Yerevan, 17.November.2026,
00
:
00
ՄԵՆՅՈՒ
Futsal tournament Galaxy Champions League 2024 kicks off Unibank is now a regular partner of “Pan-Armenian intellectual movement” IDBank issued another tranche of dollar bonds Green Iphone on the best credit terms at green operator's stores UCOM Provided technical assistance to Shengavit administrative district AMD 9,808,684 to the "City of Smile" Charitable Foundation. The next beneficiary of "The Power of One Dram" is known Unibank offers a “Special” business loan with an interest rate of 8.5% per annum IDBank implements the next issue of nominal coupon bonds Flyone Armenia will start operating regular direct flights Yerevan-Moscow-Yerevan New movie channels in Ucom and good news for unity tariff subscribers

Կավը՝ Աստծուց մինչև տիեզերք. Գարսևան Հարությունյանի բացահայտումները

Բարսեղ Հարությունյանը կավագործություն, բրուտագործություն և քանդակ է դասավանդում Դավիթաշեն վարչական շրջանի Ավետ Տերտերյանի անվան արվեստի դպրոցում:

Թանգարանային գիշեր միջոցառման ժամանակ հյուընկալվել էր Էրեբունի արգելոց-թանգարանում և ներկաներին ծանոթացնում էր կավագործության հմտություններին: Վարպետության դասի ժամանակ երեխաներին ու մեծերին ցույց էր տալիս, թե ինչպես պետք է կավը հունցել, դրանից գեղեցիկ իրեր պատրաստել:

Ներկաների ոգևորությունն այնքան մեծ էր, որ հնարավոր չէր անտարբեր անցնել վարպետի և նրա շուրջ հավաքվածների կողքով: Զրույցի ընթացքում վարպետ Հարությունյանն ասաց, որ Հայկական լեռնաշխարհում կավը որպես շինանյութ այնքան էլ չի օգտագործվել: Հիմնականում քարերով են կառուցել եկեղեցիներն ու տները, իսկ կավը դեռևս հազարամյակներ առաջ օգտագործել են անթներ և այլ առարկաներ պատրաստելու համար: Ներկայումս շարունակվում է հրաշագործ կավանյութի նորանոր բացահայտումները: Դրա շնորհիվ կավը սկսել են օգտագործել նույնիսկ տիեզերագնացության մեջ:

«Տիեզերանավի թռիչքի ժամանակ փոչից երեվացող այրվող կրակն այնքան հզոր է, որ ոչ մի մետաղ դրան չի դիմանում: Ուստի, տիեզերանավի բոլոր այն ծխնելույզները, որտեղից կրակը դուրս է գալիս կավից են պատրաստում: Ճապոնացիները կավից մատուռ են պատրաստում, առանց ջրի հովացման տեխնիկայի»,- ասաց վարպետը:

Նա պատմեց նաև, թե հազարամյակներ առաջ, երբ ո՛չ էլեկտրական հոսանք կար, ո՛չ էլ այլ միջոցներ, մարդիկ միևնույն է կարողացել կավը թրծել: Առանց դրա կավե իրերը չէին պահպանվի մինչև մեր օրերը:

«Կավն անպայման պետք է թրծել, առանց դրա այն չի դիմանա: Հազարամյակներ առաջ նույնիսկ թեփ այրելով են մարդիկ կավը թրծել: Սպասել են, որ ուժեղ քամի լինի: Առանց քամու, այսինքն, թթվածնի մեծ քանակության, չէին կարող թրծման պրոսեց իրականացնել: Հախճապակին ևս կավից են ստանում: 1400 oC ջերմաստիճանի պայմաններում է այն թրծվում: Այդ ջերմաստիճանի տակ երկաթը «ջուր» է դառնում, մինչդեռ հախճապակու համար դա համարվում է թրծման ջերմաստիճան»,- ասաց Գարսևան Հարությունյանը:

Կավով աշխատելը նրա համար երջանկություն է: Այդ ժամանակ նա նույնիսկ տարերքի մեջ է ընկնում: Եվ ինչքան էլ հոգնած լինի, կավի հետ աշխատելիս սկսում է հանգստանալ, անկեղծացավ վարպետը: Նա պատմեց նաև, որ բրուտագործական անիվը ևս կավի մշակման ժամանակ կարևոր գործիք է համարվում: Այն օգնում է կավից պատրաստված առարկայի պատերը հարթեցնել:

«Ի դեպ, բրուտագործական անիվն ավելի շուտ է հայտնաբերվել, քան սայլերի անիվը: Ես դրանում համոզված եմ, քանի որ Մեքսիկայում, Հարավային Ամերիկայում մինչև սայլի անիվի հայտնվելը բրուտագործական անիվ եղել է: Սայլի անիվը եվրոպացիներն են տարել Ամերիկա մայրցամաքներ, բայց նշածս երկրներում մինչ այդ էլ բրուտագործական անիվը պտտվել է: Այստեղից հետևություն, որ բրուտագործական անիվն ավելի շուտ է հայտնաբերվել, քան սովորական անիվը: Սա ամենամեծ գյուտերից մեկն է, որը պետք է իմանալ»,- ասաց վարպետը:

Հարցին, թե ինչպե՞ս են հազարամյակներ առաջ մարդիկ մտածել, որ կավից կարելի է առարկաներ պատրաստել, Գ. Հարությունյանն ասաց, որ կա՛մ դա պատահականության արդյունք է եղել, կա՛մ էլ Աստծո մատն է խառնված եղել դրան:

«Ես համոզված եմ, որ վերևից ստացած շնորհ է եղել: Նույնիսկ Աստվածաշնչում է կավի մասին նշվում: Ադամն էլ է կավից պատրաստվել: Հողով քանդակել հնարավոր չէր: Միայն կավով էր հնարավոր մարդ քանդակել: Մի խոսքով կավը Աստծո սիրած խաղալիքն է եղել, այդ պատճառով էլ դրանից է իր սիրած էակին պատրաստել:

Բացի այդ, հազարամյակներ առաջ մարդիկ պետք է կարողանային տեղից տեղ ջուր տեղափոխել: Կա՛մ պետք է տիկերով դա անեին, կա՛մ անոթներով: Նշեմ նաև, որ կավը բավականին հզոր հատկություններ ունի: Այն ռադիում է պարունակում, որը վերացնում է միկրոբները: Ուստի կավե անոթներն ավելի շատ են օգտագործվել: Մի խոսքով կավը միայն նյութ չէ, այն իր մեջ բազմաթիվ և դեռևս չբացահայտված գաղտնիքներ է պարունակում, որը հարկավոր է ուսումնասիրել, բայց որ այն Աստվածային մյութ , երկու կարծիք լինել չի կարող»,- ասաց վարպետը:

Հավելենք նաև, որ խեցեգործության պատմության մեջ նշանակալից են հին հայկական սևապատկեր և կարմրապատկեր սկահակները և թրծակավե արձանիկները։ Հայաստանի տարածքում հայտնաբերված ամենահին խեցեգործական իրերը վերագրվում են մ. թ. ա. VII հազարամյակին։ Մ. թ. ա. IV հազարամյակի սկիզբը. հատկանշվում է իբրև «խեցեգործական նեոլիթի» նոր դարաշրջան, երբ հայտնի էր արդեն թրծումը և ամանների կոպիտ զարդանախշումը։

Ուշ բրոնզի դարաշրջանը՝ մ. թ. ա. XI-X դդ., հատկանշվում է «բրուտագործական օղակի» օգտագործմամբ։ Խեցեգործական իրերն ընկալվում են իբրև քանդակ, որոնք կոշկաձև անոթներ էին՝ զարդարված կենդանիների ծեփածո պատկերներով և խորաքանդակ ուղղահայաց ակոսներով։

Ուրարտական բնակավայրերում հայտնաբերված խեցեղենն աչքի է ընկնում անգորների օգտագործմամբ, զարդանախշի տեսակների (փոսիկավոր, փայլեցրած, ծեփածո, նկարազարդ) բազմազանությամբ, ստատիկ հանդիսավոր հորինվածքներով։ Հելլենիզմի դարաշրջանում՝ մ. թ. ա. III-I դդ., տարածում են գտնում թրծված կավե փոքրածավալ արձանիկները, իսկ խեցե ամանները առանձնանում են ձևերի բազմազանությամբ։

Վաղ միջնադարի՝ IV-IX դդ. խեցեգործությունը ներկայանում է հազվագյուտ բարձրարվեստ նմուշներով՝ հայտնաբերված Դվինի և Զվարթնոցի պեղումներից։ Բացի բարձրաքանդակ զարդանախշից, առկա է նաև հում անգոբի վրա երկրաչափական, երբեմն բուսական և կենդանակերպ ջնարակված նախշազարդը։

 

Արմինե Գրիգորյան

Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan"The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representativeRate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic futureUcom Service Center in Artashat Reopens at a New AddressUcom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfersUcom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics OlympiadIDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological DevelopmentIDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across ArmeniaAfeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership“The Golden Hour”: IDBank explains how to respond effectively to a scam attackNelli Kocharyan Presents Converse Bank’s Vision for Development of International Relations at the BACEE Conference BACEE International Conference Kicks Off with Converse Bank as Lead Sponsor