«Միայն հալվա ասելով՝ բերանը չի քաղցրանում». պետք չէ թշնամու օրակարգը առաջ մղել․ «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Ինձ երբեմն զարմացնում են մեր որոշ քաղաքացիների, և նկատի ունեցեք, անգամ ոչ այնքան անգրագետ քաղաքացիների անգրագետ պնդումները: Այստեղ ես անգամ չեմ խոսում ՀՀ էկոնոմիկայի նախարար Վահան Քորոբյանի մասին, որը սիրում է օստապբենդերությունը, օրինակ՝ չոր նավահանգստի, կամ Հայաստանով անցնող Արևելք-արևմուտք տրանսպորտային միջանցքի մասին պաթոսախեղդություններով: Նա ուղղակի սիրում է «Նյու Վասյուկիներ ստեղծել», ինչպես և իր սրտի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը (օրինակ՝ ուսանողական քաղաքի ստեղծումը, կամ էլ «հայկական խաչմերուկը»): Ինչպես հայկական ժողովրդական իմաստությունն է ասում, «միայն հալվա ասելով՝ բերանը չի քաղցրանում»: Այստեղ հարցն այն է, որ երբեմն անգամ գրագետ մարդիկ չեն պատկերացնում աշխարհագրական քարտեզը իր ամբողջության մեջ:
Իսկ իրականությունն այն է, որ, ուզենք թե չուզենք, Հայաստանը կղզի է, ընդ որում՝ առևտրային ուղիներից հեռու ընկած կղզի: Պատկերավոր լինելու համար Հայաստանը պատկերացնենք մի քառակուսի, որը չորս կողմ ունի՝ հյուսիսից՝ Վրաստանը, արևել քից՝ Թուրքիան, արևմուտքից՝ Ադրբեջանը, հարավից՝ Իրանը: Ընդ որում, նույն Վրաստանը արևելքից և արևմուտքից սահմանակից է, համապատասխանաբար, Թուրքիային և Ադրբեջանին, նույն կերպ՝ Իրանը սահմանակից է Թուրքիային և Ադրբեջանին: Հաշվի առեք նաև այն, որ մեր հարևան չորս պետությունների այդ բոլոր սահմանները ձգվածությամբ ավելի երկար են, քան Հայաստանի հետ ունեցած նույն երկրների սահմանները (բացի, իհարկե, քառակուսու տրամաբանությանը չենթարկվող Թուրքիա-Ադրբեջան սահմանը, քանի որ այդ սահմանը Ադրբեջանի անկլավ Նախիջևանի հետ է), ընդ որում՝ այդ սահմանները անցնում են ինչպես լեռնային հատվածներով, այնպես էլ հարթավայրերով:
Պատկերացրեցի՞ք քառակուսին: Հիմա հարց. այս նշված երկրներից ո՞վ և ու՞մ հետ կարիք ունի կապվել Հայաստանի միջոցով: Սա երկու անհայտով հավասարում չէ, սա երկրաչափություն է, որը ցույց է տալիս, որ կա երկու հնարավոր պատասխան՝ Թուրքիան՝ Ադրբեջանի հետ, և Իրանը՝ Վրաստանի հետ: Մնացած այլ խուճուճ-մուճուճ պատասխանները չեն ընդունվում, քանի որ, ի վերջո, լեռնային Հայաստանով ճանապարհներ անցկացնելը շատ ավելի դժվար է, քան հարթավայրերով: Սկսենք երկրորդից. արդյո՞ք Իրանը ցանկանում է կապ հաստատել Վրաստանի հետ Հայաստանի միջով: Իհարկե: Բայց այնպես չէ, որ դա կենսական նշանակություն ունի, քանի որ Իրանը դեպի Վրաստան հիմա էլ ճանապարհներ ունի Ադրբեջանով և Թուրքիայով, նաև, իհարկե, Հայաստանով անցնող ճանապարհն է գործում:
Ուղղակի Հայաստանով ճանապարհը այլընտրանք է որոշակի ռազմաքաղաքական իրավիճակների դեպքում: Եվ անգամ հաշվի չառնելով կրոնական գործոնները՝ թեոկրատ Իրանում են դա հասկանում և դեմ են, որ վտանգվի Սյունիքը: Ամենագործողը առաջին տարբերակն է. Թուրքիան կապ է հաստատում Ադրբեջանի հետ Հայաստանի տարածքով (այստեղ հարցն այն է, որ, ըստ Ալիևի ու նաև Էրդողանի, ոչ թե Հայաստանի տարածքով, այլ, այսպես կոչված, «Զանգեզուրի միջանցքով», որը Հայաստանի իրավասության տակ չի լինի): Անհայտ է՝ արդյո՞ք կլինի դա (Փաշինյանից ամեն ինչ կարելի է սպասել), բայց ցանկացած դեպքում կարելի է արձանագրել, որ տրանսպորտային ուղիների ապաշրջափակումը Հայաստանին ոչինչ չի տալիս, Հայաստանը իր աշխարհագրական դիրքով չի կարող դառնալ տրանսպորտային հանգույց, ընդ որում՝ այս պահին չկա Հայաստանից արտահանվող ինչ-որ բան, որը տրանսպորտային ուղիների ապաշրջափակման դեպքում կարող է իջեցնել ինքնարժեքը, այսինքն՝ շուկայում մրցունակ դառնալ:
Հասարակ օրինակ. նույն ծիրանը, ինչ նոր ճանապարհներ էլ բացվեն, միևնույնն է, արտահանվելու է Ռուսաստան ամենակարճ ՝ Ռազմավիրական ճանապարհով (թերևս մեկ էլ Վրաստան-Աբխազիա ճանապարհով, որին հասնելուն դեռ շատ ժամանակ կա): Ի վերջո, նախկինում ԽՍՀՄ բաց ճանապարհների դեպքում էլ է այդպես եղել: Այլ հարց է, որ առանձին գիտունիկների թվում է, թե երկաթուղով ապրանքաշրջանառությունը ավելի էժան է, քան ավտոտրանսպորտով… Հասարակ օրինակ. համեմատեք Ռուսաստանում, ինչու չէ՝ նաև Հայաստանում, երթևեկությունը ավտոբուսով և գնացքով…
Լավ, շատ չխորանանք դրա մեջ: Հայաստանը չունի ծանր արդյունաբերություն, և համոզված եմ, որ չի էլ ունենա, Հայաստանին պետք չեն հարյուրավոր վագոններից բաղկացած ծանրաքարշ գնացքներ, քանի որ Հայաստանից դրանցով արդյունահանելու բան չկա, առավել ևս՝ ներկրելու: Հայաստանին ներկայում պետք է և պետք է լինելու բարձր տեխնոլոգիական արտադրանք, այսինքն՝ արտադրանք, որը տեղավորվում է անգամ «Նիկոլի ուսապարկում», բայց 200 վագոնանոց շարժակազմի արժեք ունի: Պետք չէ թշնամու օրակարգը առաջ մղել և առաջնային նպատակ հայտարարել տրանսպորտային ուղիների ապաշրջափակումը: Դա նրանց է պետք առաջին հերթին, ոչ թե մեզ:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
