարարումը արգելող բոլոր սահմանափակումները: Այս ուղղությամբ խոչընդոտ է հանդիսանում «Ազատությանն աջակցելու մասին» 1992 թվականին ընդունված օրենքի 907-րդ հավելվածը, որը արգելում է ԱՄՆ-ի կառավարության ցանկացած աջակցություն Ադրբեջանին: 907-րդ հավելվածի լիակատար վերացման պարագայում կսկսվի Վաշինգտոնի և Բաքվի միջև ինտենսիվ ռազմատեխնիկական համագործակցություն: Նշենք, որ վերջին երկու տարիների ընթացքում կողմերը մեծ թվով բարձր մակարդակի հանդիպումներ են ունեցել, այդ թվում՝ պաշտպանության նախարարների մակարդակով: Նման ինտենսիվությունը խոսում է միջպետական հարաբերությունների շատ բարձր կարգավիճակի մասին: Հայկական զինված ուժերը Սիրիա ուղարկելու մասին որոշումը և Թեհրանում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի այն հայտարարությունները, որ պատրաստ է իրանական գազ ավելի շատ գնել և այն տարանցել երրորդ երկիր, չէին կարող դրականորեն ընկալվել ամերիկացիների կողմից: Սա հատկապես վերաբերում է իրանական հարցին: ԱՄՆ-ը, որպես բնական գազի արտադրության համաշխարհային առաջատար, շահագրգռված է արգելափակել ինչպես ռուսական, այնպես էլ իրանական էներգետիկ նախագծերը: Վաշինգտոնը տեղյակ է եվրոպացիների ցանկությանը` բարելավել հարաբերությունները Իրանի հետ և ստանալ էժան էներգետիկ ռեսուրսներ: Այնուամենայնիվ, ամերիկացիները ցանկանում են, որ իրենց դաշնակիցները, որոնց անվտանգությունը երկար ժամանակ ինքն ապահովել է իր հարկատուների հաշվին, գնեն իր գազը՝ անկախ նրանից, թե որքան թանկ է այն: Եվ նման նուրբ իրավիճակում, երբ ԱՄՆ-ը փորձում է փակել իրանական խցանը, հայկական կողմը խոսում է Թեհրանին փրկօղակ նետելու իր պատրաստակամության մասին: Այսպիսին է առնվազն «արծիվների» ընկալումը: Արդյո՞ք վերջիններս կասկածի տակ կդնեն Հայաստանի նկատմամբ պատժամիջոցներ կիրառելու հարցի անհրաժեշտությունը: Իհարկե, ոչ: Նման գործողությունները`առաքելություն Սիրիա և հայտարարություններ Իրանում, այլևս Երևանի համար մանևրելու տեղ չեն թողնում, և արդեն խոսել ռազմավարական հավասարակշռության ընտրության մասին, անհնար է, և մնում է միայն ռուսական և իրանական կողմերի հետ երկխոսության խորացումը: Հատկանշական է, որ նմանատիպ քայլերով Հայաստանի նոր իշխանությունները, որոնց հաճախ մեղադրում են արևմտամետ լինելու մեջ, ցանկանում են իրենց արտաքին քաղաքականության կանխատեսելիությունը և ավանդական ռազմավարական գերակայությունը պահպանել Մոսկվայի օգտին: Ինչպե՞ս դա կընկալվի, դժվար հարց է: Բայց մի բան պարզ է` աշխարհագրական գերության մեջ գտնվող երկու միլիոն բնակիչ ունեցող երկիրը չի կարող իրականացնել միջազգային քաղաքականության փորձարկումներ և այն օգտագործել որպես վարկանիշային բոնուսներ ձեռք բերելու գործիք: Արդյունքը կարող է անշրջելի լինել, և պատժամիջոցները այն ամենասարսափելին չեն, որը կարող է տեղի ունենալ
Կամո Խաչիկյան
