Գների նվազումը գործարարների «մեղայականի» արդյո՞ւնք
Интервью
Past.am-ը զրուցել է տնտեսագետ Ատոմ Մարգարյանի հետ՝ վերջին օրերին նկատվող որոշ ապրանքների կտրուկ գնիջեցման շուրջ։ Նշենք, որ այս օրերին մասնավորապես ավելի մատչելի են դարձել բանանը, արքայախնձորը, նարինջը, շաքարավազը և այլ ապրանքներ։
-Որոշ մթերքների արժեքների նվազումը կարո՞ղ է կապված լինել միջազգային շուկայում գների փոփոխության հետ։
-Միջազգային գների փոփոխությունը չորս օրվա ընթացքում չի լինում։ Այդ շուկաները բորսայական ապրանքների շուկաներ են, և այնտեղ գներն այնպես են ֆիքսվում և կարգավորվում, որ տևական ժամանակ է պետք ադապտացիայի համար։ Ի վերջո, մարդիկ գնում են, հետո տեղափոխում ու պահեստավորում։ Միանշանակ, դա կապված է այս վերջին քաղաքական փոփոխությունների հետ։ Գործարար մարդիկ ներկայանում են «մեղայականով»։ Այն, որ այս փոփոխությունները բերելու են մենաշնորհային ներկրման, արտահանման, արտադրության, մենաշնորհային կարգավիճակ ունեցող գործարարների վարքագծի փոփոխության, արդեն ակնհայտ է։ Ոչ միայն ցիտրուսներն են, այլ նաև շաքարավազն է ավելի մատչելի դարձել։ Այդպիսի միտումներ կան զանգվածային սպառման ապրանքների շուկաներում, ինչը ողջունելի է։ Եվ ընդհանրապես, այս քաղաքական ստատուս քվոյի փոփոխությունը՝ նոր իշխանության հաստատումը, պետք է հանգեցնի շուկաների որոշակի ստատուս քվոների փոփոխության, մենաշնորհային դիրքերի թուլացման, մրցակցային սկզբունքների ուժեղացման։ Մարդիկ, ովքեր իրենց շահույթներն ու գերշահույթները ստացել են առավելապես մենաշնորհային դիրքը շահագործելով, գերիշխող դիրքերը չարաշահելով և չհիմնավորված բարձր գներ սպառողներին պարտադրելով, բնականաբար, ուզած-չուզած պետք է վերանայեն իրենց վարքագիծը։
Նոր իշխանությունը վաղ թե ուշ իրականացնելու է աուդիտ, ստուգումներ։ Ընկերությունները, գործարար մարդիկ հետևություններ են անում՝ հասկանալով, որ եթե ցանկանում են շարունակել աշխատել շուկայում, ավելի լավ է հիմա, սեփական նախաձեռնությամբ դա անել և փոխել վարքագիծը և գները, հիմնականում իջեցման ուղղությամբ վերանայել, քան հետագայում, երբ համապատասխան մարդիկ կգան իրենց հետևից, ուսումնասիրությունները կներկայացնեն և կպահանջեն ոչ միայն վճարել չվճարված հարկերը, այլև՝ տույժ-տուգանքները։ Իսկ դա, վստահ եմ, շատ ավելի թանկ հաճույք կլինի, քան թե այն, ինչ անում են այսօր գործարար մարդիկ։
Այդ ապրանքների ցանկը կարելի է ավելացնել։ Օրինակ՝ Հայաստան ներկրվող դեղորայքը, հացահատիկը, ալյուրը։ Այս ամենը ուսումնասիրությունների կարիք ունի նոր իշխանությունների կողմից։ Այն կառույցները, որոնք պատասխանատու են եղել, լավ կլինի, որ դրանց ղեկավարները կամովին դնեն իրենց լիազորությունները, և նոր մարդիկ, մասնագետներ, նոր մոտեցումներ լինեն, որպեսզի պարզեն՝ իրականում ինչ է տեղի ունեցել Հայաստան երկրում։
-Սա ներկրողների թվի ավելացման և մաքսազերծման ավելի արագ ու մատչելի դառնալու արդյո՞ւնք է նաև ։
-Մաքսազերծումից ու փաստաթղթերի ճիշտ ձևակերպումներից սկսած, սպառման կետերում վերջնական վաճառքի գների սահմանումից վերջացրած։ Այդ ապրանքների գծով ամբողջ շղթան այսօր վերանայվում է, և այն ամենը, ինչը վերագրվել է այսպես ասած չհիմնավորված, անարդար շահույթներին և գերիշխող դիրքի չարաշահումներին, դրանք ազդում են այս ամբողջ գործընթացների վրա։ Լավ է ուշ, քան՝ երբեք։
-Սա ժամանակավո՞ր չէ։
-Շղթայական ռեակցիա հարուցելու հատկություն ունեն գները։ Եվ եթե զանգվածային սպառման մի քանի շուկաներում այդպիսի փոփոխություններ են տեղի ունենում, մյուս շուկաները ևս պետք է արձագանքեն։ Ուղղակի չէին կարող չարձագանքել։ Գործարարները ի վերջո ռացիոնալ մարդիկ են, հաշվարկել գիտեն և գնագոյացման պայմանները նաև քաղաքական իրավիճակով թելադրված դրսևորումներ են: Ես հույս ունեմ, որ գնային ստատուս քվոները կվերադառնան իրենց իրական շուկայական մակարդակին։ Այսինքն, գները հիմնավորված կլինեն՝ և՛ ծախսերի տեսանկյունից, և՛ շահույթների։ Այն ժամանակ հնարավոր կլինի նաև հարկային քաղաքականության որոշակի վերանայումներ իրականացնել։
ՔՐԻՍՏԻՆԱ ՏԵՐ-ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ
