«Էներգետիկ ճգնաժամի նախաշեմին ենք. ոլորտում ինքնահոս վիճակ է». «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Վերջին երեք տարվա ընթացքում և այժմ իրականացվող էներգետիկ քաղաքականություն ասվածը մեկ նախադասությամբ բնութագրելու համար բավական է նշել միայն էներգետիկայի նախարարության փակման փաստի մասին: Իսկ էներգետիկան և հանքարդյունաբերությունը, որոնք կառավարվում էին նշված նախարարության կողմից, այսօր մեր համախառն ներքին արդյունքի ամենախոշոր և կարևորագույն երկու ուղղություններն են:
«Փաստի» հետ զրույցում նման տեսակետ հայտնեց ԳԱԱ արևելագիտության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, էներգետիկ աշխարհաքաղաքականության և միջազգային անվտանգության հարցերով մասնագետ Արմեն Մանվել յանը, որը մատնանշում է ոլորտում առկա բազում խնդիրների մասին: Նրա խոսքով, այս իշխանությունները էներգետիկ ոչ մի գործընթացի չեն մասնակցել: «Բոլոր գործընթացները, պայմանագրերը ձախողվել են: Օրինակ՝ հայ-իրանական երրորդ բարձրավոլտի կառուցումը, որը վաղուց սկսվել էր ու նախատեսված էր ավարտել 2019-ի վերջում, այդպես էլ չավարտվեց: Արդեն 2021 թվականն է, ու հազիվ դրա 30 տոկոսն է կառուցվել: Ընդհանուր առմամբ, էներգետիկայի ոլորտում չկա մի ուղղություն, որը կարող ենք հաջողված համարել: Այս ամենի հետևանքով Հրազդանի ՋԷԿ-ի 5-րդ էներգաբլոկը կանգնեց՝ չի աշխատում, մոտ 3-4 ամսով կանգնեցված է միջուկային ռեակտորի աշխատանքը, որը պետք է այս ընթացքում վերանորոգվի: Հուսանք՝ գոնե այդ գործընթացն ավարտին կհասցնեն»,-ասաց Ա. Մանվել յանը:
Նրա խոսքով, կարևոր մի քանի հարց կար, որ պետք է լուծվեր վերջին երեք տարվա ընթացքում: «Խոսքն առաջին հերթին Հայաստանից էլեկտրաէներգիայի արտահանման հզորությունների ստեղծման մասին է: Այսինքն, բարձրավոլտ երկու համակարգ պիտի ստեղծվեր, մեկը՝ դեպի Իրան, մյուսը՝ դեպի Վրաստան, Ռուսաստան: Նույնիսկ Երևանում կնքված Իրան-Հայաստան-Վրաստան-Ռուսաստան քառակողմ պայմանագիր կար: Հյուսիս-հարավ բարձրավոլտ համակարգի ցանցի ստեղծումը դեպի Ռուսաստան էլեկտրաէներգիա արտահանելու հնարավորություն կտար, ինչը շատ կարևոր էր Հայաստան ներդրումներ բերելու համար»,-ասաց նա՝ շեշտելով, որ սառեցված այլ ծրագրեր ևս կան, ինչպիսին նոր Երևան ՋԷԿ-ի կառուցումն է:
«Էլեկտրաէներգիայի արտահանումը կարևոր է, որովհետև Հայաստանի շուկան շատ փոքր է: Բայց եթե ունես արտահանման հզորություններ դեպի հյուսիս՝ Ռուսաստան, և դեպի հարավ՝ Իրան, ապա այդ դեպքում հնարավոր է ներդրումներ բերել էներգետիկայի ոլորտ: Այդ դեպքում հնարավոր է նաև ջերմակայաններ ու հիդրոկայաններ կառուցել: Եթե այդ հզորությունները չկան, ոչ ոք ոչ մի ներդրում չի անի: Որ ուղղությամբ նայում ենք, ցավոք, պետք է արձանագրենք, որ ամբողջությամբ ձախողել են»,-ասաց մեր զրուցակիցը:
Հիշեցնելով Արցախից ժամանակին ստացվող էլեկտրաէներգիայի մասին, որը փորձագետի խոսքով նաև էժան էր, Ա. Մանվել յանը նշեց. «Սա էլ, փաստորեն, տապալվեց, որովհետև հիդրոկայանների մեծ մասը մնաց թշնամուն, և, հետևաբար, պակասորդներ ունենք: Վստահությամբ կարող եմ ասել, որ մենք որոշակի էներգետիկ ճգնաժամի նախաշեմին ենք: Անջատումները, որոնք պարբերական բնույթ ունեն, ձմռանը կարող են ավելի մեծ թափ հավաքել, եթե, իհարկե, մինչև այդ գոնե Մեծամորի ատոմակայանը չսկսի աշխատել: Մեծ հաշվով, այսօրվա իշխանությունները շատ արագ տեմպերով գցում են այդ ճգնաժամի հիմքերը, և մենք կարող ենք դրան բախվել: Հզորությունները դադարում են աշխատել, երբ ներդրումներ չկան, մինչդեռ համակարգն անընդհատ ներդրումների և բարելավման կարիք ունի: Արդյունքում համակարգն սկսում է մաշվել, և որոշ ժամանակ հետո այդ ամենն իր հետևանքը թողնում է: Մենք, ի վերջո, կանգնելու ենք ճգնաժամի առաջ: Խնդիրը կարող է առաջանալ հատկապես ձմռանը, որովհետև ձմռանն էլեկտրաէներգիայի սպառումը մի քանի անգամ ավելանում է»:
Ինչ վերաբերում է Հայաստան-Ռուսաստան էներգետիկ հարաբերություններին, ապա, Ա. Մանվել յանի խոսքով, այստեղ որոշիչ է գազի գինը: «2019 թ. հունվարի 1-ից գազի գինը բարձրացել է, և այդ առումով ոչ մի դրական տեղաշարժ չկա: Գազի գնի շուրջ բանակցությունները ևս ձախողված են, այս իշխանությունները չեն կարողանում բանակցել: Մինչդեռ Մոլդովային, որը ո՛չ ԵՏՄ անդամ է, ո՛չ էլ ՀԱՊԿ անդամ, գազն ավելի էժան գնով է վաճառվում: Խնդիրն էներգետիկ քաղաքականությունը գրագետ կառուցելն է, և մեզ մոտ այդ ուղղությամբ ոչինչ չեն կարողանում անել: Էներգետիկ ոլորտում ամենախոշոր ներդրողը միշտ Ռուսաստանն է եղել: Հիմա այդ ներդրումները կանգնած են, Ռուսաստանից Հայաստանի էներգետիկ ոլորտ ներդրումներ չեն գալիս: Ընդհանուր առմամբ, ամենահիմնական խնդիրն արտահանման հզորությունների ստեղծումն է: Եթե այս երեք տարվա ընթացքում այս ուղղությամբ քայլեր լինեին, Հայաստանը լրիվ այլ իրավիճակում կլիներ: Չեմ բացառում՝ կարող է և մշակումներ կան, բայց այս ուղղությամբ ինչ-որ բան փոխելու ռեալ քայլեր ու ցանկություն ես չեմ տեսնում: Մեծ հաշվով, այս ոլորտում ինքնահոս վիճակ է: Ինչը ժառանգություն են ստացել, չեն կարողացել պահել, ինչն էլ քիչ թե շատ պահվում է, պարզապես ինքն իրենով աշխատում է: Նոր քայլեր, գաղափար, նոր մտածելակերպ ու տեխնոլոգիաներ չկան»,-եզրափակեց Ա.Մանվել յանը:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
