Կամա՞ն է Վոլգայի վտակը, թե՞ հակառակը

4 June, 2019 13:23

Մենք գիտենք, որ...

Կաման Վոլգա գետի վտակն է և թափվում է Վոլգայի մեջ, իսկ ինքը՝ Վոլգան, թափվում է Կասպից ծովի մեջ:

Իրականում այդպես չէ:

Ինչքան էլ զարմանալի է, բայց հենց Վոլգան է թափվում Կամայի մեջ, իսկ Կաման՝ Կասպից ծով: Դիտարկենք այս ամենը գիտականորեն: Գետ է կոչվում ջրային բնական հոսքը, որպես կանոն քաղցրահամ ջրով, որը հոսում է դեպի օվկիանոս, ծով, լիճ կամ այլ գետ։ Վտակը գետ է, որը թափվում է ուրիշ գետի մեջ։ Ընդ որում, այն վերջինից ավելի կարճ է, ունի քիչ ջրաբերություն, ավելի փոքր ու ցածր ջրահավաք ավազան և հիդրոլոգիական տեսակետից ավելի երիտասարդ է: Սկսենք ջրահավաք ավազաններից: Կամայի ակունքների բարձրությունը ծովի մակերևույթից 335 մետր է, իսկ Վոլգայինը՝ 228 մետր: Այսինքն՝ Կաման սկսվում է բարձրավանդակից, իսկ Վոլգան՝ հարթավայրից: Ջրահավաք ավազանի մակերեսով Վոլգան որոշակիորեն գերազանցում է Կամային՝ 260,9 հազար քկմ՝ 251,7 հազար քկմ-ի դիմաց, բայց այստեղ հաշվի չի առնված այն, որ Կամայի ավազանը լեռնային է, իսկ Վոլգայինը՝ հարթավայրային, իսկ լեռնային տարածքը սովորաբար զգալի մեծացնում է հողի մակերևույթի մակերեսը: Այնուամենայնիվ, այս համարյա հավասար ջրահավաք ավազանի առկայությամբ էլ է Վոլգան զիջում Կամային իր մեջ թափվող վտակ-գետերի թվով՝ համապատասխանաբար 66,5 հազար և 73,7 հազար: Գետերի ջրաբերությամբ ևս Կաման զգալի գերազանցում է Վոլգային. Վոլգան՝ 3100 խմ/վրկ, իսկ Կաման՝ 4300 խմ/վրկ: Նշենք, որ Վոլգան ամառայինաշնանային ժամանակահատվածում, կապված տեղումների քիչ քանակի հետ, զգալի ծանծաղանում է, իսկ Կաման, շնորհիվ Ուրալ յան լեռների սառույցների, ջրառատ է տարվա ցանկացած եղանակին:

Սակայն ռուսների համար շատ ծանր է ընդունել այն, որ Ռուսաստանի «Մայր գետը»՝ Վոլգան, իրականում այլ գետի վտակ է: Չնայած քարտեզին նայելիս կարելի է հանգել այն եզրակացությանը, որ Վոլգան ավելի հեռվից է սկսվում, քան Կաման, բայց իրականում մինչև իրենց միացման տեղը Վոլգան ավելի կարճ է: Ամենակարևոր և որոշիչ գործոնը, թե որն է գետը և որը վտակը, տարիքն է: Այս գետերի տարիքի որոշման առաջին լուրջ հետազոտությունները սկսել են կատարվել միայն 1875 թվականից: Հետազոտությունները պարզել են, որ Կաման ավելի հին է, քան Վոլգան: Սկզբից Վոլգան գոյություն չի ունեցել:

Դեռևս 5 միլիոն տարի առաջ եղել է Կաման, որին հիմա անվանում են Պալեո-Վոլգա, որը, սկիզբ առնելով Ուրալ յան լեռներից, թափվել է անմիջականորեն Կասպից ծով: 3 միլիոն տարի առաջ Կասպից ծովի մակարդակի բարձրացումը բերել է Պալեո-Վոլգայի անհետացման, քանի որ Կասպից ծովը աճել է դեպի հյուսիս: Ավելի ուշ շրջանում՝ սառցային դարաշրջանի վերջում, սառցադաշտերի անհետացմանը զուգընթաց առաջացել է Կամայի ներկա հունը, որը և մնացել է անփոփոխ: Իսկ ահա այդ ժամանակաշրջանում առաջացած Վոլգան ընդհանրապես Կասպից ծով չի հոսել, այն թափվել է Դոն գետ և եղել է նրա վտակը: Հետագայում հիդրոլոգիական պրոցեսների արդյունքում Վոլգան 90 աստիճանով փոխել է իր հունը և սկսել լցվել Կամա գետ: Ներքին Վոլգան (Կամայի և Վոլգայի միաձուլումից ներքև ընկած հատվածը) հիմա էլ, ի տարբերություն Վոլգայի, կարծես թե Կամայի բնական շարունակությունը լինի, քանի որ իր ճանապարհին չունի կտրուկ շրջադարձեր: Նշենք, որ Կամայի՝ գլխավոր գետ լինելու տեսակետն են պաշտպանել նաև միջնադարյան արաբական աշխարհագրագետները, որոնք համարում էին, որ Իթիլը՝ Վոլգան, թափվում է Կամայի մեջ:

Ինչպես տեսնում ենք, գիտական տեսակետից Վոլգան է Կամայի վտակը, բայց պատմականորեն այնպես է ստացվել, որ Վոլգան հանդիսացել է ռուս ժողովրդի կազմավորման և միավորման վայր, և այդ իսկ պատճառով Վոլգայի և Կամայի միավորման հատվածից ներքև էլ այն ներկայումս կոչվում է Վոլգա: Ի դեպ, 1983 թվականին Չեբոքսարի ջրամբարների համակարգի ստեղծումից հետո Վոլգան դադարել է Վոլգոգրադից վեր ընկած հատվածներում լինել գետ և վերածվել է լճերի համակարգի, իսկ Կամայի վրա պատվարները քիչ են և այն, պահպանելով իր հունը, շարունակում է մնալ գետ: