«Մամա՛, քեզ խոսք եմ տվել, տուն եմ գալու». Ժիրայր Մարգարյանն անմահացել է հոկտեմբերի 15-ին, տուն «վերադարձել»... ինն ամիս անց. «Փաստ»

Interview 23 April, 2026 9:34

«Բառերը շատ քիչ են իրեն նկարագրելու համար։ Շատ աշխույժ երեխա էր։ Մանկուց հայրենասիրության ոգով է դաստիարակվել։ Տաքարյուն էր, ծնողասեր։ Գյուղում էինք ապրում, բոլորին օգնում էր, շատ պատրաստակամ էր»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է տիկին Նաիրան՝ Ժիրայրի մայրիկը։

Ժիրայրը ծնունդով Շիրակի մարզի Վահրամաբերդ գյուղից է։ Նա երկու ամսական էր, երբ ընտանիքը տեղափոխվեց Արցախ՝ Քաշաթաղի շրջանի Վակունիս գյուղ։ Սովորել է Վուրգ Ոսկանյանի անվան դպրոցում։ Մայրիկն ասում է՝ որդին ընդունակ էր, բայց սովորելու հետ սեր չուներ։ «Իր դպրոցը սիսիանցի անվանի հրամանատար Վուրգ Ոսկանյանի անունն էր կրում, ով իր ջոկատով ազատագրել էր Վակունիս գյուղը և անմահացել։ Ժիրայրս ուզում էր այնպիսի աշակերտ լինել, որ բարձր պահեր դպրոցի պատիվը։ Մի անգամ ծնողական ժողովից նեղսրտած տուն եկա։ Գիտեի իր ունակությունները և նեղվում էի, որ ուղղակի չի սովորում։ Ժիրայրս էլ ասաց. «Մա՛մ, ամեն ինչ անելու եմ, որ դպրոցը հպարտ լինի իմ նման աշակերտ ունենալու համար»։ Հայրենասիրական բոլոր միջոցառումներին ակտիվորեն մասնակցում էր։ Անհամբերությամբ սպասում էր մարտի 31-ի միջոցառումներին, այդ օրն էր գյուղն ազատագրվել։ Միջոցառումների ժամանակ նրան «բախտ է վիճակվել» զոհված զինվորի դերը կատարել, բայց նա դա հպարտությամբ էր անում։ 2016 թվականին Ապրիլ յան պատերազմի ժամանակ իր հերոսները դարձան Ռոբերտ Աբաջյանը և Քյարամ Սլոյանը։ Մի անգամ տուն եկա, երբ Քառօրյա պատերազմին նվիրված երգ էր լսում, մեկ էլ... «Մորս չասեք, որ զոհվել եմ» երգը։ Նեղվեցի, թե ինչու ես այդ երգերը լսում։ Ասաց. «Ուղղակի երգ է, լսում եմ։ Ուզում եմ իմ ծառայության ժամանակ պատերազմ լինի, վրեժս լուծեմ»։ Սաստեցի իրեն, որ նման բան երբեք չասի։ «Մա՛մ, ինչո՞վ ես տարբերվում Ռոբերտի մամայից, նա ապրում է, դու ինչո՞ւ չպետք է ապրես, եթե ինձ մի բան լինի»։ Միջոցառումից հետո զինվորական հագուստով էր լինում, իրեն ասում էի՝ երանի այն օրը, որ զինվորական հագուստով բանակից տուն կգաս»։

Իններորդ դասարանն ավարտելուց հետո Ժիրայրն սկսում է հայրիկին օգնել առօրյա հոգսերում։ «Մենք բազմազավակ ընտանիք էինք, ցանկացավ հայրիկին թև ու թիկունք լինել։ Ուզում էր ավտոդպրոցում սովորել»։

2020 թվականի հուլիսի 13-ին Ժիրայրը զորակոչվում է ժամկետային ծառայության։ Համավարակով պայմանավորված՝ կարանտինն անցկացրեց «Մարտունի 2»-ում, հետո տեղափոխվեց Ջրական։ «Շատ սիրով մեկնեց ծառայության։ Իր մեկնելուց քույրիկներից մեկն արդեն բալիկ ուներ։ Ժիրայրս փաթաթվեց քրոջն ու ասաց. «Իմ գալուց մի բալիկ էլ գրկումդ լինի»»։

Սեպտեմբերի 27-ին սկսվեց պատերազմը։ «Պատերազմի ժամանակ այնքան հպարտորեն էր խոսում։ Անգամ կատակում էր մեզ հետ։ Մենք պատերազմի կադրերն էինք տեսնում, բայց նա մեզ հետ շատ հանգիստ էր խոսում։ Չէիր կարող պատկերացնել, որ նա այդ դժոխքի միջով է անցնում։ Սկզբում ինձ չէր ասում, որ մասնակցում է պատերազմին։ Անգամ ասաց. «Մա՛մ, ես ավտոմատ բռնել չգիտեմ, ինձ ինչպե՞ս կտանեն կռվի դաշտ»։ Բայց առաջին օրվանից եղել է առաջնագծում։ Հոկտեմբերի 3-ին նա շրջափակման մեջ էր հայտնվել։ Հոկտեմբերի 9-ին էին դուրս եկել շրջափակումից։ 19 տղաները ողջ-առողջ գտնվել էին։ Նկար էին հրապարակել, և Ժիրայրն էլ կար այդ նկարում։ Ինձ այդ օրն ասաց. «Մա՛մ, միայն Աստծուն աղաչում էի, որ այդտեղից դուրս գայի և ձայնդ լսեի, վախենում էի, որ ձայնդ էլ չեմ լսի»։ Պատերազմի ժամանակ նա էլի իմ մասին էր մտածում»։ Պատերազմի օրերին Ժիրայրին Ջրականից տեղափոխել են Հադրութ, որտեղ էլ նրանք ընկել էին շրջափակման մեջ։

Հոկտեմբերի 15-ին է եղել Ժիրայրի հետ վերջին զրույցը։ «Այդ օրը շատ տխուր էր։ Հարցրեցի՝ վիրավո՞ր ես, որ ձայնդ մի տեսակ է։ Արձագանքեց. «Մա՛մ, ընկերներս զոհվել են։ Մեզ ապահով տեղ են տեղափոխում»։ Այդ օրը կարծես ցանկանար անընդհատ անջատել հեռախոսը, մինչդեռ դրանից առաջ ուզում էր երկար խոսել։ Ավելի հաճախ ես էի ձգտում, որ կարճ զրուցեինք, որ հանկարծ իր տեղը չֆիքսեին։ Նա այդ օրը կամավորներից մեկի հեռախոսով էր խոսում, ասաց. «Մա՛մ, երեխեքն ուզում են իրենց մամաներին զանգել, ես հետո էլի կզանգեմ»։ Ինձ ասաց, որ իրենց ապահով տեղ են տանում. «Մամա՛, ես քեզ խոսք եմ տվել, հանգիստ եղիր, ես տուն եմ գալու»։

Ժիրայրն անմահացել է հոկտեմբերի 15-ին հայտնի 9-րդ կիլոմետրի վրա՝ Հադրութի Ղարղաբազար տանող ճանապարհին։ «Դեպի Հադրութ են գնացել։ Ուղղակի նա անջատեց հեռախոսը, չկարողացա ասել, որ Հադրութն էլ մերը չէ, ի՞նչ Հադրութ։ Իրեն զանգահարեցի, բայց արդեն անհասանելի էր»։

Մայրիկն ասում է՝ որդուն գտել է ինն ամիս հետո։ «Իրեն ինն ամիս փնտրել եմ։ Տղայիս մարմինը եղել է Աբովյանի դիահերձարանում։ Հիշո՞ւմ եք այն պատկերը, երբ տղաների մարմինները գետնի վրա էին, պարկերի մեջ։ Իրեն չեմ տեսել։ Դեկտեմբերի 14-ին իր մարմինը դուրս են բերել Արցախից, տեղափոխել Հայաստան։ Նույն պարկերը, նույն դիահերձարանը, այդ ամենը տեսել եմ երազումս, գիտեի, որ այդտեղից եմ գտնելու իմ երեխային։ Ապրիլի 12-ից հետո ինձ զանգահարեցին, որ ԴՆԹ համընկնում կա։ Չէինք հավատում, ամուսինս էլ արյուն հանձնեց, ևս երեք ամիս սպասեցինք։ Հուլիսի 15-ին՝ ուղիղ ինն ամիսը լրանալու օրը, հաստատվեց իր ինքնությունը»։

Ժիրայրը մայրիկին ասել էր՝ ծառայությունից վերադառնալուց հետո պայմանագրային ծառայության է անցնելու, հայրենի Վահրամաբերդում տուն է գնելու, ամառներն այնտեղ անցկացնեն։ Խոստացել էր մայրիկին թագուհու պես պահել։

Ժիրայրը յոթ քույրերի միակ եղբայրն էր։ Ամիսներ առաջ նրա ութերորդ քույրն է ծնվել։ «Միշտ գալիս էր իմ երազներին և ասում՝ մա՛մ, ես տուն եմ գալու։ Իմ աղջիկը որդու ծննդին էր սպասում, նրա ամուսինն ասաց, որ իրենց որդին Ժիրայրի անունն է կրելու։ Բայց Ժիրայրս շարունակում էր գալ իմ երազներում և ասել՝ մա՛մ, ես տուն եմ գալու։ Նույն կերպ նաև ամուսնուս ու քույրիկների երազներում է եկել ու հայտնել, որ տուն է գալու։ Եվ այդպես ծնվեց մեր աղջիկը»:

Ապրելու ուժի մասին։ «Ապրելու ուժը դարձան իմ երեխաները և նաև իմ վրեժի ուժը, ես ուզում եմ տեսնել, որ բոլոր մեղավորները պատասխան են տալիս։ Արցախը պետք է մերը լիներ, գնայի, իմ երեխայի արյամբ շաղախված հողի մոտ, մխիթարվեի, ոչ թե այդ հողի վրա հիմա թուրքեր լինեին»։

Հ. Գ. - Ժիրայր Մարգարյանը հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական ծառայություն» մեդալով։ Պարգևատրվել է նաև ՀԿների մեդալներով և պատվոգրերով։ Հուղարկավորված է հայրենի Վահրամաբերդի գերեզմանատանը։