Սառը գլխով

Կեղծիքներից անցել է մեկ շաբաթ: Զգացմունքայնությունն իր դիրքերը զիջել է սթափությանը և հարկ է անդրադառնալ մի քանի կետերի, որոնք պայմանավորեցին ընտրական գործընթացը ու դրանում տեղ գտած արգահատելի երևույթները:

Այն, որ իշխանությունները կեղծելու էին հանրաքվեն, դա ոչ մեկի համար գաղտնիք չէր. պարզապես մի փոքրիկ տարբերություն կար նախորդ ընտրությունների համեմատ: Իշխանությունն իր համապատասխան օղակների, այդ թվում` բոլշևիկյան գործելաոճի` ԿԳԲ-ի միջոցով, որն այդպես էլ ԱԱԾ չդարձավ, լուրեր էր տարածում, թե Ս.Ս.-ը ինքն էլ է հոգնել իր նախաձեռնությունից և թողնելու է իրական քվեարկություն կատարվի: Սա, իհարկե, փափուկ բարձ էր և չի կարելի ասել, որ հավատացողներ չունեցավ:

Իհարկե ունեցավ, բայց ոչ այն աստիճանի, որքան կուզեին գաղափարի հեղինակները: Հետընտրական գործընթացներն առաձնապես ոչինչ չեն տա, դա կլինի ԿԸՀ նիստ, թե Սահմանադրական դատարանում անցկացվող դատ: Սա Հայաստանն է` իր բոլոր քրեականացված ապարատներով:

Իրականում կուզենայի անդրադառնալ մի հարցի. հնարավո՞ր էր Ոչ-ի հաղթանակը: Միանգամից պատասխանենք. այո', հնարավոր էր, և գանք հիմնավորումներին: Որքան զարգանում են տեղեկատվական տեխնոլոգիաները և մեդիամիջոցները, այդքան ավելի դժվար է լինում ընտրություն կեղծելը կամ ուզած թիվը նկարելը: Այս հանրաքվեն խախտումների հաղորդումների և առկա փաստերի մասով աննախադեպ էր: Ցանկացած տեղամասում, որտեղ կար գոնե մեկ պատշաճ լրագրող, խախտում արձանագրելը խնդիր չէր: Առավել ևս այն պարագայում, որ տեղամասային հանձնաժողովականներն, անկախ կուսակցական պատկանելիությունից, բավականին անգրագետ էին: Սա հատկապես վերաբերում է իշխանությունը ներկայացնող հանձնաժողովականներին:

Իշխանությունը հաղթեց հետևյալ գործոնների հաշվին` մեռած հոգիների միջոցով թվերի ավելացում, հանրապետությունից բացակայող քաղաքացիների փոխարեն քվեարկում, բաց քվեարկությունների կազմակերպում, բացահայտ կամ քողարկված լցոնում, ընտրակաշառք, Ոչ-ի քվեաթերթիկների գողացում կամ դրանց տեղավորում Այո-ի քվեաթերթիկների շարքում:

Անդրադառնանք սրանց առանձին-առանձին:

Վերոնշյալ առաջին կետը շատ հանգիստ հնարավոր է կանխել, եթե լինի հասարակական վերահսկողություն պրոցեսի նկատմամբ: Երբեմն պատահում են քաղաքացիներ, ովքեր ընտրության օրը պատահականորեն հայտնաբերում են, որ 5 տարի առաջ մահացած իրենց տատիկը առկա է ցուցակում: Այդ ժամանակ այլևս ոչինչ հնարավոր չէ անել: Դա պետք է անել ընտրություններից առաջ: Նույնը վերաբերում է նաև երկրորդ կետին: Այստեղ ևս անհրաժեշտ է հասարակական վերահսկողություն, երբ հնարավության դեպքում այդ քաղաքացիները հանվում են քվեացուցակներից, իսկ ծայրահեղ դեպքում ստուգվում է նրանց փոխարեն քվեարկած լինել-չլինելու հանգամանքը:

Բաց քվեարկությունների կազմակերպումը կամ լցոնումները հնարավոր եղան այն տեղամասերում, որտեղ ընդդիմությունը չուներ ներկայացուցիչներ, իսկ ունենալու դեպքում էլ նրանք ահաբեկված էին կամ վաճառված: Շատ հազվադեպ են տեղամասերը, որտեղ հնարավոր էր կազմակերպել նման կեղծիք վերահսկողության պայմաններում:

Ընտրակաշառք այս տարի բաժանվեց շատ քիչ: Անգամ մինչ վերջին օրը չկային հաղորդումներ զանգվածային ընտրակաշառք բաժանելու մասին, բայց, ամեն դեպքում, իշխանությունը տեսավ, որ առանց գումարի անգամ իր հետևորդներին չի կարող տանել տեղամաս:

Ոչ-ի քվեների գողացում. սա կատարվում էր նոր պրակտիկայով: Տեղամասը փակվելուց առաջ, երբ իշխանությունը տեսնում էր, որ պարտությունն անխուսափելի է, տեղամասում գրանցում էր 4-5 «ժիգան» ջահելներ` որպես վստահված անձինք, լրագրողներ կամ դիտորդներ: Քվեների հաշվարկի ժամանակ սրանք բեմականացնում էին լուրջ կռիվ` այդ ընթացքում չխնայելով միմյանց ծնողների համապատասխան ինտիմ մասերը հիշատակելուց, ու մինչ հանձնաժողովը բաժանում էր սրանց, կռվին չմասնակցողներից` հիմնականում հանձնաժողովական էգերից մեկը, փոխում էր քվեաթերթիկները: Հիրավի հանճարեղ ֆոկուս է: Էլ ոնց Ս.Ս.-ին հայտնես հավատարմությանդ մասին, եթե մորդ անունն ու նրա հետ քնել ցանկացող ընկերոջդ (գոնե հայհոյանքի հիշատակման ասպեկտում) չես դնում իսահակյան զոհասեղանին:

Սին են նաև պնդումներն առ այն, թե ժողովուրդ չենք: Հասարակությունը գնաց քվեարկության ու քվեարկեց Ոչ: Դա միանշանակ: Նույնիսկ եղան տեղամասեր, որտեղ իշխանությունը չստացավ իր կրկնաքվեարկողների քվեների հաշվարկի կեսն անգամ: Սա խոսում է այն մասին, որ Ոչ-ը համատարած էր: Որտեղ հնարավոր եղավ պահել, Ոչ-ը հաղթեց:

Խորին համոզում ունեմ առ այն, որ չի եղել տեղամաս, որտեղ Այո-ն հաղթել է առանց կեղծիքի: Այս քանակի Ոչ-երի առկայությունը նաև ապտակ էր իշխանություններին: Փաստացի, իշխանությունն այսօր ունի առավելագույնը 200.000 քվե, որից 60-70 հազարը` բանակը (ստիպողաբար), 30.000-ը` ոստիկանություն, և նորից ստիպողաբար, մի 30.000-ը` վարչական ապարատ և իշխանության հետ սերտաճած օլիգարխներ` իրենց շրջապատով, մի 50-60 հազարը` ազնիվ ընտրակաշառք վերցնողներ և որ ամենասարսափելին է` ընտրություն կեղծող ուսուցիչների և տնօրենների մի հոծ զանգված: Հատկապես այս վերջիններն ամենավտանգավորն են հասարակության համար:

Ի՞նչ տվեց այս ընտրությունը կուսակցություններին

ՀՀԿ. այն մնաց նույն ցեխի մեջ ինչ կար` ավելի խորանալով ճահճում: Ներքին ինտրիգներն արդեն լայն թափ են գտել այս կուսակցության ներսում:

ԲՀԿ. սա փորձում էր Հռոմի պապից կաթոլիկ երևալ և հանրաքվեն շատ դեպքում կեղծում էր ավելի ջանասիրաբար: Այս կառույցի ապագան խիստ մշուշոտ է: Ապագա խորհրդարանական ընտրություններին այն կամ պետք է տարրալուծվի ՀՀԿ-ի մեջ կամ ողորմա ինչ-որ տոկոսներ, բայց ՀՀԿ-ը հեռու է Աշոտ Ողորմած լինելուց:

ՀՅԴ. սրա մասին ավելի լավ է չխոսենք: Միայն մի հանգամանք փաստենք: Եթե շարքային, ազնիվ շատ դաշնակցականներ դեռ փորձում էին ինչ-որ կերպ արդարացնել իրենց կուսակցության գործելաոճը, ապա այս հանրաքվեից հետո նրանցից շատերի աչքում կուսակցությունը վերջնականապես դարձավ ՀՀԿ կցորդ:

ՕԵԿ. գովազդային ընդմիջում:

ՀԱԿ և Ժառանգություն. այս երկու կուսակցությունները վերցրին ամբողջ ընդդիմադիր դաշտն, իհարկե, առանց Րաֆֆի Հովհաննիսյանի: Եվ եթե նրանք ցանկանում են ապագա ընտրություններում հասնել հաջողության, ապա պետք է համագործակցության կամ միավորման բանաձև գտնեն, հակառակ դեպքում կխանգարեն միմյանց, քանի որ երկուսի էլեկտորատն էլ մեծ հաշվով նույնն է:

Վահրամ Թոքմաջյան

Orer.am, վերլուծաբան