Բանակցային սեղանի ծուղակը և բանակցողին փոխելու հարցը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Վաշինգտոնում Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարների վերջին հանդիպման ժամանակ այդպես էլ որևէ շոշափելի առաջընթաց չգրանցվեց, իսկ հուլիսի 21- ին Բրյուսելում սպասվում է բանակցությունների հաջորդ փուլը՝ ԵՄ-ի միջնորդությամբ Փաշինյան-Ալիև հերթական հանդիպումը: Հանդիպումներին զուգահեռ արդեն օրինաչափություն է դարձել այն, որ պարբերաբար խոսվում է հաշտության պայմանագրի մասին, թե այն շատ շուտով կարող է ստորագրվել, նույնիսկ կոնկրետ ժամկետներ են նշվում, բայց համաձայնությունն այդպես էլ չի կայանում: Օրինակ՝ բանակցություններից հետո ներկայացվող ուղերձներից ելնելով` մի պահ թվում էր, թե մինչև 2022 թվականի վերջը խաղաղության պայմանագիրը ստորագրվելու է, սակայն որևէ համաձայնագիր մինչ օրս չի ստորագրվում, չնայած հիմա էլ խոսվում է այն մասին, թե մինչև այս տարվա վերջ կարող է այն տեղի ունենալ։

Այնուամենայնիվ, մի կարևոր իրողություն պետք է արձանագրել, որ մինչ բանակցություններն ընթանում են, հայկական կողմը ժամանակի ընթացքում պարբերաբար ֆիքսում է իր դիրքերի զիջումը, ու այն ներկայացվում է նաև որպես հրապարակային դիրքորոշում: Դժվար չէ հիշել, թե ինչպես էր խորհրդարանի ամբիոնից Փաշինյանը համոզում, թե միջազգային հանրությունը հորդորում է, որ եթե հայկական կողմն Արցախի հարցում մի փոքր իջեցնի նշաձողը, ապա կարող են Հայաստանի ու Արցախի շուրջ կոնսոլիդացիա ապահովել: Բայց մինչ բանակցություններն ընթացքի մեջ էին, Փաշինյանը ոչ միայն իջեցրեց նշաձողը, այլև ընդհանրապես հրաժարվեց որևէ նշաձողից՝ բացահայտ հետ կանգնելով Արցախի ինքնորոշման իավունքից ու ճանաչելով Արցախը որպես Ադրբեջանի մաս: Չնայած այն հանգամանքին, որ այսօր Արցախում Ադրբեջանի հանցագործ քայլերի արդյունքում խորանում է հումանիտար ճգնաժամը, ՀՀ իշխանությունների այս դիրքորոշումն արդեն ֆիքսվում է միջազգային հանրության կողմից: Դրա համար էլ միջնորդ երկրի ներկայացուցիչը, տվյալ դեպքում` ՀՀ- ում ԱՄՆ դեսպանը, չի բացառում, որ արցախահայերը կարող են գոյատևել Ադրբեջանի կազմում:

Փաստացի ունենք մի իրավիճակ, որ, բանակցություններին զուգահեռ, Հայաստանը միայն ու միայն զիջում է իր դիրքերը, իսկ այսպես շարունակվելու դեպքում խաղաղության պայմանագիրը կարող է կնքվել այն ժամանակ, երբ հայկական կողմն ամեն ինչ զիջած կլինի: Ցավալի է նաև այն, որ ՀՀ իշխանությունները բանակցային գործընթացի այսպիսի ընթացքը փորձում են ներկայացնել որպես միակ ելք, որն այլընտրանք չունի, և իրենք չեն շեղվելու խաղաղության օրակարգից: Ու հետպատերազմյան շրջանում շատերը, իրենց դժգոհությունը հայտնելով ստեղծված իրավիճակից, բողոքում էին (ու են), թե չեն արվում կոնկրետ այլ առաջարկներ, դրա համար էլ իշխանություններին հաջողվում է իրենց օրակարգն առաջ մղել: Ըստ այդմ, ուշադրության է արժանի այն հանգամանքը, որ նախկին արտգործնախարար Վարդան Օսկանյանը վերջերս կոնկրետ առաջարկներ ներկայացրեց: Խոսքը դիվանագետի մասին է, որը տևական ժամանակ ներգրավված է եղել բանակցային գործընթացում ու մանրամասն տեղյակ է բանակցային նուրբ դետալներից:

Բանակցային հարթակում Փաշինյանի կողմից վարվող քաղաքականության այլընտրանքը, Օսկանյանի գնահատմամբ, միջազգային հանրության հետ լուրջ աշխատանքն է։ Դրանից ելնելով էլ նա առաջարկում է, որ եթե իրեն և մի խումբ դիվանագետների լիազորություն տրվի, իրենք ի զորու են 2-3 ամսում իրավիճակում փոփոխություն մտցնել, բայց այդ ընթացքում Փաշինյանը պետք է լռի, ոչինչ չխոսի:

Այդ դեպքում կարող է հարց ծագել, թե ինչո՞վ է Օսկանյանն այդքան վստահ իր ու մյուս դիվանագետների ուժերի վրա: Իր հայտարարության մեջ նա պարզաբանել է, թե հայկական կողմն ինչպիսի փաստարկներ կարող է ներկայացնել ու պնդել դրանց վրա՝ միջազգային հանրության կողմից սատարում ստանալու համար:

Թերևս նախկին արտգործնախարարը նկատի ունի նաև այն իրողությունը, որ ներկայում բանակցային սեղանին առկա իրավիճակից ավելի վատ պայմաններ դժվար է պատկերացնել, երբ օրակարգում միայն Ադրբեջանի պահանջներն են, իսկ հայկական կողմը փորձում է դրանց այնպիսի փաթեթավորում տալ, որ ընկալելի լինի ժողովրդի համար: Իսկ Փաշինյանն, Արցախը ճանաչելով Ադրբեջանի կազմում, արդեն զրկվել է Արցախի ինքնորոշման շուրջ միջազգային հանրությանը համապատասխան փաստեր ներկայացնելու հնարավորությունից ու բանակցությունները շարունակելու միայն մեկ մոտիվացիա ունի՝ ամեն գնով հասնել խաղաղության պայմանագրի, իսկ ավելի ստույգ` կապիտուլյացիայի կնքմանը:

Այլ կերպ ասած՝ Փաշինյանն արդեն իրեն բանակցային ծուղակի մեջ է գցել, որից չի կարող դուրս գալ։ Իսկ նոր բանակցող ունենալու առավելությունների մասին շատ է խոսվել։ Թերևս բանակցային սեղանին հայկական կողմից նոր թիմի ներառման արդյունքում Հայաստանն ավելի ճկուն դիրքերից կարող է հանդես գալ՝ դուրս գալով Փաշինյանի ծուղակից:

Այսինքն, քանի դեռ Փաշինյանը շարունակում է պաշտոնավարել (լավ, այս կոնտեքստում ասենք՝ բանակցել), բանակցային գործընթացի ուղղության փոփոխություն կամ իրավիճակի շտկում չպետք է ակնկալել։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում