Մարդ, ում շնորհիվ աշխարհն իմացավ հայկական կոնյակի մասին (ֆոտո)
Wnews.am-ը գրում է.
Մարգար Սեդրակյանը (1907-1973թթ.), կոնյակագործ է, դեգուստատոր, Հայաստանում և Խորհրդային Միությունում սպիրտային խմիչքների արտադրության նոր, յուրօրինակ տեխնոլոգիաների հիմնադիրը:
Նրա շնորհիվ աշխարհին հայտնի դարձավ հայկական կոնյակը եւ նվաճեց համաշխարհային շուկան։
Իր կյանքի ընթացքում Մարգար Սեդրակյանը ստեղծել է 15 տեսակի կոնյակ, որոնց թվում են հայտնի «Արարատ», «Նաիրի», «Հայաստան», «Դվին» եւ այլն։
Մարգար Սեդրակյանը ծնվել է 1907թ. Վանում։ Նրա ծնողները դարձան Եղեռնի զոհ, ուստի նա մեծացել է մանկատանը։Իր սկզբնական կրթությունը Մարգար Սեդրակյանը ստացել է մանկատանը, որից հետո ավարտել է Երեւանի գյուղատնտեսական ինստիտուտը։
Իր առաջին կոնյակը Մարգար Սեդրակյանը ստեղծեց 28 տարեկանում, և հենց այդ ժամանակ էլ նրա ստեղծած կոնյակը դառնում է առաջին բարձրորակ կոնյակն ամբողջ ԽՍՀՄ-ում: Նա ցանկանում էր կոնյակն անվանել «Հայաստան», սակայն այդ ժամանակ (1937 թ.) մասսայական պատիժների, գնդակահարությունների, աքսորների ժամանակաշրջանն էր: Հայ մեծ գրող Ավետիք Իսահակյանը Սեդրակյանին խորհուրդ է տալիս չշտապել կոնյակը «Հայաստան» կոչել: Ըստ նրա` նման քայլը կարող էր դիտվել որպես ազգայնամոլության ակտ, ինչը պատժվում էր օրենքի ողջ խստությամբ, ուստի կոնյակն անվանվեց «Հոբելյանական»։
«Հայաստան» անունով կոնյակը նա ստեղծեց 1940թ.։
Բացի Իսահակյանից, Սեդրակյանն ընկերություն էր անում նաեւ սովետական շրջանում հայտնի քաղաքական գործիչ Անաստաս Միկոյանի հետ։
Վերջինս Մարգարին անվանում էր մարդ, ով խաբել է Ստալինին։ Պատերազմի տարիներին բոլոր գործարանները, որոնք ԽՍՀՄ տարածքում ալկոհոլային խմիչքներ էին արտադրում, զինվորական էին համարվում, քանի որ զինվորներին սպիրտ էին հատկացնում։ Սպաների համար հատկացնում էին կոնյակի սպիրտ: Ստալինը հրաման էր արձակել, որ սպիրտը պետք է ուղարկեին, իսկ պատրաստի կոնյակները՝ պահեին գործարանում: Հրամանի հաստատումից հետո Սեդրակյանը թռչում է Մոսկվա:
Կենտրոնական դեգուստացիոն հանձնաժողովում, որի անդամներից մեկը նաև Սեդրակյանն էր, աշխատում էր Սնեգովսկայան, ում հետ Սեդրակյանը ջերմ հարաբերությունների մեջ էր: Նրա միջոցով քրեական գործի հարուցման վտանգի ենթարկվելով՝ նա հետին թվով (մարտ, 1941թ.) տպագրում է մոտ 1000 պիտակ: Սեդրակյանը նրա հետ միասին համոզում է բոլորին, որ վաճառքի է հանվել «Արտաշատ» կոնյակը՝ «Արտաշատ» անվանմամբ, իսկ АрмССР-ը պահել է իր սպիրտի պաշարները։
Ամենահետաքրքիր պատմությունը կապված է «Դվին» կոնյակի արտադրության հետ, որը դարձել է Անգլիայի վարչապետ Ուինսթոն Չերչիլի ամենասիրելի խմիչքը։
Ամեն ինչ սկսում է 1937 թ., երբ պապանցիները պատրաստվում էին արշավ կատարել Հյուսիսային Բևեռ։ Յուրաքանչյուր պետություն ինչ-որ բան էր նվիրել արշավի անդամներին: Բելառուսցիները նվիրել էին տաք հագուստ, ուկրաինացիները` սալ, իսկ հայերը` կոնյակ: «Правда» թերթում կա մի հոդված, որտեղ հրապարակվել է պապանցիների նամակը և նրանց նկարները, որտեղ բոլորը միասին բռնել էին մեկ տակառ կոնյակ: Նամակի մեջ գրել էին, որ այնքան ցուրտ էր դրսում, նույնիսկ 42%-անոց կոնյակը նրանց չի տաքացնում: Եվ հենց այդ ժամանակ հարց է առաջանում, թե արդյոք հնարավոր կլինի՞ պատրաստել կոնյակ, որն ավելի թունդ կլինի: 1937թ.-ից սկսվում են արտադրվել ավելի թունդ կոնյակներ: Փնտրտուքները Սեդրակյանին հանգեցնում են նրան, որ նա ստեղծում է 50%-ոց հիասքանչ տտիպ կոնյակ, որն անվանում է «Դվին»` ի պատիվ հին հայկական մայրաքաղաք Դվինի։
Կոնյակի շնորհանդեսը տեղի է ունենում 1943թ. նոյեմբերին՝ Թեհրանի հանձնաժողովի շրջանակներում, երեք առաջնորդների` Ստալինի, Ռուզվելտի և Չերչիլի միջև:
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ստալինն ամեն կերպ փորձում էր սիրաշահել արևմտյան առաջնորդներին, որպեսզի բարելավեր սովետական զինվորների դիրքը: Ստալինը փորձում էր սիրաշահել Չերչիլինին կոնյակով, քանի որ գիտեր, որ վերջինս սիրում է հավայան սիգար և ֆրանսիական թունդ կոնյակ: Չերչիլն օրական խմում էր մեկ շիշ ֆրանսիական կոնյակ:
Ստալինի և Չերչիլի երկկողմանի հանդիպումներից մեկ ժամանակ Բրիտանիայի նախարարին հրամցնում են հայկական կոնյակ «Դվին»: Չերչիլը, ով ալկոհոլային խմիչքների մեծ սիրահար էր, չէր հավատում, որ հայկական կոնյակ է խմում, քանի որ ԽՍՀՄ-ում ոչ մի արտասահմանցի կոնյակի մասնագետ չէր աշխատում: Նույն օրը Ստալինը կոլեգային նվիրում է 2 շիշ «Դվին»: Երկրորդ ռազմաճակատի բացման հարցը որոշվում է Եվրոպայում դաշնակիցների զորքերի մուտքի ճշգրիտ ամսաթվով:
1943թ-ից հետո ամեն տարի մինչև Չերչիլի մահը Լոնդոն էր ուղարկվում 10 արկղ «Դվին» կոնյակ: Յուրաքանչյուր արկղը պարունակում էր 20 շիշ կոնյակ:
1946 թ. Մարգար Սեդրակյանին վտարում են Օդեսսա, որտեղ նա մի քանի տարի անց է կացնում տեղի կոնյակի գործարանում։ Եթե չլիներ Չերչիլի սերը «Դվին» կոնյակի հանդեպ, հնարավոր է Սեդրակյանը մինչեւ կյանքի վերջ էլ այնտեղ մնար։
Բանն այն է, որ 1947 թ. Չերչիլը նամակ է գրում Ստալինի, որում իր դժգոհությունն է հայտնում սիրելի կոնյակի համի վերաբերյալ։ Մոսկվայում հրաման է արձակվում պարզել, թե ինչումն է խնդիրը։ Պարզվում է, որ վարպետը գործարանում չէ եւ ուղարկվել է Սիբիր։
Քաղաքական բյուրոյի նիստերից մեկում Միկոյանը Ստալինին պատմում է, որ Սեդրակյանին անհիմն պատճառներով են վտարել։
Բանն այն է, որ պատերազմի սկզբին, երբ որոշվում էր Սովետական Միության ճակատագիրը, բոլոր գործարաններն ու սահմանամերձ հանրապետությունների գործարանները, որոնք տարհանման չէին ենթարկվել դեպի Սիբիր, ականապատվել էին, քանի որ Թուրքիայի և Ճապոնիայի հարձակման իրական վտանգ կար: Ականապատվել էր նաև Երևանի կոնյակի գործարանը: Վարպետ Մարգարը, սակայն, զենքը հանձնելով Պետանվտանգությանը, կտրուկ հրաժարվել էր պայթեցնել իր գործարանը:
Պատերազմից հետո՝ 1947թ., այս քայլի համար Սեդրակյանին ազատում են պաշտոնից և ձերբակալում: Նրան փրկում է Արտաքին առևտրի և սննդի արդյունաբերության ժողկոմը` Անաստաս Միկոյանը: Գալով Երևան՝ Անաստաս Միկոյանը Սեդրակյանին ուղարկում է ուրիշ ուղղությամբ՝ դեպի Օդեսա, որպեսզի հիմներ օդեսյան կոնյակի գործարանը: Այդ պատճառով որոշ ցուցակներում Սեդրակյանը վկայակոչված է, այնինչ իրականում նա Օդեսայի գործարանում կոնյակ է ստեղծում: Ահա թե ինչու գործարանում Սեդրակյանի դուրս գալուց հետո ավարտվում է կոնյակի սպիրտի խառնուրդը, իսկ գործարանում այլևս ոչ ոք չէր կարող ստեղծել այդ խառնուրդը «Դվին» կոնյակի համար: Սեդրակյանի բաղադրատոմսը փոխվել էր, ինչն էլ նկատել էր Չերչիլը: Վարպետին կարգադրում են վերադառնալ Երևան, սակայն Սեդրակյանը հրաժարվում է` առաջադրելով հետևյալ պայմանը, ըստ որի՝ Օդեսայում նրա գտնվելը պետք է համարվեր գործուղում, այլ ոչ թե աքսոր: Մեկուկես տարի Ուկրաինայում գտնվելուց հետո նա ստեղծում է «Օդեսա» և «Ուկրաինա» կոնյակները, վերադառնում է Երևան և դրանով ավարտում իր գործուղումը: Հենց այս պատճառով էլ նրա աշխատանքային ստաժը ոչ մի րոպե չի ընդհատվում՝ կազմելով շուրջ 50 տարի, որի համար էլ նա պարգևատրվել է ԽՍՀՄ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի «Ոսկե աստղ» շքանշանով:
Սեդրակյանը մահացել է 1973 թ. 66 տարեկանում։
Այսօր կոնյակի գործարանի տարածքում կարելի է տեսնել Մարգար Սեդրակյանի հուշարձանը, ով իր կյանքը նվիրել է հայկական կոնյակի պահպանմանն ու ճանաչելի լինելուն։
