Ապարոշ՝ թա՞գ, դափնեպսա՞կ, թե՞ հերակալ
Ապարոշը (ռուսերեն՝ диадема) գլխի փաթույթ է՝ գլխակապ, որը հայերենում կարելի է անվանել նաև խույր, թագ, անգամ՝ վարսակալ, հերակալ կամ ծամակալ:
«Դիադեմա» բառը հունական է՝ «Diadeo», և նշանակում է «ամրացնել» կամ «կապել»: Ըստ էության, սա թագի տարատեսակ է և ի սկզբանե եղել է բացառապես տղամարդկանց զարդ:
Որպես թագ, նման զարդեր են կրել Ասիայի որոշ երկրների թագավորներ, հրեական բարձրագույն կրոնական հայրերը և այլ ազգերի քրմեր: Հին Եգիպտոսում «սեշեդ» անվանումով ապարոշ-պսակը, որպես գերագույն իշխանության նշան, կրել են փարավոն Սնոֆրուի ժամանակներից:
Սակայն կարելի է համարել, որ ապարոշի պատմությունը սկսվել է Հին Հունաստանից (այնտեղից է ամբողջ աշխարհով տարածվել դիադեմա անվանումը): Հին Հունաստանում գլխակապեր, որոնք անվանվել են «DIA», կրել են հին հունական քրմերը:
Ըստ գիտնականների ենթադրությունների, հին հունական ապարոշները հանդիսացել են մարդու՝ մեռյալների աշխարհ տեղափոխվելու խորհրդանիշներ: Ժամանակակից ապարոշների մի այլ նախատիպ կարելի է համարել դափնեպսակը:
Դափնեպսակը Հին Հունաստանում և Հռոմում հանդիսացել է փառքի և հաղթանակի խորհրդանիշ և կարող էր պատրաստվել ոչ միայն դափնու ճյուղերից, այլ անգամ ոսկուց: Ամուսնությունների ժամանակ ևս ապարոշներ են օգտագործվել, որոնք եղել են ամուսնական պսակներ:
Ընդ որում, այն ժամանակ հարս ու փեսայի համար նախատեսված ապարոշները տարբերվել են ժամանակակից ապարոշներից:
Դրանք եղել են ոչ երկար ժամանակով պահպանվող և հյուսվել են դափնու, վայրի խաղողի, կիպարիսի ճյուղերից, ծաղիկներից կամ այլ բաներից: Ավելի ուշ ապարոշներ սկսել են պատրաստել մետաղներից և դրանք զարդարել անգամ թանկարժեք քարերով:
Ներկայումս քրիստոնեական եկեղեցիներում պսակադրության ժամանակ հարս ու փեսայի գլխին պահում են մետաղական ապարոշներ: Միջնադարում ապարոշները մոդայիկ չեն եղել: Բացառություն է կազմել Բյուզանդիան:
Այնտեղ 5-րդ դարի առաջին կեսերից թագավորներին թագադրելիս գլխին ապարոշ են դրել, ապա վեր բարձրացրել վահանի վրա: Այդ ավանդույթը ժառանգել է նաև Ռուսաստանը, և այնտեղ ևս որպես թագի տեսակ ընդունված է եղել ապարոշը:
Հետագայում՝ 18-րդ դարի վերջերից սկսած, ապարոշների նորաձևությունը մտել է Եվրոպա, բայց արդեն որպես կանանց զարդարանքի տարր:
Դրան նպաստել է այն ժամանակվա ազնվականության հետաքրքրությունը անտիկ ավանդույթների նկատմամբ: 19-րդ դարի սկզբներից վարպետները սկսել են հնագույն ապարոշների նմանությամբ ապարոշներ պատրաստել:
Ընդ որում, դրանք պատրաստվել են բնական ծառերի ճյուղերի և տերևների հյուսքերի տեսքով և զարդարվել թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարերով: Նման կերպ ապարոշները շարունակել են մոդայիկ մնալ մինչև 1920-ականները:
Ներկայումս ապարոշներ կրում են եվրոպական տարբեր երկրների հին ազնվական ընտանիքների անդամները: Ընդ որում, որպես կանոն, դրանք պատրաստված են դեռևս 19-րդ դարում և փոխանցվում են սերունդներին ժառանգաբար:
Նոր թանկարժեք ապարոշներ ներկայումս պատրաստվում են նաև ճապոնական թագավորական ընտանիքի անդամների և իհարկե բազմաթիվ գեղեցկության մրցույթների հաղթողների համար:
Դե, սովորական ապարոշների մասին խոսելն անիմաստ է, քանի որ դրանք կարելի է դիտարկել որպես սովորական հերակալներ:
