«Պետք է մարդկանց ճշմարիտ, բայց լավատեսություն պարունակող ինֆորմացիա տրամադրել». «Փաստ»
Interview«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Մինչ ամբողջ աշխարհը քննարկում էր կորոնավիրուսը, մեր հասարակության ներսում ակնհայտ խուճապ կամ անհանգստություն չկար։ Ամեն ինչ փոխվեց մարտի մեկին, երբ հայտնի դարձավ, որ Հայաստանում ևս կորոնավիրուսով հիվանդացության դեպք է արձանագրվել։ Մարդիկ սկսեցին դեղատներում առավել մեծ ինտենսիվությամբ դիմակներ ու ալկոգել փնտրել, չգտնելու դեպքում խուճապային տրամադրություններ տարածել։ Մեկ այլ խնդիր էր նաև այն, որ արդեն նույն օրը երեկոյան առևտրի տարբեր կենտրոններում գրեթե դատարկ էին ալ յուրի, մակարոնեղենի, ձեթի և այլ պարենամթերքի դարակները։ Սարսափելի է մտածել նույնիսկ, թե ինչ խուճապային տրամադրություններ կտիրեն երկրում, եթե, Աստված մի արասցե, կորոնավիրուսով վարակվածների թիվը թեկուզ 1-2-ով էլ ավելանա։
Որևէ կերպ չթերագնահատելով կորոնավիրուսի վտանգը, կարևորելով այն պարտադիր քայլերը, որոնք անհրաժեշտ են հիվանդության հետագա տարածումը կանխարգելելու համար, միևնույն ժամանակ պետք է փաստել՝ երբեմն տպավորություն է ստեղծվում, թե հասարակության մեջ խուճապային տրամադրությունները սկսում են գերիշխել ռացիոնալ տրամաբանությանը։ Արդյոք երբեմն մեր հասարակության շրջանում չկա նաև անտեղի, ավելի ճիշտ՝ ուռճացված վախ։
Հոգեբան Ռուբեն Աղուզումցյանը նշում է՝ խուճապն ինֆորմացիայի ընկալման, ինչպես նաև ոչ օբյեկտիվ և ոչ ճիշտ ինֆորմացիայի ներկայացման հետ է կապված։ «Մեր ազգի պատմությունն է այդպիսին։ Զգուշավորությունը թույլ է տվել գոյատևել և զարգանալ։ Զգուշավորությունը պատահական բան չէ, առավել ևս ժամանակներ են եղել, երբ այդ զգուշավորությունն արդարացված է եղել։
Մարդիկ պարենային կուտակումներ, չափավոր քայլեր են կատարել և այլն»,«Փաստի» հետ զրույցում ասում է հոգեբանը։ Նա նշում է՝ վերջին մի քանի տասնյակ տարիներին բավականին մեծ թվով մարդիկ հիասթափության մեջ են ապրում, իսկ դա ներկայումս ունի իր հետևանքները։ «Հավատը դեպի տեղեկատվությունը, առավել ևս ներկայումս, երբ դրա աղբյուրները շատ են ու բազմազան, նվազել է։
Ոմանք զգուշորեն են վերաբերվում դրան, ոմանք՝ ծիծաղով, ոմանք էլ առհասարակ չեն լսում։ Պետք է մարդկանց հնարավորինս ճիշտ ինֆորմացիա տրամադրել, որն իր մեջ լավատեսություն կպարունակի։ Առանց այն էլ կյանքը շատ բարդ է, իսկ լավատեսության բացակայությունը բերում է հուսալքման»,-ընդգծում է մեր զրուցակիցը։
Աղուզումցյանը նշում է, որ մարդկանց ենթագիտակցության մեջ ինչ-որ էտալոններ կան, որ, օրինակ՝ եկեք պարկերով ալ յուր գնենք, որ տանը հաց թխենք և այլն։ «Նման բաներ կան ենթագիտակցության մեջ, բայց դա այն ենթագիտակցությունը չի, որն ընդհանրապես օգտագործվում է։ Սա ուղղակի կյանքի, ունեցած փորձի արդյունքն է։
Մարդիկ ոչ թե ենթագիտակցորեն են ալ յուր գնում, այլ շատ դեպքերում՝ հիշելով ոչ վաղ շրջանը։ Մի մոռացեք՝ ողջ են այն մարդիկ, որոնք պատերազմ և հետպատերազմյան ծանր տարիներ են տեսել։ Գիտենք բազմաթիվ դեպքեր, երբ այդ ծանր շրջանից տարիներ անց մարդկանց տներում պահածոներ, լուցկիներ, մոմեր և այլ ապրանքներ էին գտնում։ Ներկայումս էլ մթերքի կամ այլ ապրանքների կուտակումները կապված են կյանքի ոչ լավ փորձի հետ»,-հավելում է հոգեբանը։
Մշտապես խոսվում է այն մասին, որ թե՛ պետությունները, թե՛ հասարակությունները պետք է պատրաստ լինեն ցանկացած տեսակի փորձությունների, աղետների, համաճարակների։ Հասարակությունների դեպքում շատ կարևոր է հոգեբանական պատրաստվածությունը և ցանկացած պատճառով չընկճվելը ու ամենակարևորը՝ խուճապի չմատնվելը։
Քանի-քանի անգամ ենք համացանցում դիտել տեսանյութեր, թե Ճապոնիայում մարդիկ որքան հանգիստ են վերաբերվում ստորերկրյա ցնցումներին, կարողանում են խուճապի չմատնվել, հանգստություն պահպանել և ցանկացած իրավիճակում սթափ որոշումներ կայացնել։
«Տեսեք, եթե խոսենք Ճապոնիայի օրինակով, ապա այնտեղ հստակ երևում է այն աշխատանքը, որը տանում են հասարակության հետ՝ կապված նույն երկրաշարժի հետ։ Ինչպես գիտենք, երկրաշարժները Ճապոնիայում բավականին հաճախակի են լինում։
Երկրաշարժի վերաբերյալ ճապոնացիները հստակ պատկերացումներ ունեն։ Այդ երկրում փոքր հասակից երեխաներին սովորեցնում են՝ ինչ անել չվախենալու, խուճապի չմատնվելու համար։ Իհարկե, շատ կարևոր է, որ կրթական համակարգը զարգացնում է մարդու գիտակցությունը, և նման պահերին նա ոչ թե խուճապի է մատնվում, այլ կարողանում է ճիշտ կազմակերպել իր գործողությունները։
Այս առումով շատ կարևոր է, որպեսզի մեր կրթական համակարգը ևս սովորեցնի նման բաներ։ Սա, ի դեպ, կապված է կենցաղային հոգեբանության հետ։ Մարդիկ ապրում են սովորական կյանքով, մենք իրենց բարդ բաներ ենք սովորեցնում, տարբեր գիտելիքներ տալիս, որոնք միշտ չէ, որ արդարացված են լինում, իսկ արտակարգ իրավիճակներում ոչ պատրաստ լինելը նպաստում է խուճապին։
Առանց այն էլ մեր ազգը հուզական է, ինչն էլ ավելի շատ բացասական դեր է կատարում, քան դրական։ Նման դեպքերում մարդը սկսում է ոչ թե բանականությամբ ղեկավարվել, այլ իր հուզական ապրումներով»,-եզրափակում է Ռուբեն Աղուզումցյանը։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
