Ժողովրդավարության դիմակի հետևում․ երբ ճնշումները դառնում են միջազգային հարց
Այն, ինչ այսօր տեղի է ունենում Հայաստանում, դժվար է համադրել ժողովրդավարության մասին հնչող հայտարարությունների հետ։ Երկրի ներսում խորանում են մարդու իրավունքների խախտումների մասին մտահոգությունները, իսկ հասարակության տարբեր շերտեր փորձում են բողոքի ակցիաների միջոցով բացահայտել իրական իրավիճակը և բարձրացնել հանրային իրազեկվածությունը։ Միևնույն ժամանակ իշխանությունը արտաքին գործընկերների առաջ շարունակում է խոսել ժողովրդավարական արժեքներից՝ փորձելով ստեղծել բարենպաստ պատկեր, որը, սակայն, չի համընկնում ներքին զարգացումների հետ։
Քաղաքական վերլուծաբան Կարեն Կարապետյանը նկատում է, որ մարդու իրավունքներն ու ազատությունները միջազգային քաղաքականության մեջ հաճախ դառնում են ընտրովի գործիք։ Նրա խոսքով՝ դրանք լիարժեք արժեք են միայն որոշ երկրների համար, իսկ մնացած դեպքերում կիրառվում են ըստ քաղաքական նպատակահարմարության։ Եթե որևէ պահի ԵՄ կառույցների շահը թելադրի տեսնել Հայաստանում առկա քաղբանտարկյալների խնդիրը, ապա իշխանությունների հասցեին հնչող գնահատականները կարող են կտրուկ խստանալ, իսկ հակառակ դեպքում նույնիսկ ամենաաղմկահարույց խախտումները կարող են անտեսվել։
Այս համատեքստում առավել մեծ ուշադրություն է գրավում Հայ Առաքելական եկեղեցու շուրջ ստեղծված իրավիճակը։ Գործող իշխանության քայլերը եկեղեցու նկատմամբ արդեն վաղուց դուրս են եկել ներքին քննարկումների շրջանակից և բացահայտորեն քննարկվում են ամբողջ աշխարհում։ Առաջիկայում Հայաստան է սպասվում ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի այցը, և հենց այդ պահին եկեղեցու դեմ տարվող բռնաճնշումների վերաբերյալ կուտակվել են կառավարության գործողությունների բացահայտ դատապարտման բազմաթիվ դեպքեր։ Դրանք հնչել են արևմտյան տարբեր կառույցների, փորձագետների և հայկական սփյուռքի ներկայացուցիչների կողմից։ Հաշվի առնելով, որ Վենսը բազմիցս ընդգծել է կրոնի կարևորությունը հասարակության համար և իրեն ներկայացնում է որպես հավատավոր մարդ, դժվար է պատկերացնել, որ նա կարող է անտեսել եկեղեցու նկատմամբ ճնշումների և հալածանքների նախադեպերը։ Հանրային դաշտում ավելի ու ավելի հաճախ է հնչում հարցը՝ ինչ դիրքորոշում կարտահայտի նա և արդյոք կկանգնի հայ ժողովրդի դարավոր ինքնության պահպանման կարևորագույն կառույցի կողքին։
Այն, որ հակամարտությունը ձեռք է բերել համաշխարհային ընդգրկում, վկայում են նաև սփյուռքում տեղի ունեցող զարգացումները։ Աշխարհի տարբեր ծայրերում ապրող հայերը բացահայտ դժգոհություն են հայտնում կառավարության կողմից եկեղեցու դեմ ձեռնարկված քայլերից, և օր օրի բողոքի ակցիաներ իրականացնող համայնքների աշխարհագրությունն ընդլայնվում է։ Լոս Անջելեսում հայ հավատացյալները բողոքի ակցիա են անցկացրել Հյուսիսային Ամերիկայի Արևմտյան թեմի առաջնորդանիստ Սուրբ Ղևոնդյաց եկեղեցում՝ ընդդեմ Հայ Առաքելական Սուրբ եկեղեցու դեմ բռնաճնշումների։ Ակցիայի մասնակիցները պահանջել են ազատ արձակել բանտարկված սրբազաններին և ընդգծել, որ մերժում են եկեղեցու պառակտմանն ուղղված ցանկացած գործողություն։ Նրանք պատասխան են պահանջել եկեղեցու դեմ արշավին միացած Հովնան Տերտերյանից, սակայն վերջինս չի հանդիպել հավատացյալներին, և նրանց լսել է Տեր Խաժակը։
Միջազգային հարթակում հույսերը կապվում են նաև այն հանգամանքի հետ, որ Դոնալդ Թրամփը հաճախ հանդես է եկել որպես խաղաղարար՝ փորձելով նպաստել տարբեր, այդ թվում նաև կրոնական բնույթի հակամարտությունների կարգավորմանը։ Այդ պատճառով հանրության մի հատված ակնկալում է, որ ԱՄՆ բարձրաստիճան ներկայացուցիչ Ջեյ Դի Վենսը կարող է իր ազդեցությունը օգտագործել՝ ուշադրություն հրավիրելով կառավարության կողմից ճնշման ենթարկվող հոգևորականների խնդրի վրա և նպաստելով նրանց իրավունքների վերականգնմանը։
Վերջիվերջո, ստեղծված իրավիճակը ցույց է տալիս, որ Հայաստանի ներքին գործընթացները այլևս չեն կարող դիտարկվել միայն ներազգային համատեքստում։ Երբ ժողովրդավարության մասին խոսքերը չեն համընկնում իրական քայլերի հետ, իսկ եկեղեցու և մարդու իրավունքների շուրջ զարգացումները դառնում են միջազգային քննարկման թեմա, դա արդեն ազդակ է, որ ճգնաժամը խորքային է և պահանջում է ոչ թե ձևական, այլ իրական լուծումներ։
