Մետաղորսիչներ. ինչպես չհաջողվեց փրկել ԱՄՆ նախագահի կյանքը

7 November, 2019 12:42

Մետաղորսիչը (մետաղափնտրիչ, մետաղի դետեկտոր) էլեկտրական սարք է, որն ի վիճակի է հայտնաբերել մետաղից պատրաստված իրերը թույլ հաղորդող կամ չեզոք միջավայրում:

Այն ի վիճակի է ցանկացած վայրում մետաղը հայտնաբերել՝ լինի դա հող կամ ջուր, պատ, փայտ, սնունդ, ուղեբեռ, հագուստ, կենդանու կամ մարդու մարմին և այլն:

Այս սարքը օգտագործվում է նաև գանձեր որոնելու համար: Սա իրականում հուսալի և խիստ «խելացի» սարք է:

Նախկինում մետաղորսիչներ օգտագործվել են հիմնականում զինված ուժերում և անվտանգության ոլորտում: Ժամանակակից մետաղորսիչները դարձել են կոմպակտ, քանի որ միկրոէլեկտրոնիկան և տեխնիկան շատ արագ են զարգանում, և դրանց կիրառման շրջանակները ներկայումս նկատելիորեն ընդլայնվել են:

Մետաղորսիչը շատ ավելի հին պատմություն ունի, քան թվում է առաջին հայացքից: Այն սկսվում է 19-րդ դարի վերջին, երբ շատ ինժեներներ և գիտնականներ, իմանալով էլեկտրականության հիմունքները, փորձել են ստեղծել սարք, որի հիմնական գործառույթը մետաղի որոնումն է: Մետաղորսիչի ստեղծման հիմքերը դրվել է գերմանացի ֆիզիկոս Հենրիխ Վիլհելմ Դովեի կողմից 19րդ դարի երկրորդ կեսերին: Նրան հաջողվել է մշակել ինդուկցիոն հաշվեկշռի համակարգ, որի վրա էլ հիմնված է այս սարքի գործողության սկզբունքը:

Այնուամենայնիվ, դրանից հետո տևական ժամանակ է պահանջվել պատմության մեջ առաջին մետաղորսիչը հայտնագործելու համար: 1881 թվականին Վաշինգտոնի երկաթուղային կայարանում Միացյալ Նահանգների քսաներորդ նախագահ Ջեյմս Գարֆիլդը ծանր վիրավորվել էր:

Բժիշկները փորձել են հեռացնել փամփուշտը, բայց չեն կարողացել այն գտնել: Այդ ժամանակ իր օգնությունն է առաջարկում շոտլանդացի ֆիզիկոս Ալեքսանդր Գրեյհամ Բելլը: Մի քանի օրվա ընթացքում նա ստեղծում է աշխարհում առաջին մետաղորսիչը, որը գերազանց կերպով էր աշխատում Բելլի լաբորատորիայում, բայց հիվանդանոցում անզոր է գտնվում:

Բանն այն է, որ վիրավոր նախագահը պառկած էր մետաղյա մահճակալի վրա, որն էլ խանգարում էր սարքին ճշգրտորեն աշխատել: Իսկ բժիշկները հրաժարվում էին հիվանդին տեղափոխել այլ մահճակալի վրա, ինչի արդյունքում էլ Գարֆիլդը մահացավ:

Ալեքսանդր Բելլը 1882 թվականի օգոստոսին նկարագրել է իր մետաղորսիչը Գիտական զարգացման աջակցման ամերիկյան ասոցիացիայում: 1930 թվականին Միացյալ Նահանգներում դոկտոր Գերհարդ Ֆիշերը մշակել է ռադիոպելենգացիայի համակարգը, որը նախատեսված էր ավիացիայի համար (սա նույն մետաղորսիչն է, ուղղակի սարքը օդում է մետաղ՝ ինքնաթիռ հայտնաբերում): Այս համակարգը արդյունավետ էր նաև մետաղների որոնման համար գետնի վրա կամ ջրի մեջ:

Դրա հետ կապված՝ ստեղծվում է մետաղորսիչի նոր տեսակ, որը անվանվել էր մետալոսկոպ և արտոնագրվել 1937 թվականին: Դրանից հետո Ֆիշերի՝ մետաղորսիչներ արտադրող ընկերությունը զբաղվում էր ռազմական պատվերների իրականացմամբ, ինչպես նաև արտադրում էր մետաղորսիչներ գանձերի որոնման համար:

Ընկերությունը այսօր էլ շարունակում է մնալ այդ արտադրանքի առաջատար արտադրողը: 1930-ականներին մետաղորսիչների ստեղծման գործում ներգրավված էր նաև լեհ լեյտենանտ Յոզեֆ Կոզացկին: Իր առաջին սարքը նա ստեղծել է 1941 թվականին Մեծ Բրիտանիայում:

Սարքը սկսել են արտադրել բրիտանական զորքերի կարիքների համար բավականաչափ մեծ քանակներով: Խորհրդային Միությունում առաջին մետաղորսիչը ստեղծվել է ինժեներ Կուդիմովի կողմից 1936 թվականին: Ավելի ստույգ՝ այդ սարքը կարելի է անվանել ականորսիչ, քանի որ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին այն օգտագործվել է հենց ականների որոնման նպատակով:

Պատերազմն ավարտվելուց հետո մետաղորսիչները սկսել են հասանելի դառնալ քաղաքացիական անձանց համար, ընդ որում՝ դրանք օգտագործվում են գանձեր որոնելու համար, որն էլ նպաստել է սիրողական հնագիտության մեջ մետաղորսիչների ժողովրդականության բարձրացմանը: