«Կախարդական» պտտվող իր, որ փոխեց մարդկության պատմությունը
Անիվը ազատ պտտվող կամ պտտվող սռնու վրա ամրացված շրջանաձև շարժում ապահովող սարք է, որը թույլ է տալիս իր վրա ամրացված մարմնին գլորվել, այլ ոչ թե սահել։ Անիվի «նախնի» կարելի է համարել մինչ դրա հայտնագործումը մարդկությանը հայտնի գլանը, որը տեղադրվել է տեղափոխվող բեռի տակ։ Անիվի ստեղծումը մի քանի հազարամյակի պատմություն ունի:
Ընդ որում, անհայտ է, թե ով է առաջինն այն ստեղծել: Սակայն հնէաբանները հաստատել են, որ առաջին փայտյա անիվները հայտնվել են մոտ 7 000 տարի առաջ: Ամենավաղ և ամենահին «անիվը» գտնվել է Ռումինիայի Յասիի շրջանում, և այն թվագրվում է մ.թ.ա. 5-րդ հազարամյակով։
Դա նեոլիթյան դարաշրջանին պատկանող՝ մարդկության պատմության՝ հայտնաբերված ամենահին անիվն է։ Սլովենիայի Լյուբլ յանյան արգելավայրում գտել են հացենուց պատրաստված անիվ 72 սմ տրամագծով, որը թվագրվում է մ.թ.ա. 3350-3100 թվականներով։
Կավից պատրաստված չորս անիվ ունեցող սայլի մոդել է հայտնաբերվել բադենյան մշակույթի գերեզմաններում (արևել յան Հունգարիա): Անիվի վերաբերյալ հիշատակումներ են հանդիպում Հին Միջագետքում՝ թվագրված մ.թ.ա. 4-րդ հազարամյակի վերջով։
Սկզբում անիվն իրենից ներկայացրել է փայտե շրջանակ՝ դրված սռնու վրա և ամրացված սեպով։ Հետո մեր նախնիները ամբողջական անիվները սկսել են փոխարինել պտտվող սռնիներով, որը հնարավորություն է տվել ավելի երկար տարածություններ կտրել առանց անիվի վնասման: Արդյունքում «անիվների վրա» սկսել են տեղաշարժվել շատերը, չնայած դա հարուստների մենաշնորհն է եղել:
3 200 տարի առաջ մարդիկ կատարելագործել են անիվը՝ ստեղծելով մետաղյա անիվներ: Դրանից հետո մոտ 3 000 տարի անիվի կառուցվածքում եղել են միայն թեթևակի փոփոխություններ, մասնավորապես՝ ստեղծվել են մետաղյա առանցքակալներ:
Այդ ժամանակներում անիվներ օգտագործվել են ինչպես փոխադրամիջոցներում, այնպես էլ ջրաղացներում, արտադրություններում և այլն: Անիվի պատմության մեջ հիմնական շրջադարձային ժամանակաշրջան համարվում են 19-րդ և 20-րդ դարերը:
Տեխնիկական հեղափոխությունը վերափոխել է անիվը, հայտնվել է առաջին անվադողը: Առաջին անվադողը ստեղծել է Ռոբերտ Ուիլ յամ Թոմփսոնը 1846 թվականին. նա առաջարկել է սայլերի անիվները պատել փափուկ նյութերով:
Իսկ Ջոն Բոյդ Դանլոպը 1888 թվականին ստեղծել է առաջին պնևմատիկ անվադողը, արտոնագրել այն և սկսել արտադրել: Պնևմատիկ անիվների առավելությունները շատ արագ են սկսել գնահատել:
1889 թվականին Բելֆաստում հեծանվային մրցույթում միջակ հեծանվորդ Ուիլ յամ Խյումը պնևմատիկ անիվներ ունեցող հեծանիվով գրավել է առաջին տեղը, և դա լավագույն գովազդն էր այդպիսի անիվների համար: Ֆրանսիացիներ Անդրե և Էդուարդ Միշլենները առաջինն են պնևմատիկ անիվներ դրել ավտոմեքենայի տակ:
1895 թվականին Փարիզ-Բորդո մրցարշավին նրանք ներկայացրել են նման մեքենա, որը, չնայած անիվների բազմիցս ծակվելուն (չպետք է մոռանալ, որ այն ժամանակներում պնևմատիկ անիվների հիմնական թշնամիները ճանապարհներին լցված նալերի մեխերն էին), կտրել է 1 200 կիլոմետր ճանապարհ և սեփական ընթացքով հատել եզրագիծը լավագույն տասնյակում:
Անիվի կատարելագործման պատմությունը ներկայումս էլ է շարունակվում: Ժամանակակից տեխնոլոգիաները թույլ են տալիս ստանալ տարբեր կլիմայական պայմանների համար նախատեսված ժամանակակից բարձր տեխնոլոգիական անվադողեր:
