Տրանսֆերտների կրճատման ռիսկերը
Հետևելով պաշտոնական տեղեկատվությանը` պարզ է դառնում, որ անցած տարի արտերկրից Հայաստան է մտել շուրջ 2 մլրդ 109 մլն դոլարի տրանսֆերտ։ Սա պետական բյուջեի ծախսերի 50 տոկոսից ավելին է։ Բյուջեի ծախսերը համարժեք են գրեթե 4 մլրդ դոլարի, իսկ միայն դրսից ստացվել է 2,1 մլրդ դոլար։
Սա խոսում է այն մասին, որ մասնավոր տրանսֆերտները մեր՝ ինչպես տնտեսության համար, այնպես էլ՝ հասարակության կյանքում ունեն առանցքային դեր։ Եթե չլինեին այդ գումարները, տնտեսական ու սոցիալական իրավիճակը մեր երկրում անհամեմատ ավելի ծանր կլիներ։ Առավել ևս՝ առկա բարձր գնաճի ու համատարած թանկացումների պայմաններում։ Մինչ պետությունը մի կողմ է քաշվել և մարդկանց թողել իրենց հոգսերի հետ՝ բազմաթիվ քաղաքացիներ իրենց ապրուստը հոգում են հենց այդ գումարների հաշվին։ Մի մասը վաստակում է՝ արտերկրում աշխատանք գտնելով, մյուս մասը հարազատներից ուղարկվող օգնություններն են։ Տրանսֆերտները կարևոր գործոն են ոչ միայն սոցիալական առումով, այլև տնտեսության համար։ Դրանք տարբեր եղանակներով մտնում են տնտեսություն՝ խթանելով հատկապես առևտուրն ու ծառայությունները։
2021-ին դրսից կատարված մասնավոր փոխանցումներն ավելացել են 267 մլն դոլարով։ Աճը բարձր է՝ ավելի քան 14 տոկոս։ Բայց այն արտահայտվել է հիմնականում տարվա առաջին կեսին։ Արդեն երկրորդ կեսին ունեցանք աճի տեմպի էական նվազում։ Օգոստոսից սկսած՝ տրանսֆերտային հոսքերն առանձին ամիսներին նույնիսկ պակաս էին, քան նախորդ տարի։ Կտրուկ անկում արձանագրվեց հատկապես հոկտեմբերին։ Այդ ամսին տրանսֆերտները նվազեցին 12 տոկոսով։ Դրանից առաջ ևս հոսքերի կրճատումներ դիտարկվեցին։ Արդյունքում՝ տարվա երկրորդ կեսին տրանսֆերտների աճը դանդաղեց։ Եթե առաջին կեսին ունեինք 32 տոկոս աճ, տարվա վերջին աճի տեմպն ավելի քան կիսով չափ ընկավ։ Տարեվերջի 5 ամիսներին հոսքերն ավելացան ընդամենը 1,4 տոկոսով։ Դրանով հանդերձ, տարեկան կտրվածքով արձանագրվեց ավելի քան 14 տոկոս աճ, որը բարձր ցուցանիշ է տրանսֆերտային հոսքերի համար։ Այն իր էական ազդեցությունն է ունեցել մեր տնտեսության զարգացումների վրա։
Ըստ էության, տրանսֆերտային հոսքերի ավելացում է տեղի ունեցել 2 հիմնական շուկաներից՝ Ռուսաստանից և ԱՄՆ-ից, չնայած Ռուսաստանի պարագայում աճի տեմպն այս անգամ ևս ցածր է։ Դրա հետևանքով ռուսական շուկան աստիճանաբար կորցնում է իր գերակշիռ դերը՝ Հայաստան տրանսֆերտային հոսքերի կառուցվածքում։ Անցած տարի Ռուսաստանից ստացվել է 865 մլն դոլար, ինչն ընդհանուր մուտքերի 41 տոկոսն է։ Մուտքերն ավելացել են, բայց ընդամենը 41 մլն դոլարով կամ հազիվ 4,9 տոկոսով։ Կար ժամանակ, երբ ռուսական շուկայից կրկնակի ավելի շատ գումար էր գալիս։ Օրինակի համար՝ 2014թ. մուտքերը կազմել էին ավելի քան 1,6 միլիարդ դոլար։ Թեև Ռուսաստանը պահպանում է Հայաստանին տրանսֆերտներ մատակարարողի իր՝ առաջատարի դերը, այնուհանդերձ վերջին տարիներին այդ դերն աստիճանաբար նվազում է։ Փոխարենը՝ մեծացել է ԱՄՆ մասնակցությունը։ Անցած տարի Միացյալ Նահանգներից ստացվել է 580 մլն դոլար՝ շուրջ 121 միլիոնով ավելի շատ, քան ստացվել էր նախորդ տարի։ ԱՄՆ-ից տրանսֆերտային հոսքերի աճը կազմել է ավելի քան 26 տոկոս։ Տարեսկզբին այդ աճը շատ ավելի մեծ էր։ Տարեվերջին աճի տեմպը նվազեց, բայց շարունակեց բավական բարձր լինել։
Պետք է փաստել, որ կար ժամանակ, որ Հայաստանը հիմնականում տրանսֆերտ ներմուծող երկիր էր։ Սակայն վերջին տարիներին բավական մեծ քանակությամբ գումարներ են դուրս գալիս նաև մեր երկրից։ Անցած տարի Հայաստանից գնացել է 1 մլրդ 225 մլն դոլար։ Այդքան գումար միայն բանկային համակարգի միջոցով ֆիզիկական անձինք դուրս են հանել երկրից։ Դրանից 401 միլիոնը գնացել է Ռուսաստան, 189 միլիոնը Միացյալ Նահանգներ։ Եթե Ռուսաստան ուղարկված գումարները նվազել են, ապա ԱՄՆ ուղարկվածներն ավելացել են։ Անցած տարի Հայաստանից 16 տոկոսով փողի ավելի շատ հոսք է արձանագրվել դեպի Միացյալ Նահանգներ։ Ռուսաստանի դեպքում արտահոսքը կրճատվել է ավելի քան 12 տոկոսով։
Պետք է արձանագրել որ անցած տարի մեր երկրից ավելի շատ փող է գնացել նաև Արաբական Միացյալ Էմիրություններ, Իսպանիա, նույնիսկ Ուկրաինա։ Թուրքիայի հետ ևս հոսքերը բացասական են՝ ավելի շատ ուղարկում ենք այդ երկիր, քան ստանում։
Տիգրան Մկրտչյան
