Նապոլեոնի խայտառակ պարտության իրական պատճառները. ռուսական խստաշունչ ձմեռը որևէ կապ չունի

21 June, 2019 13:02

Մենք գիտենք, որ...

Ռուսաստանում Նապոլեոնի պարտության պատճառը եղել է ռուսական խստաշունչ ձմեռը:

Իրականում այնքան էլ այդպես չէ:

Պարզվում է՝ իրականում Նապոլեոնի բանակը Ռուսաստանում այդպես էլ իսկական ձմեռ չի տեսել: Կարելի է հասկանալ մեծ զորավարին: Նրա ռուսական արշավանքը անփառունակ վախճան է ունեցել՝ իր 450 հազարանոց բանակից միայն 25 հազար զինվոր է հետ վերադարձել, այն էլ՝ առանց գեթ մեկ ձիու, Նապոլեոնը կորցրել է իր հպարտությունը հանդիսացող ամբողջ հեծելազորը, որը այդպես էլ հետագայում չի կարողացել վերականգնել:

Այդ խայտառակ պարտության համար ինչ-որ պատճառ պետք է նշվեր, և Նապոլեոնը այն վերագրել է ռուսական ձմռանը: Նապոլեոնի արշավանքը Ռուսաստան սկսվել է 1812 թվականի հունիսին: Ռուսական 193 հազարանոց բանակն անընդհատ խուսափել է վճռական ճակատամարտից և սկսել է նահանջել երկրի խորքը: Նապոլեոնի բանակը տառապել է սովից, տոթից, աղտոտվածությունից և դրանց հետևանքով առաջացած հիվանդություններից. մինչև հուլիսի կեսերը դասալքել են ամբողջական ջոկատներ:

Գլխավոր ճակատամարտը տեղի է ունեցել սեպտեմբերի 7-ին Բորոդինո գյուղի մոտ, բայց Նապոլեոնին վճռական հաղթանակ չի բերել: Ռուսական բանակը նորից ստիպված է եղել նահանջել, և սեպտեմբերի 14-ին Նապոլեոնի բանակը մտել է Մոսկվա: Դրանից անմիջապես հետո բռնկված հրդեհը ոչնչացրել է քաղաքի մեծ մասը: Հույս ունենալով հաշտություն կնքել Ալեքսանդրի հետ՝ Նապոլեոնը առանց լուրջ պատճառի երկար մնացել է Մոսկվայում և, ի վերջո, հոկտեմբերի 19-ին դուրս է եկել քաղաքից ու շարժվել հարավ-արևմտյան ուղղությամբ: Ռուսական բանակը հետևել է զուգահեռ քայլերթով՝ հակառակորդին հարված հասցնելով ինչպես ճակատամարտերով, այնպես էլ պարտիզանական գործողություններով: Տառապելով սովից՝ Մեծ բանակի զինվորներն սկսել են կատարել կողոպուտներ ու բռնություններ. կատաղած բնակչությունը պատասխանել է ոչ պակաս դաժանություններով:

: Նոյեմբերի կեսերին Նապոլեոնը մտել է Սմոլենսկ, սակայն այնտեղ չի գտել պարենի պաշար: Այդ պատճառով նա ստիպված է եղել շարունակել նահանջը դեպի ռուսական սահմանը: Նապոլեոնի հսկայական բազմազգ բանակը այլևս չուներ նախկին հեղափոխական ոգին, հայրենիքից հեռու՝ Ռուսաստանի դաշտերում, այն արագորեն սպառվում էր: Լուր ստանալով Փարիզում տեղի ունեցած հեղաշրջման փորձի մասին և չցանկանալով նոր բանակ հավաքել՝ Նապոլեոնը դեկտեմբերի 5-ին ուղևորվել է Փարիզ:

Նապոլեոնի այս պարտության պատճառը իրականում նրա ոչ ճիշտ պլանավորումն է եղել: Օրինակ՝ Մոսկվայից դուս գալով և նահանջելով՝ բանակը ունեցել է անասնակերի և սննդի ընդամենը մեկ շաբաթվա պաշար: Իսկ հակառակ ընդունված կարծիքի՝ այդ տարի եղանակը իրականում միշտ օգնել է Նապոլեոնին: Մոսկվայից դուրս գալիս օդի ջերմաստիճանը եղել է +10 աստիճան:

Այդ տարի ջերմաստիճանը անգամ միջին տարեկան ցուցանիշից մի քիչ բարձր է եղել: Նույնիսկ նոյեմբերի վերջին Բերեզինա գետը դեռևս սառույցով ծածկված չի եղել, չնայած հետագայում Անդրե Մորուան իր նոթերում գրել էր, որ ռուսական հրետանու պայթյուններից գետի հաստ սառույցները կոտրվում էին: Ըստ նրա գրառումների, դեկտեմբերի 3-ին ջերմաստիճանը գիշերը եղել է -16 աստիճան:

Համաձայնեք, որ սա այն կործանարար ձմեռը չէ , ինչ նկարագրել է Նապոլեոնը և ինչ ասում էին Ռուսաստանից փրկված զինվորները ՝ չցանկանալով ժխտել իրենց զորավարի ասածը: Այդ տարի, իհարկե, ցուրտ ձմեռ եղել է, բայց եղել է այն ժամանակ, երբ Նապոլեոնն արդեն Փարիզում էր:

Նապոլեոն Բոնապարտին նվիրված պատմագիտական ուսումնասիրությունների քանակը հասնում է տասնյակ և հարյուր հազարների։ Նապոլեոնյան պատմագրությանը հատուկ է եղել երեք տեսակետ, որոնք փոխարինել են մեկը մյուսին։ Առավել վաղ հեղինակները ձգտել են Բոնապարտի մեջ ընդգծել նրա «գերմարդկային» ընդունակություններն ու արտասովոր էներգիան, եզակիությունը մարդկության պատմության համար։ Երկրորդ տեսակետի կողմնակիցները փորձել են Նապոլեոնի մասին եզրակացությունները հարմարեցնել ընթացիկ իրադրությանը, «պատմական դասեր» քաղել նրա գործերից՝ Բոնապարտի կերպարը վերածելով քաղաքական պայքարի զենքի։

«Երրորդ ալիքի» ուսումնասիրողները փնտրել են «մեծ գաղափար» Նապոլեոնի նպատակներում ու ձեռքբերումներում, ինչի հիման վրա կարելի էր հասկանալ նրան ու նրա դարաշրջանը։ Ինչպիսի տարբեր մոտեցումներ: