Գերարագ կրթականն ու հաշմանդամ գիտականը

Բոլոր գերատեսչությունները, մանր ու միջին կառույցները և նմանատիպ այլ կազմակերպություններ ամփոփում են անցնող տարին: Այս առումով բացառություն չէր նաև կրթական ոլորտը:

Մատնանշելով այն երեք ուղղությունները, որոնցում, ըստ նախարարի, ձևակերպվել են հաջողություններ, մեղմ ասած, հայտնվում ենք ոչ այնքան բարվոք վիճակում:

Կարծում եմ՝ տարին ամփոփելիս պետք է հստակ մատնանշել այն բացթողումները, որ եղան անցնող տարում, ի մասնավորի, թե ինչ խնդիրներ էին դրված և որքանով դրանք հաղթահարվեցին: Այլապես, երբ սկսում ենք բարձրագոչ հայտարարություններ անել առ այն, թե Հայաստանում ամենաբարձրն էր կրթական համակարգի միջազգայանցման ցուցանիշը կամ 20 մեդալ նվաճեցին միջազգային օլիմպիադաներում, իսկ բուհական համակարգն էլ ամրապնդվեց, մեղմ ասած, հայտնվում ենք ծիծաղելի վիճակում:

Ի՞նչ է ասել կրթական համակարգի միջազգայնացում: Ավելի շատ սովորողնե՞ր ունեցանք դրսից, ներեցեք, կասկածում եմ: Եղածն էլ չի գալիս այստեղ այն բանի համար, որ կրթությունն այստեղ հանճարեղ մակարդակի վրա է, այլ տրամագծորեն հակառակը` իրենց երկրների համեմատ վարձերն են էժան և կարելի է կաշառքով, ինչու չէ, նաև բժիշկ դառնալ: Իսկ եթե միջազգայնացում ասելով նկատի ունենք ինչ-ինչ համակարգերի ներառում, ապա այստեղ առավել ևս հայտնվում ենք տրտմագույն մտածմունքների դաշտում:

Խոսենք լոկ մեկ օրինակի շուրջ: Եթե 21-րդ դարում հայկական կրթական օջախների մեծ մասը չունի անլար ինտերնետ, իսկ համակարգչային լսարաններն էլ հաճախ նմանվում են սարսափ ֆիլմերին բնորոշ հույսի սենյակների, որտեղից լիարժեք կարող են օգտվել միայն ընտրյալները, ինչ միջազգայնացման մասին է խոսքը, եթե ամբողջ կրթական պորտալն իր համացանցային ռեսուրսներով գրեթե փակ է տարատարիք սովորողների առջև: Աշխարհն առաջ է ընթանում, իսկ մե՞նք:

Կամ երբ խոսում ենք այս կամ այն առարկայից օլիմպիական մեդալներ բերելու մասին, արդյո՞ք այդ հաշվարկում ներառում ենք նաև այն մեդալները, որոնք տարբեր օլիմպիադաներին տրվում են գրեթե բոլոր մասնակիցներին, զուտ մասնակցության համար կամ սահմանափակվում ենք միայն մեդալ բերողներին ծափահարելով: Հետամո՞ւտ ենք արդյոք, թե հետագայում ինչպես է դասավորվում այդ մեդալակիրների ճակատագիրը, թե հանգիստ նայում ենք, երբ են նրանք ինչ-որ մի միջազգային ծրագրով մեկնելու երկրից, այլևս չվերադառնալու պայմանով:

Ի՞նչ է նշանակում բուհական համակարգն ամրապնդվեց: Բավական էր Ամերիկյան համալսարանը բացեր բակալավրիատ, և հայկական բուհերը հայտնվեցին ինտելեկտուալ ճգնաժամում: Շատ ծնողներ պատրաստ են 1.5 մլն դրամ մի կերպ հայթայթել, որպեսզի իրենց երեխան սովորի այդ բուհում, բայց կրկնակի էժան գնով չեն ցանկանում լսել անգամ հայկական բուհերի նմանատիպ ֆակուլտետների մասին: Թերևս բուհական համակարգի ամրապնդման հիմքերից էր նաև այն, որ որոշ բուհերի մի շարք ֆակուլտետներ ուսանողների թվաքանակ էին լրացնում անցողիկ շեմը չհաղթահարած դիմորդների հաշվին: Իսկ ամրապնդո՞ւմ էր արդյոք ևս մի քանի հազար մարդու գործազրկության դիպլոմներով պարգևատրելը և անհամաչափ դասավորություններն այնպիսի կրթական ուղղություններում, որոնց կարիքն այսօր Հայաստանը չունի կամ ունենալու պարագայում էլ, ունի ոչ թե դիպլոմավորների, այլ որակյալ մասնագետների կարիք: Թե չէ ստացվում է, որ Հայաստանում հինգից մեկն իրավաբան է կամ տնտեսագետ, բայց արդյունքում Հայաստանում տնտեսություն չկա, իսկ Հայաստանի միջազգային դատերն էլ Ամալ Քլունին կամ չգիտեմ, Լոնդոնի ինչ-որ գրասենյակի իրավաբաններ են վարում ու այդ վարձը վճարվում է մեր` հարկատուներիս հաշվին:

Ու սա կոչվում է բուհական համակարգի էլ ավելի ամրապնդում: Սա այն պարագայում, երբ նստակյաց, գյուղատնտեսական ավանդույթներ համարվող երկրում Ագրարային համալսարանի հեղինակությունն ավելի ցածր է, քան ՀՀ ֆուտբոլի հավաքականի հորիզոնականը վերջին մրցաշարում: Կոռուպցիայի, հովանավորչության, բարեկամախնամիական հարաբերությունների ու նման այլ տաղտկալի թեմաներին անգամ կարիք չկա անդրադառնալու` ձանձրալի չդառնալու համար:

Հասարակության այն մասը, ով շփվել է այս համակարգի հետ, բոլորից լավ է ծանոթ այնտեղ տիրող բարքերին: Բայց չեմ կարող չհիշեցնել, որ նախարարությունը կոչվում է ոչ թե կրթության, այլ կրթության և գիտության նախարարություն: Ուստի հաճելի, ասեմ ավելին, ականջ շոյող կլիներ լսել նախարարից գիտության ոլորտի դարակազմիկ հաջողությունների և ձեռքբերումների մասին անցնող տարում: Բայց քանի որ նախարարը համեստորեն լռեց այդ առումով, ուստի մենք էլ կլռենք և կսպասենք, թե երբ է հաջորդ աստղը մեր աստղաֆիզիկոսներից մեկի անունով կոչվելու տիեզերքում:

Վահրամ Թոքմաջյան

Orer.am, վերլուծաբան