Օլիմպիական ջահը՝ օդում, ջրում ու ցամաքում

Հին Հունաստանի Պելոպոնեսում անցկացվող սպորտային մրցումների ժամանակ, նախքան հիմնական մարզադաշտում մրցումներն սկսելը, արևի ճառագայթների միջոցով կրակ էր վառվում Զևս աստծո տաճարում: 

Դա հիշեցում էր տիտան Պրոմեթևսի քաջության և խիզախության մասին, որը մարդկային ցեղին օգնելու համար եթերային կրակ էր տվել՝ այն գողանալով դրախտից: Դրա համար էլ Պրոմեթևսը պատժվել էր՝ շղթայվել Կովկասյան լեռնաշղթայի մի ժայռի, որտեղ տանջվում էր, երբ արծիվն ամեն օր կտցում էր նրա լյարդը: 

Խաղերի ժամանակ կրակն անընդհատ այրվում էր մինչև մրցումների ավարտը և դրանով մարզիկներին ցույց տալիս, որ միշտ էլ կա հաղթելու հնարավորություն: Առաջին օլիմպիական խաղերն անցկացվել են մ.թ.ա. 776 թվականին: 

Այն ժամանակ զոհասեղանի մոտ վառված կրակը հիմնական մարզադաշտ էր հասցվում այդ նպատակի համար պատրաստված քառասուն վազորդների միջոցով, որոնք իրականացնում էին 2,5-ական կմ տարածությամբ ջահի փոխանցումավազք: 

Իսկ ահա 1928 թվականից, երբ կայացել են առաջին ժամանակակից Օլիմպիական խաղերը, կրակ վառելը դարձել է պարտադիր ծես: Այդ նպատակով առաջին խաղերի համար Ամստերդամում կառուցվել էր Մարաթոնյան աշտարակը: 

Օլիմպիական ջահի փոխանցումավազքի ժամանակակից պատմությունը սկսվել է 1936 թվականին: 

Այն ժամանակ դա տևել է տասներկու օր, և դրան մասնակցել է ավելի քան երեք հազար վազորդ, որոնք Զևսի տաճարից կրակը հասցրել են Բեռլինի մարզադաշտ:

 Դրանից 12 տարի անց՝ 1948 թվականին, թեթև ատլետներից բացի ջահի փոխանցումավազքին մասնակցել են նաև թիավարողները: 

Այդ ժամանակվանից ի վեր յուրաքանչյուր անգամ ավելացել են ջահով փոխանցումավազքին մասնակցող տարբեր մարզաձևերի մարզիկների թիվը և կրակը տեղափոխելու տարբերակները: 

1952 թվականը նշանավորվել է ձմեռային խաղերից առաջ օլիմպիական ջահի առաջին փոխանցումավազքով: 

Այդ ժամանակ կրակը վառել էին Նորվեգիայի Մորգենդալ գյուղի բնակիչ Սոնդրե Նորդհեյմի տան բուխարիում, իսկ օլիմպիական ջահի փոխանցումավազք իրականացրել էին դահուկորդները: 

Նույն թվականին էլ, երբ նախատեսված էր Հելսինկիում անցկացնել ամառային օլիմպիական խաղերը, խաղերի նախօրեին օլիմպիական ջահը առաջին անգամ թռավ երկինք՝ տեղափոխվեց ինքնաթիռով: 

Իսկ 1956 թվականի Մելբուրնի օլիմպիական խաղերի մեկնարկից առաջ կայացած ջահի փոխանցումավազքը ձիավորներով էր: 1964 թվականին առաջին անգամ օլիմպիական կրակը վառվել է Օլիմպոսում, և այդ ժամանակից ի վեր, բացառությամբ 1994 թվականի ձմեռային խաղերի, այդ ավանդույթը չի փոխվել: 

1968 թվականին Մեխիկոյում կայացած օլիմպիական խաղերի բացումը հիշարժան է նրանով, որ առաջին անգամ օլիմպիական ջահը վստահվել էր իգական սեռի ներկայացուցչին: 

Իսկ 1976 թվականի օլիմպիական կրակի առանձնահատկությունն այն էր, որ կրակի էներգիայի փոխանցումը Աթենքից Կանադա իրականացվել էր ռադիոալիքներով, ջահը կրկին վառվել էր լազերային ճառագայթի օգտագործման միջոցով: 1992 թվականին առաջին անգամ կրակ վառելու պատվավոր պարտականությունը իրականացրել է պարաօլիմպիկ մարզիկ Անտոնիո Ռոբոլլոն, որը դա արել է աղեղից արձակված այրվող նետի միջոցով: 

Առաջին անգամ օլիմպիական կրակին հաջողվել է տիեզերք հասնել 1996 թվականին, իսկ 2000 թվականին Սիդնեյում կայանալիք խաղերի նախաշեմին ջահը ստորջրյա ուղևորություն է իրականացրել Ավստրալիայի ափերի մոտ և ավելի քան երեք րոպե մնացել ծովի խորքում: 2004 թվականին օլիմպիական ջահը առաջին անգամ շուրջերկրյա ճանապարհորդություն է իրականացրել: 

Այդ փոխանցումավազքը տևել է 78 օր և ունեցել 78 հազար կմ տարածություն, իսկ մասնակից մարզիկների թիվը եղել է ավելի քան 11 հազար: 2008 թվականին Պեկինում կայացած Օլիմպիական խաղերի ջահը տեղափոխվել է վիշապի տեսքով ազգային մեծ կանոեով, ինչպես նաև բարձրացվել է Էվերեստ՝ չինացի ալպինիստների օգնությամբ: 

Նյութը հրապարակման պաըրաստեց Orer.am-ը