«Շախմատային պարտիան» նոր է սկսվել, իրադարձությունները հետագայում շատ ավելի արագ կզարգանան. «Փաստ»
Analysis
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
iarex.ru-ն «Արդյո՞ք Մոսկվան դատավոր կլինի Հարավային Կովկասում առաջացած նոր իրավիճակում» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Եվրոպական խորհրդի ղեկավար Չարլզ Միշելի այցը, նրա հռետորաբանությունը և Բրյուսելի դրական քայլերը Երևանի նկատմամբ, ինչպես նաև Ֆրանսիայի նախագահի՝ Երևան կատարելիք այցի մասին հայտարարությունը հույզերի փոթորիկ է առաջացրել Բաքվում: Այս պարագայում կարելի է հասկանալ Ադրբեջանի իշխանություններին, քանի որ ԵՄ-ն ի սկզբանե՝ մինչև Ղարաբաղյան վերջին պատերազմի սկսվելը, չեզոք դիրք էր զբաղեցնում տարածաշրջանում, ընդ որում, դեմ էր ռազմական գործողություններին, իսկ ներկայիս իրավիճակում Բրյուսելը միանշանակ խաղադրույք է դրել Երևանի վրա:
Բաքվի վրդովմունքը հանգեցրել է մամուլում նույնատիպ հոդվածների դրոշմման, որոնցում ուռճացված են ցույց տրվում Հայաստանի կողմից ինքնիշխանության կորուստը, ԵՄ-ի կողմից դավաճանության թեման, ինչպես նաև, որ շատ կարևոր է, Ռուսաստանին տարածաշրջանից դուրս մղելու փորձերը: Մի փոքր ներածություն: Սկսենք նրանից, որ ԱՄՆ-ն, ընտրություն կատարելով ԵՄ-ի և Մեծ Բրիտանիայի միջև, հույսը դրել է Բրյուսելի վրա: Բրիտանացիները եվրագոտու համար իրենց «ծրագրերն» ունեն, քանզի կարծում են, որ եթե Վաշինգտոնը նրանց ընտրի, ԵՄ-ն կփլուզվի առանց արտաքին աջակցության, ինչը նրանց թույլ կտա ստեղծել սեփական վերահսկողության գոտի: Սակայն դա տեղի չի ունեցել: Ներկայումս առկա է հակադրություն մի կողմից՝ Ֆրանսիայի և Գերմանիայի, մյուս կողմից՝ Մեծ Բրիտանիայի միջև: Եվ դա հենց այն է, ինչ հիմա տեղի է ունենում Անդրկովկասում:
ԱՄՆ-ն Անդրկովկասում համեմատաբար պասիվ է: Տպավորություն է ստեղծվում, որ նա տարածաշրջանային խնդիրների լուծման հարցը վստահել է Ֆրանսիային: Միևնույն ժամանակ, Վաշինգտոնը պահպանում է իր ազդեցությունը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ձևաչափում և փաստացի պահպանում է վերջնական որոշում կայացնելու իրավունքը: Քանի որ Մեծ Բրիտանիան Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջոցով խաղում է իր խաղը՝ փորձելով Ղարաբաղյան պատերազմի արդյունքներից հետո «կարգավորել» իր ազդեցությունը տարածաշրջանում, ի վերջո, Ֆրանսիան կփորձի հավասարակշռել դա՝ խաղի մեջ ներմուծելով ԵՄ-ի գործոնը: Հարկ է նշել, որ չպետք է Ֆրանսիային պատկերացնել մի տեսակ «սպիտակ» և «փափկամազիկ» խաղացող, պարզապես այս իրավիճակում տեսանելի է այն, որ Ադրբեջանի իշխանությունները փորձում են ներկայիս իրավիճակը ներկայացնել ոչ թե նույն Թուրքիային կամ Մեծ Բրիտանիային, այլ Ռուսաստանին տարածաշրջանից դուրս մղելու փորձ: Դա պատահականությո՞ւն է: Պետք չէ միամիտ լինել:
Բայց այս ամենում ամենահետաքրքիրը իրանական գործոնի ներդրումն է խաղի մեջ: Խոսքը «Հյուսիս-հարավ» միջազգային տրանսպորտային միջանցքի նախագծի մասին է, որը միացնելու է Իրանն ու Սև ծովը Հայաստանի և Վրաստանի միջով:
Ինչո՞ւ է Ֆրանսիային պետք խաղի հրավիրել Իրանին.
-Փարիզը հասկանում է, որ թուրք-բրիտանական կապը շատ ուղղություններով հակառակվում է Իրանին Սիրիայում, Կովկասում, Աֆղանստանում և Լիբիայում:
-Իրանական շուկան գրավիչ է եվրոպացիների համար, և Իրանն ինքը շատ բան ունի առաջարկելու եվրոպացիներին:
-Դա հավասարակշռություն է ստեղծում Չինաստանի հետ առևտրում, որը փորձում է «պատուհան» բացել դեպի Եվրոպա «Մետաքսի մեծ ճանապարհի» նման տարբեր նախագծերի միջոցով (դրա կարևորությունն աճում է Զանգեզուրի միջանցքի բացմամբ):
- Ֆրանսիան նման կերպ խզում է Թուրքիա-Ադրբեջան
-Վրաստան կապը, որի նպատակն է տարածաշրջանում Անկարայի լիակատար վերահսկողություն հաստատելը Կենտրոնական Ասիայում՝ ակտիվ գործողությունների հետագա անցմամբ:
- ԵՄ-ի ու Իրանի մուտքը հայկական շուկա թույլ չի տա թուրքական կողմին տիրանալ դրան:
Ընդհանուր առմամբ, ստացվում է, որ «ֆրանսիական» ԵՄ-ն փորձում է հակակշիռ ստեղծել Հայաստանի և Իրանի հետ կապով՝ ընդդեմ Մեծ Բրիտանիա-Թուրքիա-Ադրբեջան կապի (Վրաստանը չեզոք երկիր է, և նրա համար պայքար դեռ ծավալվելու է): Հաճախ շատերը ակամա (և միգուցե, միտումնավոր) չեն նշում իսրայելական գործոնը, որը մակերեսորեն հատուկ դեր չի խաղում տարածաշրջանային խաղի մեջ, այնուամենայնիվ, պարզվում է, որ այն չափազանց ակտիվ է և աշխատում է տարածաշրջանից թե՛ Իրանի և թե՛ Ռուսաստանի դուրս մղման ուղղությամբ: Մոսկվան այսպիսի իրավիճակում ոչ մի կերպ չի արձագանքում, բայց արձագանքի բացակայությունը չի նշանակում պասիվություն. այն կարող է սպասողական բնույթ կրել:
Ռուսաստանը կարող է տարածաշրջանում հավասարակշռության ընտրություն կատարել՝ ընտրելով այդ պայքարում պարտվող կողմին, սատարել նրան հետագայում «սակարկելու» համար: Ցանկացած դեպքում Կրեմլն առաջին հերթին կպաշտպանի իր սեփական շահերը: Մոսկվան նախապես գիտեր ԵՄ-ի՝ տարածաշրջան մտնելու մասին, կանխատեսել և ընդունել էր նման իրավիճակը:
Հաշվի առնելով այն փաստը, որ Ռուսաստանը, չթաքցնելով իր կապերը, հստակ քայլեր է կատարում դեպի Իրան, չի կարելի բացառել, որ Իրանի մուտքը խաղի մեջ համաձայնեցվել է Մոսկվայի հետ: Այդ դեպքում հնարավո՞ր է, որ Իրանը պատրաստ լինի պաշտպանել Ռուսաստանի շահերը Անդրկովկասում, հնարավո՞ր է, որ հենց նա դառնա այն թուրը, որը կկտրի բրիտանաթուրքա-իսրայելա-ադրբեջանական հանգույցը: Հնարավոր է այն, որ Ռուսաստանը պարզապես իր ժամին է սպասում, մինչ ԵՄ-ն ուժասպառ է անում անգլիացիներին և իսրայելցիներին:
Բացի այդ, ոչ ոք չի կարող երաշխավորել, որ եթե Ռուսաստանը մտնի խաղի մեջ, ապա մնացած կողմերը՝ Բրիտանիան, Թուրքիան և ԵՄ-ն, չեն միավորվի նրա դեմ: Թերևս դա է պատճառը, որ ԱՄՆ-ը հեռավորություն է պահում և ճիշտ այնպես, ինչպես Ռուսաստանը, սպասում խաղի արդյունքին, որպեսզի արդյունքների հիման վրա խաղացողներին թելադրի իր պայմանները: «Զանգեզուրի միջանցքի» բացումը ձեռնտու է Չինաստանին, որը, շրջանցելով Վրաստանը, Ադրբեջանի տարածքով դեպի Թուրքիա ուղիղ մուտքի հնարավորություն է, իսկ ԵՄ-ն, ամենայն հավանականությամբ, կխոչընդոտի Զանգեզուրի միջանցքի բացմանը: Ժամանակը ցույց կտա, թե որքանով են այս ենթադրությունները ճիշտ: Համենայն դեպս, «շախմատային պարտիան» նոր է սկսվել, և այն դեռ հեռու է ավարտից, իրադարձությունները հետագայում շատ ավելի արագ կզարգանան:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
