«Պետք է մոնիտորինգ անել ունեցածը, թույլ չտալ, որ նոր հանքեր բացվեն, հակառակ դեպքում ոչ մի օրենք մեզ չի փրկի». «Փաստ»
Interview«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Հանքարդյունաբերության ոլորտում կշեռքի երկու նժարին մշտապես դրվել են տնտեսական շահն ու բնապահպանական խնդիրները և մարդկանց առողջությունը։ Այս մասին խոսվեց նաև օրերս ԱԺ-ում տեղի ունեցած մետաղական հանքարդյունաբերության ոլորտում օրինականությունն ուսումնասիրող հանձնաժողովի նիստում։
Շրջակա միջավայրի նախարար Էրիկ Գրիգորյանն անդրադարձավ մետաղական հանքավայրերի բնապահպանական ռիսկերին, ներկայացրեց իրականացրած և իրականացվելիք միջոցառումները, խոսեց նախատեսվող օրենսդրական բարեփոխումների փաթեթի մասին։
Պատգամավոր Նաիրա Զոհրաբյանն, անդրադառնալով Արծվանիկի պոչամբարի խնդրին, դրա օրինակով հիշեցրեց, որ չնայած Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի հարակից տարածքներում ապրող ընտանիքներին ֆինանսական փոխհատուցում է տրվում, սակայն այնտեղ վարելահողերն այլևս բերրի չեն, իսկ բնակիչներն էլ առողջական լուրջ խնդիրներ ունեն։
Տուգանքով հնարավո՞ր է վերականգնել մարդկանց առողջությունը կամ հողերի բերրիությունը։ Նախարարի խոսքով՝ այս խնդիրները հետագայում բացառելու համար ոլորտում «աղտոտիր, ապա վճարիր» սկզբունքից անցում է կատարվելու «կանխարգելիր աղտոտումը» սկզբունքին։
Բացի դա, ներդրվելու է հանքերի մշտադիտարկման համակարգ, յուրաքանչյուր հանքարդյունահանող կազմակերպություն եռամսյակը մեկ ներկայացնելու է շրջակա միջավայրի վերաբերյալ դիտարկումներ, ուսումնասիրություններ են իրականացվելու բոլոր պոչամբարներում և այլն։ Բնապահպան Սիլվա Ադամյանը նշում է՝ նոր օրենքները մշակման գործընթացի մեջ են, սակայն ներկայումս էլ ունենք գործող օրենքներ, որոնք շատ բաներ են պարտադրում հանքարդյունաբերողներին։
«Բայց, ցավոք, նույնիսկ այդ օրենքների շրջանակում հանքարդյունաբերողները չէին կատարում իրենց պարտավորությունները։ Դա վերաբերում է բոլորին։ Եթե վերցնենք շրջակա միջավայրի աղտոտվածության ներկա կարգավորումները, ապա կոնկրետ այդ խնդիրների հետ կապված բոլոր այն պարտավորությունները, որոնք դրված են հանքարդյունահանողների վրա՝ մաքուր պահել շրջապատը, պոչամբարները ռեկուլտիվացիայի ենթարկել և այլն, մնում են թղթի վրա գրված։
Պետբյուջե գումար փոխանցվում է, սակայն դա չնչին գումար է, որը նախատեսված է նաև պոչամբարի ռեկուլտիվացիայի համար, բայց, ինչպես տեսնում ենք, պոչամբարների վիճակն ահավոր է։ Օրինակ՝ սարսափելի վիճակ է Կավարտի պոչամբարի պարագայում, այդպես էլ թողել ու հեռացել են։ Նույնն է նաև Արծվանիկի պոչամբարի դեպքում։ Բազմիցս բարձրաձայնվել է այն հարցը, որ այն լցված է, պետք է փակվի, ռեկուլտիվացիայի ենթարկվի։ Բայց ամեն տարի մարդիկ նոր թուղթ են գրում, խնդրում են ընդլայնել պոչամբարը, որպեսզի հնարավորություն ստեղծվի նորից օգտվել դրանից։ Ինչպե՞ս հասկանանք՝ տեսչական մարմինը, շրջակա միջավայրի նախարարությունը ինչպե՞ս են անընդհատ թույլտվություններ տալիս նույն պոչամբարից օգտվելու համար։ Միթե՞ պատկան մարմիններն այնտեղ ստուգումներ չեն անցկացնում, չեն հայտնաբերում որևէ խնդիր, որոնք բազմաթիվ են, թույլ չտալու համար, որ այդ պոչամբարները շահագործվեն»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Ադամյանը։
Նա հիշեցնում է՝ ժամանակին հանքարդյունաբերության խնդիրները հետևյալ կերպ են դրված եղել՝ ինչքան կարող ենք, շահագործենք։ «Հիմա հայտնվել ենք մի իրավիճակում, երբ նախ և առաջ այդ գործընթացը պետք է կանգնեցնենք։ Նախարարն ասում է՝ պետք է մշտադիտարկում անենք, այդ մասին մեր գործընկերները բազմիցս ասել են, բարձրաձայնել, որ պետք է լուծվեն լքված պոչամբարների խնդիրները, կատարվի ռեկուլտիվացիա, ծառատունկ, հանքարդյունաբերական կենտրոնները պատասխանատվություն կրեն ամեն մի աղտոտման համար։ Իրենք ասում են, որ հիմա էլ են դա անում, բայց արդյունքը չենք տեսնում։ Սա է վիճակը։
Հիմա նստել, օրենք ենք գրում, ասում ենք՝ լավ կլինի։ Լավ չի լինելու, քանի դեռ այս քայլերը չենք կատարել, հանքարդյունաբերության ոլորտի «զարգացման» անկառավարելի վիճակը չենք կանգնեցրել, լավ բանի չենք հասնելու։ Պետք է մոնիտորինգ անել ունեցածը, թույլ չտալ, որ նոր հանքեր բացվեն, հակառակ դեպքում ոչ մի օրենք մեզ չի փրկի»,-նշում է մեր զրուցակիցը։ Նա տեղեկացնում է, որ կարելի է վերականգնել այն հողատարածքները, որոնք վնասվել են հանքերի գործունեության հետևանքով՝ ընդգծելով, սակայն, որ դրա համար երկար ժամանակ է պահանջվելու, դա աշխատատար և ֆինանսատար գործընթաց է։ Իհարկե, կլինեն նաև հողեր, որոնք հնարավոր չի լինի մաքրել, կամ այդ գործընթացը հարյուրամյակներ կպահանջի։
Մշտապես խոսվում է այն մասին, որ պետությունը պետք է հանքարդյունաբերության ոլորտում հստակ քաղաքականություն վարի, որն անփոփոխ կմնա բոլոր ժամանակներում՝ անկախ իշխանությունների փոխվելուց։
Ադամյանն ընդգծում է՝ պետությունը պետք է մշակի երկրի զարգացման ռազմավարությունը, և հանքարդյունաբերությունը չպետք է լինի առաջնային ոլորտներից մեկը։
«Ինչ հանքեր ունենք, դրանով պետք է սահմանափակվենք։ Մեր ռազմավարությունը պետք է լինի հետևյալը՝ այլևս որևէ նոր հանք չպետք է գործարկվի։ Գործընթացը պետք է կանգնեցնել և սրան զուգահեռ արագացված կարգով սկսել լուծել բոլոր այն խնդիրները, որոնք առաջացել են տարիների ընթացքում, սպառնում են մարդկանց առողջությանը և շրջակա միջավայրին»,-եզրափակում է Սիլվա Ադամյանը։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
