«Այս իշխանությունները թշնամու օրակարգով են առաջ շարժվում. նրանք երկրի սուվերենության ամբողջական կորստին են հասել». «Փաստ»
Interview
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Հայ-թուրքական հարաբերությունները բոլոր երեք ՀՀ նախագահների օրոք միշտ էլ եղել են մեր արտաքին քաղաքական օրակարգում, բայց բոլոր երեք նախագահներն էլ շատ հստակ ռազմավարություն են ունեցել, թե այդ հարաբերություններն ինչպիսին պետք է լինեն, ինչ արժեհամակարգի վրա պետք է կառուցվեն և ինչ սկզբունքների հիման վրա պետք է կարգավորվեն: «Փաստի» հետ զրույցում այս մասին ընդգծեց քաղաքագետ Սուրեն Սարգսյանը, որի հետ զրույցում անդրադարձել ենք գործող իշխանության քաղաքականությանը՝ կապված մասնավորապես հայթուրքական հարաբերությունների վերաբերյալ խաղաղասիրական դիրքորոշումների հետ: Նշենք, որ այս իմաստով բուռն քննադատությունների առիթ է դարձել ԱԽ քարտուղար Արմեն Գրիգորյանի հայտարարությունը՝ կապված Թուրքիայի հետ հարաբերություններում «մեր մոտեցումները շտկելու» հետ:
Ըստ քաղաքագետի, ի տարբերություն նախորդ ղեկավարների կառավարման տարիների, այժմ այլ իրողության առաջ ենք. «Հիմա մենք գործ ունենք մի իրավիճակի հետ, երբ այդ հարաբերությունների կարգավորումը կամ հաշտեցումը փորձ է արվում իրականացնել բացառապես մեծ զիջումների հաշվին: Եվ սա, ըստ էության, թուրքական օրակարգ է, որը որևէ աղերս չունի հայթուրքական հարաբերությունների հետ կապված հայկական օրակարգի հետ: Հայաստանի որևէ ղեկավար երբեք չի մերժել հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման անհրաժեշտությունը, բայց դրա համար պետք են հստակ գործընթացներ, հստակ պայմանավորվածություններ: Ակնհայտ է, որ մենք պետք է մեր հարաբերությունները Թուրքիայի հետ կարգավորենք առանց նախապայմանների՝ հաշվի առնելով նաև մի շարք կարևոր գործոններ. առաջին գործոնը, բնականաբար, այն է, որ Թուրքիան ակտիվ ներգրավվածություն է ունեցել վերջին պատերազմում: Առաջ շարժվելու համար, այս գործոնն, իհարկե, պետք է հաշվի առնել, բայց այս իշխանությունները նման հաշվարկներ անելու ունակություն չունեն: ԱԽ քարտուղարն առավել ևս որևէ բան հաշվարկելու ունակություն չունի, դրա համար գործ ունենք այն իրավիճակի հետ, որն այսօր առկա է»:
Սուրեն Սարգսյանի կարծիքով, նման հայտարարությունները Թուրքիայի կողմից են թելադրված: «Այդ հայտարարությունները, կարծում եմ, արվում են բացառապես Թուրքիայի ականջը շոյելու համար և Թուրքիայի ղեկավարությանը հաճոյանալու նպատակով: Այս տեսակի հարաբերությունների կարգավորումը որևէ կերպ չի բխում ՀՀ շահերից, որովհետև մենք գիտենք, թե Թուրքիան ինչ տեսակի հարաբերություններ է ուզում կառուցել ՀՀ-ի հետ, եթե, իհարկե, ընդհանրապես նման ցանկություն ունի: Ամեն դեպքում, կարծում եմ, որ եթե անգամ նման գործընթաց լինի կամ արդեն իսկ կա, այն կեղծ օրակարգ է՝ պայմանավորված Ապրիլի 24-ի տարելիցով ու նաև այն հանգամանքով, որ ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենն ավելի մոտ է կանգնած Ցեղասպանության ճանաչմանը, քան ԱՄՆ որևէ այլ վարչակազմ: Մեծ հաշվով, ես կարծում եմ, որ սա թուրքական հաշվարկ է, թուրքական քաղաքականություն է, և Հայաստանի իշխանություններն իրականացնում են Թուրքիայի ռազմավարությունը»,-նկատեց քաղաքագետը:
Թուրքիայի հետ հարաբերությունների «վերաիմաստավորման» թեզը դիտարկելով Ցեղասպանության ճանաչման վերաբերյալ ԱՄՆ-ից եկող դրական ազդակների համատեքստում՝ նա հավելեց. «Ինչպես արդեն նշեցի, Բայդենը բավականին մոտ է կանգնած Ցեղասպանության ճանաչմանը: Իրականում Վաշինգտոնի մեր համայնքի կողմից սա շատ լուրջ հնարավորություն է դիտարկվում, որը պետք է օգտագործել:Այստեղ ամենամեծ խնդիրը հետևյալն է. Ցեղասպանության ճանաչման միակ խանգարող հանգամանքը կարող է լինել հայթուրքական հարաբերությունների կարգավորման փորձը: Այն կարող է խանգարել ճանաչման գործընթացին. թուրքերն ամերիկացիներին կասեն՝ «թողեք պատմական հնարավորությունն օգտագործենք ու հայերի հետ հարաբերությունները կարգավորենք ու հարաբերություններ կառուցենք»:Սա կարող է միակ խոչընդոտը լինել, ու, կարծես, թուրքական ռազմավարությունը ՀՀ իշխանությունների համար ընդունելի է:Այս հայտարարություններով վնաս է հասցվում առաջին հերթին նաև Սփյուռքին, ամերիկահայ համայնքին ու հենց Հայ դատի գրասենյակին, որն ակտիվ աշխատում է նշված ուղղությամբ»:
Սուրեն Սարգսյանը շեշտեց, որ մենք այսօր արտաքին քաղաքականություն ընդհանրապես չունենք:«Մեր արտաքին քաղաքականությունը մենք չենք որոշում: Նույնիսկ Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ մեր հարաբերություններում մեր արտաքին քաղաքականությունը որոշում են Թուրքիան և Ադրբեջանը: Այնպես որ, ավելորդ է խոսել Հայաստանի արտաքին քաղաքականության և, ընդհանրապես, սուվերենության մասին, որովհետև այս իշխանությունները երկրի սուվերենության ամբողջական կորստին են հասել, որի վերականգնումը մեզանից տասնամյակներ է պահանջելու, իհարկե, այն նախապայմանով, որ այս իշխանությունները շտապ պետք է հեռանան: Դա միակ պայմանը չէ, բայց ամենակարևոր նախապայմանն է, որովհետև այս իշխանությունները ո՛չ ունակություններ, ո՛չ կարողություններ, ո՛չ էլ որևէ բան անելու ցանկություն չունեն: Եթե այս երեք բաղադրիչներից մեկն ունենային, ինչ-որ բան կարելի էր հասկանալ, բայց այս երեքից որևէ մեկը չունեն: Կարծում եմ՝ նրանց հեռացումն անխուսափելի է:
Ամենամեծ վտանգը թշնամու օրակարգով շարժվելն է: Դրանից ավելի վատ ու վտանգավոր բան չկա: 44-օրյա պատերազմը հենց այն մասին էր, որ մենք շարժվում ենք թշնամու օրակարգով, թշնամու թելադրանքով, ու դրա համար տեղի ունեցավ այն, ինչ տեղի ունեցավ: Հիմա պատերազմն ավարտվել է, և այս փուլում, երբ մենք կարող ենք փորձել դիվանագիտական ճանապարհով դրա հետևանքների մի մասը վերացնել, Հայաստանի իշխանությունները նորից առաջ են շարժվում թշնամու օրակարգով: Սա է ամբողջ իրողությունը»,-եզրափակեց մեր զրուցակիցը:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
