Անձնավորված քաղաքականության բարդույթը Հայաստանում

Հայաստանյան քաղաքական դաշտում տեղի ունեցող գործընթացները շատ հաճախ թե' ընդդիմության, թե' նույնիսկ իշխանության ճամբարներում որոշումների ընդունման և հատկապես կյանքի կոչելու հարցում մշտապես բախվել են կարծրատիպային դժվարությունների: Կարծրատիպային քաղաքականության շառավիղը մենք տեսնում ենք արդեն քսանհինգ տարի, բայց համալիր դատողությունների արդյունքում հետևություններ ոչ միայն չեն եղել, այլև շարունակում են լայնորեն կիրառվել քաղաքական շրջանակներում:

Ընդ որում՝ գրեթե հավասարապես թե' իշխանության, թե' ընդդիմության շրջանակներում ամեն ինչ արվել է այս եզրույթը լեգիտիմացնելու համար: Բայց եթե այսօր իշխանության պարագայում սա ինչ-որ տեղ հասկանալի է, քանի որ դրված է այդ նույն իշխանությունը պահելու խնդիրը, որից զրկվելու դեպքում բազմաթիվ պաշտոնյաներ կկանգնեն արդարադատության տարբեր ատյանների առջև և պատասխանատվություն կկրեն նախկինում գործած ապօրինությունների համար, ապա ընդդիմության պարագայում կարծրատիպային մտածելակերպի անփոփոխ վարքը տարակուսանք է առաջացնում:

Սակայն անհրաժեշտ է պարզաբանել, թե ինչո՞ւ պետք է փոխվի այս մտածելակերպը և ի՞նչ է պահանջում ոչ միայն տրամաբանությունը, այլև պետության առաջ ծառացած արտաքին մարտահրավերն ու սոցիալական ներքին դիսկոմֆորտը:

Տարբեր ժամանակաշրջաններում էլ հասարակության մոտ, լինի դա ընտրական, հետընտրական կամ պարզապես սովորական պայմաններ, առաջացել են հասկանալի դժգոհություններ, որոնք դրսևորվել են վարքային տարբեր ձևերով, սակայն այսօր արդեն հստակ կարելի է ասել` արդյունքի չեն հասել այդ զանգվածներին առաջնորդող ուժերի անկազմակերպ գործողությունների, ոչ կանոնակարգված դերաբաշխումների ու ինչ-որ տեղ նաև վճռականության պակասի շնորհիվ: Անկախ բոլոր քաղաքական ամբիցիաներից` թե' իշխանությունը, թե' ընդդիմությունն ինստիտուտներ են, որոնք պետության բնականոն կենսագործունեությունն ապահովող հիմնական բաղադրիչներ են, և յուրաքանչյուր քաղաքական սուբյեկտ, լինի դա անձ, թե կուսակցություն, պարտավոր է հաշվի առնել նախորդ շրջափուլերում տեղի ունեցած բացթողումներն ու թերությունները, որպեսզի հերթական անգամ հուսախաբ չանեն սեփական ընտրազանգվածին ու օրեցօր հիասթափվող շարքային քաղաքացուն:

Եվ ինչո՞ւ է առհասարակ Հայաստանում քաղաքականությունն անձնավորված: Ինչո՞ւ պաշտոնական քարոզարշավներում որոշումներ ընդունելիս, քաղաքական հետագիծ գծելիս, հաշվի է առնվում միայն մեկ անձի քմահաճույքն ու կարծիքը, որն ավելի վտանգավոր է, քանի որ այդ ամենը ներկայացվում է որպես թիմային աշխատանք, ժողովրդի գլխի տակ փափուկ բարձ դնելու ցինիկ մեթոդով:

Հայաստանում, այսպես ասած, «real teamwork» (իրական թիմային աշխատանք) այսօր գոյություն չունի, և դա է պատճառը, որ ասելիքի հսկայական ցանկության և հատկապես դրա սպառման համար հարթակ ու միջոց չունենալով, մեկը մյուսի հետևից նոսրանում են քաղաքական կուսակցությունները, որոնց անդամները լքում են շարքերը` տարբեր վիճահարույց տեսակետներ ունենալու համար: Հանենք Հայաստանի կուսակցությունների նախագահներին և նույն վարկյանին կտեսնենք, թե ինչ կմնա այդ կուսակցությունից:

Սա բացառապես վերաբերվում է թե' ընդդիմադիր, թե' իշխանական շրջանակներին: Եթե նախկինում խոսվում էր այն մասին, թե պետությունը գտնվում է անցումային ու զարգացող փուլում, որ դեռ պատերազմը չի ավարտվել, կարիք կա ներքին ինքնահամախմբման, ապա այսօր նմանատիպ պնդումները ոչ միայն ընդունելի լինել չեն կարող, այլև սովորական պաթոսային խոսակցությունների մակարդակից այն կողմ չեն անցնում: Վաղուց ժամանակն է ձևավորել քաղաքական միավորների գործունեության բոլորովին այլ մոդել, որտեղ առաջին հերթին դեր կխաղան ոչ թե անձերն ու հեղինակությունները, այլ տեսակետներն ու գաղափարներն այնպես, ինչպես զարգացած մյուս հասարակություններում:

Ինչո՞ւ, ասենք, զանազան կատակլիզմների շնորհիվ հարևան Վրաստանում իշխանությունը կարողանում է ձևավորել մի համակարգ, որը սահուն կերպով, առանց ցնցումների, ընտրության միջոցով ընդդիմությանն է փոխանցում պետությունը կառավարելու իրավունքը, մինչդեռ ոչ ոք չի կարող պնդել, թե անցումային փուլն այդ երկրում ավարտվել է, և ինչո՞ւ ենք մենք այսօր երանի տալիս քսանհինգամյա պատմության միակ՝ 1991 թվականի նախագահական ընտրությանը՝ իբրև առայժմ միակ, անաղմուկ ընտրություն:

Քաղաքացիական հասարակությունը ինքնակազմակերպվող և ինքնակառավարվող մարմին է, քաղաքական պրոցեսներ թելադրող հիմնական դերակատարը. նրա հետ հարաբերվել պարտավոր են բոլոր քաղաքական միավորները, ուստի ժամանակն է առաջնորդվել հենց այդ տրամաբանությամբ և հանրությանը ներկայանալ հենց ասելիքի այսօրինակ ներկայացմամբ, որից շահելու է միմիայն Հայաստանի Հանրապետությունն ու հայ ժողովուրդը:

Նարեկ Ադամյան

Orer.am, վերլուծաբան