Արտահանման կոմիսարներ՝ հայկական գյուղմթերքը նոր շուկաներ հասցնելու համար․ Հրայր Կամենդատյան
Blog
Ասիական մի շարք հաջողակ երկրներում (օրինակ՝ Հարավային Կորեայում, Սինգապուրում կամ Մալայզիայում) տնտեսական թռիչքի տարիներին արտահանման հատուկ կոմիսարները կամ մասնագիտացված կոմիտեները (ինչպիսին էր Կորեայի KOTRA-ն կամ Սինգապուրի Enterprise Singapore-ը) խաղացել են որոշիչ դեր։ Նրանք գործում էին որպես պետության կողմից լիազորված «ագրեսիվ» գործակալներ, որոնց միակ նպատակն էր տեղական ապրանքների համար ճանապարհ հարթել դեպի արտաքին շուկաներ։
Այո, այս մոդելը ոչ միայն կարելի է, այլև անհրաժեշտ է տեղայնացնել Հայաստանում, հատկապես եթե խոսում ենք գյուղատնտեսական բարձրարժեք արտադրանքի (օրինակ՝ թարմ և վերամշակված միրգ-բանջարեղեն, կոնյակ, գինի, պահածոներ) արտահանման ծավալների կտրուկ մեծացման մասին։
Ստորև ներկայացված է, թե ինչպես կարող է աշխատել «Արտահանման կոմիսարների» (Export Commissioners) ինստիտուտը Հայաստանում և ինչպիսին պետք է լինի դրա պիտանիության մոդելը։
1. Ինչպե՞ս պետք է գործի Արտահանման կոմիսարը Հայաստանում
Ի տարբերություն ավանդական դեսպանատների տնտեսական կցորդների, որոնք հաճախ զբաղվում են զուտ դիվանագիտական թղթաբանությամբ, արտահանման կոմիսարը պետք է լինի բիզնես-մտածելակերպով օժտված «վաճառքի մենեջեր»։
Կոմիսարների տեղաբաշխումը թիրախային շուկաներում
Պետք չէ կոմիսարներ ունենալ ամենուր։ Առաջին փուլում նրանք պետք է գործուղվեն մեր հիմնական և պոտենցիալ բարձրարժեք 4-5 ուղղություններով.
Եվրոպական Միություն (կենտրոնը՝ Գերմանիա կամ Բրյուսել)՝ թարմ մրգերի (ծիրան, կեռաս), չրերի և օրգանիկ արտադրանքի համար։
Ծոցի երկրներ (կենտրոնը՝ Դուբայ)՝ պրեմիում դասի գյուղմթերքի, գառան մսի և հանքային ջրերի համար։
ԵԱՏՄ և Ռուսաստան՝ ավանդական մեծածախ շուկաների համակարգման և լոգիստիկ խոչընդոտների արագ հարթման համար։
Ասիական ուղղություն (Չինաստան/Հնդկաստան)՝ ալկոհոլային խմիչքների և տեխնոլոգիական ագրոարտադրանքի համար։
2. Արտահանման կոմիսարի 3 հիմնական գործառույթները (KPI-ները)
Որպեսզի այս համակարգը չդառնա հերթական պետական անարդյունավետ ծախսը, կոմիսարների աշխատանքը պետք է գնահատվի բացառապես չափելի արդյունքներով.
Գործառույթ | Ինչ է անում կոմիսարը տվյալ երկրում Չափելի արդյունքը (KPI) |
Բանակցություններ ցանցերի հետ Ուղղակի կապ է հաստատում տվյալ երկրի խոշոր սուպերմարկետների ցանցերի (Carrefour, Lidl, Auchan և այլն) գնումների մենեջերների հետ և ներկայացնում հայկական արտադրանքը։ Կնքված պայմանագրերի և հայկական ապրանքանիշերի քանակը տեղական ցանցերում։
Լիցենզավորման և ստանդարտների հաղթահարում Օգնում է հայաստանյան արտադրողներին հասկանալ և ստանալ տվյալ երկրի սանիտարական, բուսասանիտարական և որակի սերտիֆիկատները (օրինակ՝ GlobalG.A.P. կամ Eurofins լաբորատոր ստուգումներ)։ Կրճատված ժամանակը, որը հայկական ընկերությունները ծախսում են սահմանային անցակետերում։
Շուկայի վերլուծություն (Market Intelligence) Ուսումնասիրում է, թե ինչ փաթեթավորում, գնային սեգմենտ կամ համային նախասիրություններ ունի տվյալ երկրի սպառողը, և այդ ինֆորմացիան ուղղակիորեն փոխանցում հայաստանյան ֆերմերներին։ | Նոր ներդրված արտադրատեսակների հաջողության տոկոսը տվյալ շուկայում։
3. Ինչպե՞ս ներդնել այս համակարգը Հայաստանում
Այս ինստիտուտի հաջողության գրավականը Մասնավոր-Պետություն համագործակցությունն է (PPP):
Ասիական փորձը ցույց է տալիս, որ մաքուր պետական չինովնիկը չի կարող արդյունավետ վաճառող լինել։
1. Ֆինանսավորման խառը մոդել. Կոմիսարի բազային աշխատավարձը կարող է վճարել պետությունը (օրինակ՝ Գյուղատնտեսության նախարարության կամ ներդրումներիաջակցման կենտրոնի բյուջեից), սակայն նրա հիմնական եկամուտը (բոնուսները) պետք է գոյանա արտահանման ծավալների աճից՝ տոկոսային հարաբերությամբ, որը կվճարեն հենց արտահանող մասնավոր ասոցիացիաները։
2. Արտահանողների կոնսոլիդացիա.Մեր անհատ ֆերմերները չափազանց փոքր են միջազգային շուկա դուրս գալու համար։ Կոմիսարը պետք է աշխատի ոչ թե առանձին գյուղացու, այլ արտահանողների կոոպերատիվների կամ միությունների հետ (օրինակ՝ «Հայկական ծիրան արտահանողների միություն»)։ նա հանդես է գալիս որպես մեկ խոշոր մատակարարի ներկայացուցիչ։
3. Արագ արձագանքման իրավասություն.Եթե Լարսում կամ եվրոպական սահմանին հայկական բեռը կանգնում է փաստաթղթային խնդրի պատճառով, կոմիսարը պետք է ունենա լիազորություն՝ անմիջապես տեղում ներկայացնելու ՀՀ շահերը և հարթելու խնդիրը։
Ասիական դասը մեզ համար.
Հարավային Կորեայի նախկին նախագահ Պակ Չոն Հին անձամբ էր ամեն ամիս վարում «Արտահանման խթանման ժողովները», որտեղ արտահանման կոմիսարներն ու գործարարները զեկուցում էին խոչընդոտների մասին, և որոշումները կայացվում էին տեղում։ Հայաստանում այս ինստիտուտի ներդրումը թույլ կտա գյուղատնտեսությունը սպառողական ոլորտից վերածել բարձր շահութաբեր բիզնեսի։
