Մեր կառավարությունը զբաղված է տոկոսներ «խփելով». տնտեսագետ

Տնտեսական աճի մասին խոսողները թող այն համեմատեն նույն տարում տնտեսությունում ներգավված վարկերի մասին. Ա. Մանուկյան

ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարի փոփոխության մասին շրջանառվող տեղեկությունների ֆոնին երեկ Երևանում կայացավ հայ-բելառուսական տնտեսական հանձնաժողովի նիստ, որի ընթացքում Հայաստանի և Բելառուսի հանրապետությունների էկոնոմիկայի նախարարները հետագա համագործակցության արձանագրություն ստորագրեցին: Նիստից հետո Կարեն Ճշմարիտյանը հրաժարվել է պատասխանել իր պաշտոնանկության մասին շրջանառվող տեղեկություններին և այն հարցին, թե ի՞նչ ժառանգություն է նա փոխանցելու հաջորդ նախարարին:

Սակայն վերջերս նրա կողմից հնչեցված 3,1 % տնտեսական աճի մասին տեղեկությունը դեռևս չի կորցրել իր արդիականությունը: Իրատեսակա՞ն է այս ցուցանիշը, կամ ոնքանո՞վ այն է արժանահավատ: Orer.am-ի այս և այլ հարցերին մասին զրուցեց տնտեսագիտության թեկնածու Արտակ Մանուկյանի հետ:

- Պարոն Մանուկյան օրերս Կարեն Ճշծմարիտյանը հայտարարեց 3,1 % տնտեսական աճի մասին: Դա արդյո՞ք իրատեսական է, այն դեպքում, երբ որևէ նոր գործարան կամ ձեռնարկություն չի գործարկվել այս ընթացքում:

- Խնդիրը, իմ կարծիքով, ցանկացած կառավարության համար տնտեսական աճի որակը պետք է լինի: Եթե, օրինակ, գրչի մեկ հարվածով 3,1 %-ը լիներ 4 կամ 5 %, դրանից մեծ հաշվով ի՞նչ էր փոխվելու: Ոչինչ էլ չէր փոխվելու, քանի որ եթե տնտեսական աճը ուսումնասիրում ենք որակական տեսանկյունից, ապա պարզ է դառնում, որ, մեծ հաշվով, մենք տնտեսական աճ չունենք, քանի որ այն ապահովող երկու խոշոր բաղադրինչները՝ գյուղատնտեսությունը և հանքնարդյունաբերությունը, բազում հարցեր են առաջացնում:

- Ի՞նչ հարցեր:

- Գյուղատնտեսությունն ամբողջ աշխարհում ամենացածր հավելյալ արդյունք բերող ոլորտն է, քանի որ այն այդքան էլ կապված չէ ինովացիոն տեխնոլոգիաների և այլ գործոնների հետ: Այդ է պատճառը, որ այն մեծ հաշվով չի նպաստում երկրի մրցունակության բարձրացմանը: Ավելին՝ այն երկրները, որտեղ գերիշխում է գյուղատնտեսական ապրանքների արտադրությունը, սովորաբար համարվում են թույլ զարգացած երկրներ: Ուսումնասիրելով երկրորդ ոլորտը ՝ հանքարդյունաբերությունը, որն աճի ցուցանիշ է ապահովել, տեսնում ենք, որ մշակող արդյունաբերությունում անկում է արձանագրվել, և միայն հանքարդյունաբերության ծավալների շուրջ 50 % աճի պայմաններում ենք կարողացել այդտեղ ևս աճ ապահովել:

- Ստացվում է, որ այդ թվերը ստացվել են եղածը վաճառելու հաշվին, ոչ թե տնտեսության որևէ ճյուղ զարգացնելու:

- Մենք հումքը չենք մշակում և որևէ մրցունակ ապրանք արտադրում, այլ հումքը հանում ենք, վերամշակում ենք և ստանում ենք 99 %-անոց պղնձի խտանյութ և դեռ մի բան էլ վճարում ենք հիմնականում եվրոպական ընկերություններին, որ նրանք կարողանան այն գնել և Հայաստանից դուրս տանել և վերամշակել: Վերամշակելուց հետո այդ նույն երկրները նույն պղնձի հումքից ստացված ապրանքը արտահանում են Հայաստան: Այսինքն՝ մենք մեծ հաշվով մրցունակ արտադրանք ոչ միայն չենք ստեղծում, այլև այդ ոլորտում հետընթաց ենք ապահովում:

- Փաստորեն այդ թվերը մեր ազգային հարստության հաշվին են «նկարվում», բայց չէ՞ որ այն անսպառ չի և կարող է մի օր վերջանալ:

- Այո, նույն ձևով ազգային հարստություն են մեր կանաչ տարածքները և եթե մենք մեր բոլոր անտառները մի տարում 50 %-ով ավելի շատ հատենք և դարձնենք փայտանյութ և վաճառենք, արդյո՞ք կարող ենք ասել, որ մենք տնտեսական աճ ենք գրանցում: Չէ՞ որ մենք այդ ռեսուրսն ավելի արագ ու ավելի անխնա ձևով ենք ոչնչացնում և,  որ ամենակարևորն է, ապագա սերունդներին որևէ մրցունակ արտադրություն կամ այլ հնարավորություն չենք թողնում: Ստացվում է՝ ազգային հարստությունը պակասեցնում ենք և դրա փոխարեն որևէ օգուտ, մեծ հաշվով, չենք ստանում: Ավելին՝ այդ տնտեսական աճի մասին խոսողները թող հասկանան, որ տնտեսական աճի մասին պատկերն ավելի տխուր է դառնում, երբ մենք հասկանում ենք, թե այդ նույն տարում մենք ինչ ծավալներով ենք վարկեր ներգավել մեր տնտեսությունում: Երկրները վարկ են վերցնում, որպեսզի խթանեն տնտեսական աճը, կամ որոշ խնդիրներ լուծեն, բայց մեր պարագայում մենք երկարաժամկետ հեռանկարում տնտեսական զարգացմանը նպաստող որևէ քայլեր չենք ձեռնարկում: Եվ ինձ համար կապ չունի ԱՎԾ-ն ինչ ցուցանիշ կհրապարակի, կարևորը աճի որակն ու միտումը ողջամիտ լինի, ինչը ցավոք չի ապահովվում, քանի որ մեր կառավարությունը զբաղված է տոկոսներ «խփելով», բայց մոռանում է դրակ որակի մասին, ինչն ամենակարևորն է:

Արմինե Գրիգորյան