Աշխարհակարգային պայքար կամ նոր էպոխայի սկիզբը

Գուցե ոմանց համար անհասկանալի է կամ միևնույն, սակայն արդեն կայացած կարելի է համարել այն իրողությունը, որ նոր աշխարհակարգի համար գերտերությունների «դարակազմիկ ճակատամարտի» ամենաթեժ փուլում փլուզվել է ԵԱՀԿ ՄԽ եռանախագահության ձևաչափը։ Տեղին է նշել, որ դեռևս 1992 թվականից գործող ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը 1997 թվականից սկսել էր գործել եռանախագահության ֆորմատով՝ ՌԴ, Ֆրանսիայի և ԱՄՆ դիվանագետների մասնակցությամբ։ Արդեն 44-օրյա պատերազմին նախորդող շրջանը դարձավ եռանախագահների գործունեության վերջին փուլը, որից հետո Մինսկի խումբը դե յուրե գոյություն ուներ, սակայն դե ֆակտո չկարողացավ վերականգնել իր գործունեությունը, և ուկրաինական պատերազմում ՌԴ-Արևմուտք ծանր առճակատումը դարձավ այս ձևաչափին ուղղված «վերջին կրակոցը»։

Ինչպես հայտնի է օրերս Սերգեյ Լավրովը Արարատ Միրզոյանի հետ համատեղ ասուլիսում հայտարարել էր, որ Ֆրանսիան ու ԱՄՆ-ն հրաժարվել են համագործակցել ՌԴ-ի հետ ԵԱՀԿ-ի Մինսկի խմբում: Լավրովը նշել է, որ Արևմուտքը զոհաբերել է խնդրի կարգավորումը Ռուսաստանի հետ տարաձայնությունների հետևանքով: Տեղի ունեցող գործընթացների մեջ ուշագրավ է այն հանգամանքը, որ հենց շաբաթներ առաջ հայկական կողմը դիմեց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբին՝ բանակցություններ սկսելու առաջարկով, սակայն ԵԱՀԿ Մինսկի խմբից չեղավ պաշտոնական պատասխան։ Այդ դիմումին հաջորդեց ԵԱՀԿ ՄԽ ռուս համանախագահ Իգոր Խովաևի միայնակ այցը Երևան։ Ի դեպ՝ ՀՀ-ում Լեհաստանի դեսպան Պավել Չեպլակն ակնարկել էր, որ Լեհաստանն աշխատում է ԵԱՀԿ ՄԽ գործունեության վերականգնման ուղղությամբ, սակայն ուկրաինական պատերազմը բնականորեն խնդիրներ է ստեղծել այդ ճանապարհին։

Տեղի ունեցող այս շղթայական գործընթացում կարևոր է առանձնացնել մի առանցքային դրվագ. ապրիլի 5-ին՝ մինչ Փաշինյան-Ալիև բրյուսելյան հանդիպումը, ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինքենը զանգահարել էր Փաշինյանին և Ալիևին։ Հետաքրքրական է, որ հայկական կողմի տարածած հաղորդագրության համաձայն՝ հեռախոսազրույցում կողմերը կարևորել են տարածաշրջանում կայունության և խաղաղության ապահովումը՝ ընդգծելով ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահության կարևորությունը: Սակայն հաջորդ օրը Բրյուսելում կայացած հանդիպման արդյունքներով տարածված հայտարարություններում որևէ խոսք չկար ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ձևաչափի մասին։ Հավելենք, որ օրերս տեղի ունեցած Փաշինյան-Պուտին հեռախոսազրույցի ժամանակ զրուցակիցները կարևորել են Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագրի ստորագրման և դելիմիտացիայի աշխատանքների մեկնարկի մասին պայմանավորվածությունները, և Պուտինը պատրաստակամություն է հայտնել լիարժեք աջակցել նշված գործընթացներին:

Ավելին, հայկական կողմի տարածած հաղորդագրության համաձայն՝ անդրադարձ է կատարվել Արցախում ՌԴ խաղաղապահ զորախմբի պատասխանատվության գոտի ադրբեջանական ստորաբաժանումների ներխուժմանը, և այս մասով, ըստ պաշտոնական հայտարարության, Փաշինյանն արտահայտել է հայկական կողմի ակնկալիքը, որ ռուս խաղաղապահները կոնկրետ միջոցներ ձեռնարկեն ներխուժած ադրբեջանական ստորաբաժանումների դուրսբերումն ապահովելու համար:

Տեղի ունեցածը խոսում է նրա մասին, որ, ըստ էության, Լավրովի հայտարարությունը բացահայտել է տարածաշրջանում իրադարձությունների իրապես շրջադարձային ընթացք և կանխատեսելի դարձրել այն հանգամանքը, որ սկսվում է մրցակցություն հակամարտության կարգավորման համար, որը կորոշի, թե ով է լինելու տարածաշրջանում «գլխավորը»։ Ըստ էության, տեղի ունեցածն անսպասելի չէր՝ հաշվի առնելով հանգամանքը, որ ուկրաինական պատերազմի շուրջ ՌԴ-Արևմուտք հարաբերություններն այնպիսի ճգնաժամ են ապրում, որ տարածվում են ամենուր։ Կարող ենք փաստել նաև, որ Արևմուտքը միտումնավոր է հրաժարվում Հարավային Կովկասում առնչվել Ռուսաստանի հետ՝ փորձելով նրան լիովին հեռացնել այդ տարածաշրջանից։

ՌԴ-ում պատրաստ էին նրան, որ Ուկրաինայում տեղի ունեցածին զուգահեռ աշխարհաքաղաքական պայքարը թեժացնելու է ամենուր, որոնցից մեկը հարավկովկասյան ուղղությունն է, որտեղ խնդիր է դրված հնարավորինս թուլացնել ՌԴ գերակայությունը, ինչպես նաև ռազմական ներկայությունը, այս դեպքում՝ խաղաղապահ առաքելությունը։  Ավելին, Մոսկվան փորձելու է այս պահի համար պահել հնարավոր դիրքերը, իսկ Բրյուսելը փորձելու է արագացնել գործընթացները։ Բայց, իհարկե, սա նոր ու մարտահրավերային իրավիճակ է բոլորի համար, և ամենալուրջ պայքարն ընթանալու է ոչ թե՝ հակամարտող կողմերի, այլ՝ ավելի գլոբալ խաղացողների միջև, որը բարդացնելու է հենց կողմերի գործը։ Ըստ էության, Արևմուտքը համարում է, որ ՌԴ դիվանագիտական ներգրավման հարցը լուծել է, այժմ փորձում է թիրախավորել ռազմական ներկայությունը, մնացածը ցույց կտա ժամանակը։

Տիգրան Մկրտչյան