Թուրքիայում փոքրամասնությունների դպրոցների հանդեպ խտրական վերաբերմունքը գրավել է իրավապաշտպանների ուշադրությունը

Թուրքիայի կրթության նախարարությունը բացահայտ խտրական վերաբերմունք է ցուցաբերում փոքրամասնությունների դպրոցների նկատմամբ: Այս մասին են վկայում Փոքրամասնությունների իրավունքների պաշտպանության միջազգային խմբի և թուրքական Պատմության հիմնադրամի համատեղ իրականացրած նախագծի արդյունքները, որոնց նպատակն էր պարզել, թե Թուրքիայի կրթական հարցերով պատասխանատու գերատեսչությու նը արդյո՞ք հավասարապես է վերաբերում բոլոր աշակերտներին:

Ինչպես հաղորդում է Todays Zaman կայքը, մարդու իրավունքների մասնագետ Նուրջան Քայան, խոսելով Փոքրամասնությունների իրավունքների պաշտպանության միջազգային խմբի անունից, լրագրողներին է ներկայացրել երկրում տիրող իրավիճակը:

 Նրա խոսքով` նախարարությունը չի տրամադրում ֆինանսական օգնություն  փոքրամասնությունների դպրոցների աշակերտներին և ոչ էլ ֆինանսական օժանդակություն է հատկացնում դասագրքերի կամ աշխատակազմի համար, եթե վերջիններս թուրքերեն կամ թուրքական հասարակագիտություն չեն դասավանդում: Ինչը ցույց է տալիս, որ նախարարությունը նախապատվություն է տալիս թուրքականությունը խթանող առարկաներին և անտեսում մյուսները:

Թուրքիայի հայկական դպրոցներն, օրինակ, հատուկ կարգավիճակ ունեն կրթական համակարգում, քանի որ ոչ մասնավոր են և ոչ էլ պետական: Հայ աշակերտները ուսման վարձ են վճարում, սակայն եթե ընտանիքը ի վիճակի չէ վճարել պահանջվող գումարը, աշակերտը չի զրկվի կրթությունից: Հայկական դպրոցները կարող են նաև նվիրատվություններ ստանալ: Իսկ դպրոցի աշխատողները բաժանվում են երկու խմբի. մի խմբի աշխատավարձը վճարում է դպրոցը, մյուսինը` պետությունը: Հայոց լեզվի ուսուցչի աշխատավարձը վճարում է դպրոցը, մինչդեռ թուրքերեն լեզվի ուսուցիչը համարվում է քաղաքացիական ծառայոÕ ²:

Ֆինանսական խնդիրները, սակայն, փոքրամասնությունների դպրոցների դեմ իրականացվող խտրականությունների մեկ օրինակն են միայն: «Սահմանդրության 42-րդ հոդվածն արգելում է մայրենի լեզուներով (թուրքերենից բացի) առարկաների դասավանդումը»,- նկատում է Քայան` բացատրելով, որ փոքրամասնությունների դպրոցները ընկալվում են որպես թուրքական ազգային ինքնությանը չպատկանող, իսկ այդ դպրոց հաճախողները համարվում են օտարներ:

 Թուրքիայի Հանրապետության որդեգրած խտրական քաղաքականության հետևանքով էլ գնալով սակավանում է փոքրամասնությունների դպրոցների աշակերտների թիվը: «Ակօս» շաբաթաթերթի տվյալներով` 2015-2016 ուսումնական տարում հայկական դպրոցներում սովորում է 2 հազար 947 աշակերտ, որը կազմում է 10 տարի առաջ եղած աշակերտների թվի մոտ կեսը: Ավելին, եթե Օսմանյան կայսրությունում եղել էր 1996 հայկական դպրոց, ապա այսօր Թուրքիայում գործում են ընդամենը 16-ը:

Իսկ 1923 թվականին Թուրքիայում գործել  է ազգային փոքրամասնություններին պատկանող 139 դպրոց, որոնցից 2014 թվականին գործել են 24-ը` 16 հայկական, 6 հունական, մեկ հրեական և մեկ ասորական: