Երբ ակնհայտ հանցագործությունների առջև աչք է փակվում. «Փաստ»

25 March, 2023 12:34

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Արցախյան հակամարտության շուրջ բանակցային գործընթացում Ադրբեջանը միշտ տապալել է խաղաղ կարգավորման ջանքերը։ Ու դրանով է պայմանավորված, որ երբ կողմերը մոտ են եղել կոնկրետ փաստաթղթի ստորագրմանը, Բաքուն այն վիժեցրել է։ Օրինակ՝ այդպես տեղի ունեցավ Կազանյան փաստաթղթի ստորագրման ձախողումը, երբ Ալիևը ամենավերջին պահին սկսեց նոր պահանջներ առաջ քաշել։ Ու, ընդհանրապես, այն ժամանակ, երբ թվացել է, թե կոնկրետ պայմանավորվածություններ են ձեռք բերվել, և հայկական կողմը համաձայնել է որոշակի պայմանների, ադրբեջանական կողմը նոր պահանջներ է առաջ քաշել։ Մյուս կողմից էլ` Ադրբեջանն արդեն ձեռք բերված որոշակի պայմանավորվածությունները խախտելու վարպետ է։

Ալիևի համար նույնիսկ իր կողմից ստորագրված փաստաթղթերն արժեք չունեն։ Այդ է պատճառը, որ Բաքուն մինչ օրս չի կատարում նոյեմբերի 9-ի եռակողմ փաստաթղթով ստանձնած իր պարտավորությունները անգամ հումանիտար հարցերում։ Օրինակ՝ ի հեճուկս բոլոր մարդասիրական նորմերի, պատերազմից երկու տարի անց էլ Ադրբեջանը պահում և խոշտանգումների է ենթարկում հայ գերիներին։ Իսկ ժամանակին Փաշինյանը խոսում էր Ադրբեջանի հետ ձեռք բերված բանավոր պայմանավորվածությունների մասին, երբ խոսքը հայկական կողմի զիջումների մասին էր։ Նա մասնավորապես նշում էր, թե Կովսականից (Զանգելան) և Սանասարից (Կուբաթլու) հետքաշումը եղել է բանավոր փոխըմբռնման հիման վրա։ Իսկ Ադրբեջանն ընդհանրապես որևէ «փոխըմբռնում» չի հասկանում և որևէ պայմանավորվածություն չի պահում։

Ու այս համատեքստում Ադրբեջանի համար շանտաժն ու ագրեսիվ գործելակերպը դարձել են «միջազգային նորմեր», իսկ միջազգային իրավունքը՝ «թղթի կտոր», ինչի մասին բացեիբաց հայտարարում է նաև Ալիևը։ Իսկ երբ Ադրբեջանի հանցագործություններն անպատիժ են մնում, Բաքուն դրանից ավելի է ոգևորվում։ Տարիներ շարունակ միջնորդները հայտարարում էին, թե ուժի կամ ուժի սպառնալիքի կիրառումն անթույլատրելի է, սակայն Ադրբեջանն ագրեսիվ պատերազմ սանձազերծեց Արցախի դեմ։ Ու քանի որ իր գործողությունները կոշտ արձագանքի ու միջազգային դատապարտման չարժանացան, Բաքուն դա որակեց որպես թողտվություն ու անցավ ագրեսիայի հաջորդ փուլերին՝ այդ թվում օկուպացնելով ՀՀ ինքնիշխան տարածքները։ Ադրբեջանն ընդհանրապես թքած ունի մարդու իրավունքների ու ազատությունների հայեցակարգի վրա, իսկ մարդկային կյանքը Ալիևի համար արժեզուրկ է նույնիսկ իր երկրում, ուր մնաց խոսվի Արցախի կամ ընդհանրապես հայ մարդու մասին։

Դրանով է պայմանավորված, որ Ադրբեջանի ղեկավարությունը հատում է բոլոր կարմիր գծերը՝ իր կատարած հանցագործություններում գերազանցելով նույնիսկ նացիստներին ու Սադամ Հուսեյնին։ Էթնիկ ատելության բորբոքման հողի վրա քաղաքացիական անձանց, գերիներին սպանելն Ալիևի ռեժիմի համար ընդունելի երևույթ է։ Իսկ Արցախի բնակչության հետ հաշվեհարդար տեսնելու համար Լաչինի միջանցքի շրջափակման արդյունքում ստեղծվել են կյանքի համար անհամատեղելի պայմաններ։ Ինչպես օրերս նշվեց «Շրջափակման հետևանքով Արցախի տնտեսության կորուստների գնահատման զեկույցում», Արցախի կրած ֆինանսատնտեսական կորուստները կազմում են օրական առնվազն 1,9 մլն դոլար, ու շրջափակման ողջ ընթացքում 782 տնտեսվարող սուբյեկտ արդեն դադարեցրել է իր գործունեությունը, գործողներից շատերն էլ ստիպված են եղել կրճատել աշխատակիցների թիվը։

Ավելի քան 10 հազար մարդ կորցրել է իր աշխատաքը և զրկվել եկամուտներից։ Ու հեռու չէ այն օրը, երբ Արցախում հումանիտար ճգնաժամը կարող է վերածվել հումանիտար աղետի։ Բայց քանի որ միջազգային հանրության կողմից հստակ գործողություններ չկան Ադրբեջանին սանձելու ուղղությամբ, ապա այդ երկիրը նաև միջազգային խաղացողների դեմ է սադրանքներ իրականացնում։ Օրինակ՝ երբ ՀՀ-ում ԱՄՆ դեսպանն այցելում է Սյունիք, դրանից հետո Ադրբեջանը լարում է սահմանային իրավիճակը, կամ երբ պետքարտուղար Բլինքենը զրույց է ունենում Ալիևի հետ, Ադրբեջանը խափանում է Արցախի գազամատակարարումը։ Մյուս կողմից էլ՝ Ադրբեջանն անընդհատ սադրանքների է գնում ռուսական կողմի դեմ։ Վերջերս էլ ադրբեջանցիները Սյունիքի մարզում կրակեցին ռուս զինծառայողների ուղղությամբ ու վիրավորեցին նրանց։

Իսկ ՌԴ ԱԳՆ ներկայացուցիչ Զախարովան հայտարարում է, թե պարտադիր չէ, որ այդ միջադեպին իրենց արձագանքը հրապարակային լինի։ «Ամենատարբեր մակարդակներում երկխոսություն կա։ Եվ եթե ինչ-որ բան չի ասվում հրապարակային, ապա դա չի նշանակում, որ այն չի ասվում հեռախոսով, անձամբ, պաշտոնական գրագրություններում և այլն»,- ասել է նա: Սա, շատ մեղմ ասած, առնվազն տարօրինակ է: Իրականում, ընդհակառակը, ռուսական կողմի արձագանքը պետք է հրապարակային լինի, որպեսզի Ադրբեջանը այդքան չլկտիանա հատկապես այն պարագայում, երբ Բաքուն հստակ աշխատում է տարածաշրջանում Ռուսաստանի դիրքերի թուլացման ուղղությամբ, ձգտում է, որ ռուս խաղաղապահները հեռանան, իսկ անհրաժեշտ պայմաններում ևս մեկ ճակատ է բացելու ռուսների համար։ Մյուս կողմից էլ՝ պանթուրքական ծրագրերի առաջ քաշման և, այսպես կոչված, «Զանգեզուրի միջանցքը» բացելու գաղափարներով Ադրբեջանը Իրանի նյարդերի հետ է խաղում։

Դրա համար էլ Թեհրանը ստիպված է ռազմական ուժ կենտրոնացնել Ադրբեջանի հետ իր սահմանների ուղղությամբ ու պատրաստ լինել ադրբեջանական սադրանքը կանխելու գործողություններին։ Փաստացի, Ադրբեջանը, ստանալով Թուրքիայի աջակցությունը, սանձարձակ գործողությունների է անցել։ Հարց կարող է ծագել, թե այդ ամենն ի՞նչ գլխավոր նպատակի է ծառայում։ Մի՞թե ադրբեջանական ղեկավարությունը չի մտածում, որ գալու է նաև հանցագործությունների համար հատուցման ժամանակը։ Գուցե մտածում է, գուցե ժամանակավոր հաջողությունները գլխապտույտ են առաջացրել Ադրբեջանի հանցագործ ռեժիմի ղեկավարի մոտ: Խնդիրը, սակայն, առաջին հերթին այն է, որ Ալիևն իր բռնապետական իշխանությունը պահում է հենց հանցագործ գործողությունների միջոցով։

Եթե հարկ չլինի արտաքին թշնամու կերպարը գունազարդել, ուժերը կենտրոնացնել հայերի դեմ անվերջ պայքարի, ատելություն գեներացնել, ապա ադրբեջանական հասարակությունը կարող է չհանդուրժել Ալիևի դաժան բռնապետությունը։ Ալիևին պետք է, որ սեփական հանրությանն անընդհատ կերակրի հայերի դեմ «հաղթանակներով», իսկ երբ խաղաղություն հաստատվի տարածաշրջանում, նա չի կարող հանրային դժգոհությունները լռեցնել արտաքին սպառնալիքի քողի ներքո։ Դե, իսկ Արևմուտքն ու հիմա փաստացի նաև Ռուսաստանը առայժմ աչք են փակում այդ ամենի վրա: Հարցն այն է, թե դեռ ինչքա՞ն...