«Պատերազմի ինչ-որ արդյունքների վերհանման կամ դրանցից բխող նոր փոփոխությունների փուլ է»․«Փաստ»
Interview
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Վերջին օրերի բանակցություններից կարող ենք ենթադրել, որ հիմա գոնե դիվանագիտական, քաղաքական առումով պատերազմի ինչ-որ արդյունքների վերհանման կամ դրանցից բխող նոր փոփոխությունների փուլն է: Այս կարծիքին է «Ոսկանապատ» վերլուծական կենտրոնի փորձագետ Հովսեփ Բաբայանը: «Մոտ երկու շաբաթ է, ինչ կան ռազմական գործողություններ, որոնք քաղաքական առումով դեռ ոչինչ չեն փոխել: Բայց հիմա ակտիվորեն բանակցություններ են գնում, որոնք, ըստ իս, այդ փոփոխությունը բերելու նպատակ ունեն:
Դա նաև հենց Ադրբեջանի, ինչու ոչ, նաև Թուրքիայի նպատակն է: Եվ նպատակն ամբողջությամբ չի իրականացվել հատկապես այն մասով, որ Թուրքիան չի ընդունվում համանախագահության կամ միջնորդական գործերում: Այս առումով սա մեզ համար դրական է: Բացասականը մեզ համար այն է, որ, կարծես, բոլորի կողմից կա պահանջ, որ կողմերը պետք է առարկայական բանակցություններ սկսեն. այսինքն, Արցախյան խնդիրն այս պահին պետք է ինչոր փոփոխություն կրի քաղաքական առումով: Մեծ հաշվով, հիմա պատերազմի հետևանքներից բխող բանակցություններն են, որոնք պետք է փոխեն ոչ թե ռազմական, այլ քաղաքական մասը»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասաց փորձագետը: Հ. Բաբայանի խոսքով, հրադադարի փաստաթղթին հաջորդած հանդիպումները և հայտարարությունները ցույց են տալիս, որ այդ ամենին զուգահեռ կա նաև ինչ-որ բանակցային գործընթաց:
«Այդ գործընթացների մեջ են մտնում թե՛ հայտնի առարկայական բանակցություններ կոչվածը, թե՛ հրադադարի ինչ-որ մեխանիզմների ամրագրման հարցերը: Առարկայական բանակցությունների գնալը Ադրբեջանի համար ցանկալի սցենար է և ձգտում է դրան: Իսկ թե ինչու է դրան զուգահեռ գնում ռազմական գործողությունների, դա ևս պարզ է: Առարկայական բանակցություններ ասելով՝ սովորաբար նկատի է առնվում այն, թե մեր կողմից պետք է տարածքային զիջումներ լինեն ինչ-որ բանի դիմաց, իսկ Ադրբեջանը ռազմական միջոցներով կարող է իր համար նպաստավոր պայմաններ ստեղծել:
Ադրբեջանը հիմա կարծում է, թե այդ տարածքները կարող է ձեռք բերել զենքի ուժով ու հետո էլ կարիք չի ունենա հայկական կամ այլ կողմի համոզելու, որ այդ տարածքները հանձնվեն»,-ասաց նա՝ ընդգծելով, որ, մեծ հաշվով, Ադրբեջանը փորձում է անել այն, ինչը կարող է և չկարողանա բանակցություններով անել: Հովսեփ Բաբայանի դիտարկմամբ, պատերազմ-բանակցություն-պատերազմ շղթան այլևս բացառելու խնդիրը կարևորագույն հարցերից մեկը պետք է լինի, որը պետք է բարձրացվի մեր քաղաքական առաջնորդների կողմից: «Թե ինչպես, իհարկե, տարբեր ուղիներ կան: Օրինակ՝ այսօրվա բանակցությունների ֆոնին հրադադարի ինչ-որ մեխանիզմներ, որոնք ամուր կգործեն ու երկարաժամկետ արդյունք կունենան:
Բայց այդ դեպքում, միևնույն է, չենք կարող ունենալ այն վստահությունը, որ Ադրբեջանն ինչ-որ պայմաններում նորից պատերազմ չի սկսի»,-ասաց նա՝ նշելով, որ վերոնշյալ ուղիների մեջ նաև ռազմի դաշտում հայկական կողմի հաջողությունը կարող է դիտարկվել: «Բայց, ամեն դեպքում, երկարաժամկետ խաղաղության տեսլականը առարկայական առումով գոնե այս պահին ինձ համար դժվար տեսանելի է»,-հավելեց նա: Անդրադառնալով Արցախի անկախության ճանաչման դիսկուրսին՝ փորձագետը նկատեց. «Հայաստանի կողմից Արցախի անկախության ճանաչումը և, օրինակ՝ Ռուսաստանի կամ այլ երկրի կողմից ճանաչումը նույնը չէ: Ինչու, որովհետև Հայաստանն Արցախի շահերը ներկայացնողն է բանակցություններում:
Մյուս երկրների դեպքում արդեն իրավիճակն այլ է: Եթե նայենք ընդհանրապես ճանաչման պրակտիկային, ապա երկիրը համարվում է ճանաչված սուբյեկտ, երբ ՄԱԿ-ի անդամ է դառնում և բոլոր երկրներն ավտոմատ ճանաչում են իրեն: Ճանաչման պարագայում երկիրն օգուտ է ստանում, երբ անկախությունը ճանաչում են հիմնականում մեծ տերությունները: Շատ դեպքերում ճանաչման խնդիրը պայմանավորված է լինում որևէ կոնֆլիկտով, որի վերաբերյալ տարբեր պետություններ տարբեր դիրքորոշումներ ունեն:
Օրինակ՝ Ռուսաստանը ճանաչեց Աբխազիայի անկախությունը, Արևմուտքը՝ ոչ: Այս պարագայում առաջանում է կիսաճանաչված վիճակ, որը, ամեն դեպքում, օգուտ է տվյալ երկրին, քանի որ ձեռք են բերվում կապեր իրենց անկախությունը ճանաչած երկրի հետ: Մեր դեպքում կարող է եզակի ու բացառիկ համաձայնություն լինել մեծ տերությունների միջև, մեր պարագայում իրենք ինչ-որ կոնֆլիկտ չունեն:
Բայց այս պահին, համենայն դեպս, մեծ տերությունների կողմից ճանաչման ինչ-որ ազդակներ չկան: Փոքր երկրների, օրինակ՝ Կիպրոսի կողմից Արցախի անկախության ճանաչումը դրական կլինի, հարցն ավելի ակտիվացնելու առումով օգուտ կտա, բայց մեծ հաշվով, քաղաքական առումով բան չի փոխվելու»: Ինչ վերաբերում է Թուրքիայի ներգրավվածությանը պատերազմին, ինչպես նաև այս փուլում Ադրբեջանի կախվածությանն այդ երկրից, Հ. Բաբայանը նշեց, որ դեռ վաղ է ասել, թե Ադրբեջանը վերջնականապես հանձնվել է Թուրքիային:
«Իհարկե, Թուրքիայի ազդեցությունն Ադրբեջանի վրա մեծ է, ինչը, ըստ իս, պայմանավորված է հետևյալ հանգամանքով. կոնֆլիկտի հետ կապված մի շարք հարցեր Ադրբեջանը հիմա ինչ-որ ձևով պատվիրակել է Թուրքիային: Խոսքն այն հարցերի մասին է, որոնց առումով նախկինում միայն Ադրբեջանը կարող էր պատասխանատու լինել: Եվ այս հանգամանքը ավելի շատ Ռուսաստանի հետ շփումներում է երևում: Այդ առումով նկատելի է, որ Թուրքիան իր օգնությունն է ցուցաբերում Ադրբեջանին՝ գուցե զսպելով ռուսական, այսպես ասած, հնարավոր զայրույթն առ Ադրբեջան: Մեծ հաշվով, սակայն, դեռևս Ադրբեջանը շարունակում է հիմնական դերակատարը մնալ ու կոնֆլիկտի հիմնական մասը լինել»,-ասաց մեր զրուցակիցը: Անդրադառնալով ահաբեկիչների ներգրավվածությանը ռազմական գործողություններին ու այդ առումով միջազգային արձագանքների համարժեքությանը, նա շեշտեց. «Իհարկե, փաստացի, արձագանքների մակարդակով ֆիքսվել է, որ կան ահաբեկիչներ, բոլորն էլ ի սկզբանե ինչ-որ մակարդակում դատապարտել կամ ֆիքսել են դա:
Բայց այս տարածաշրջանում Ռուսաստանը կամ Իրանը պետք է հակադարձեին այդ փաստին: Ռուսաստանը՝ հատկապես: Ռուսաստանը տարբեր մակարդակներում անընդհատ ինչոր եղանակներով հայտարարություններ է արել, իր անհանգստությունն է հայտնել: Ես կարող եմ ենթադրել, որ թուրքերն ինչ-որ երաշխիքներ են տվել, որ վարձկանները դուրս չեն գա այդ տարածքից, կկռվեն ու հետ կգնան: Թեպետ, իհարկե, երաշխիք տալ այդքան էլ հնարավոր չէ, որովհետև հայտնի չէ, թե դրանք ինչ վարք կդրսևորեն: Իսկ թե ինչու խիստ պատիժ կամ արձագանք չենք տեսնում, դա ևս իր պատասխանն ունի: Խնդիրը կրկին դիտարկենք հատկապես Ռուսաստանի մասով, որովհետև մյուս երկրները քիչ գործիքներ ունեն այդ առումով:
Հարցն այն է, որ այդ վարձկանները կռվում են ադրբեջանական բանակի կազմում, ինչը նշանակում է, որ ցանկացած երկիր, որը կուզենա պատժել այդ վարձկաններին, պետք է փաստացի պատժի ադրբեջանական բանակին՝ պատերազմի Ադրբեջանի դեմ, ինչը մի քիչ խնդրահարույց է: Հակադարձելու առումով երկընտրանքի մեջ են հայտնվում և, փաստացի, այս պահին տեսանելի դաշտում շոշափելի ինչ-որ հանգամանքներ այդ առումով չկան:
Ռուսներն այդ առումով ինչ-որ տարօրինակ սպասման ու պասիվության մեջ են կամ էլ հավատում են, որ վերոնշյալ այդ երաշխիքները կարող են ճիշտ լինել»: Այդուհանդերձ, դիտարկելով օրերս Չեչնիայում ոչնչացված ահաբեկիչների փաստը, Հ. Բաբայանը նշեց. «Դա կարող է նոր խոսակցությունների առիթ դառնալ ու սթափեցնել այն տեսանկյունից, որ այդ ահաբեկիչները կարող են նաև ցրվել: Այդ դեպքում արդեն, ըստ իս, շատ կտրուկ միջոցների կարող է դիմել Ռուսաստանը, թեպետ, ինչպես նշեցի, այդ առումով դեռ շոշափելի հանգամանքներ չկան»:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
