Գույքահարկի և հողի հարկի չվճարման հարցը սոցիալական բնույթ չի կրում
ИнтервьюՀողի և գույքահարկի վճարման վերջնաժամկետը դեկտեմբերի 1–ին է լրանում: Դրանից հետո սկսում են հարկային տույժ ու տուգանքները գոյանալ: Ու եթե տարվա ընթացքում մինչև նոյեմբեր ամիսը մարդիկ կարող են այս հարկատեսակը մոռացության տալ ու չմուծել, ապա նոյեմբերի վերջին արդեն պետք է վճարած լինեն, որպեսզի սեփականատերերը տույժ ու տուգանքի տակ չընկնեն: Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ համայնքների կողմից հողի և գույքահարկի հավաքագրման ցածր ցուցանիշն ամենևին էլ սոցիալական վիճակով պայմանավորված խնդիր չէ: «Համայնքների ֆինանսիստների միավորման» նախագահ, համայնքների փորձագետ Վահան Մովսիսյանը «Օրերի» հետ զրույցում նշեց, որ սովորաբար ամենամեծ խնդիրները ընտրությունների տարիներին են լինում:
«Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ համապետական բոլոր ընտրությունների շեմին, դրանից առաջ և դրանից հետո նման գանձումների ցուցանիշը մշտապես նվազել է: Դրա պատճառն այն է, որ ընտրությունների ժամանակ տեղական իշխանությունները հիմնականում այդ հարցն անուշադրության են մատնում և դրա պատճառով գանձումների ցուցանիշը նվազում է: Վստահ կարող եմ ասել, որ հողի հարկի և գույքահարկի գանձման ցածր ցուցանիշներն ամենևին էլ սոցիալական էլեմենտներ չեն պարունակում, քանի որ դա այնքան ցածր է, որ չի կարելի ասել, որ բնակիչները դժվարանում են այն վճարել»,– ասաց Վ. Մովսիսյանը:
Փորձագետի դիտարկմամբ, ընտրությունները միակ պատճառը չեն: Կան նաև այլ հանգամանքներ, որոնք ևս ազդում են գործընթացի նորմալ և բնականոն ընթացքի վրա: Պարզվում է, որ հարկերի հավաքագրման թույլ տեմպերը պայմանավորված են նաև համայնքների ղեկավարների դեմ վերջին շրջանում սկսված արշավով, ինչը նույնպես խոչընդոտ է, որ գործընթացն արդյունավետ իրականացվի:
«Սա արդեն խայտառակություն է, քանի որ համայնքներում հավաքվում է մի տասը մարդ, գնում կանգնում են համայնքապետարանի դիմաց ու, անկախ այն հանգամանքից, թե տվյալ անձը լավ է աշխատել, թե վատ, սկսում են համայնքապետի հրաժարականը պահանջել: Եվ բնական է, որ իրավիճակն էլ ավելի չսրելու համար համայնքապետները չեն ցանկանում հարկերը վճարելու մասին խոսել: Ներկայում գրեթե բոլոր համայնքներում այդպիսի իրավիճակ է, ինչը բավականին բացասական ազդեցություն է թողնում համայնքների ներքին կյանքի վրա»,– ասաց Վ. Մովսիսյանը:
Իրականում որևէ մեկը դեմ չէ, որ վատ աշխատող համայնքապետը հեռանա իր պաշտոնից, առավել ևս, երբ ՀՀԿ–ի իշխանության տարիներին շատերը ոչ թե ընտրվում, այլ նույնիսկ մի քանի շրջան վերևից էին «նշանակվում»: Բայց, համաձայնեք, որ նույն այդ տարիներին եղել են թե՛ վատ, թե՛ լավ աշխատող համայնքապետներ: Եվ այսօր առանց այդ ամենը հաշվի առնելու՝ թացն ու չորն իրար է խառնվել, որից շատերը փորձում են օգտվել: Եվ այս հեղափոխական ալիքից ոգևորված՝ համայնքապետի աթոռն իրենցով անել ցանկացողների ու համայնքի ղեկավարների միջև լարվածություն չսրելու համար, բնական է, որ շատ համայնքապետներ ձեռնպահ կմնան որևէ բան ձեռնարկել, առավել ևս հարկի մասին խոսել: Սա արդեն մեկ այլ հարց է, որին ավելի մանրամասն կանդրադառնանք առաջիկայում, սակայն հիմա շարունակելով թեման՝ հասկանանք, թե է՞լ ինչն է խանգարում հարկերի հավաքագրման գործընթացին:
«Ինչ վերաբերում է ձևավորված փնջերին, ապա այստեղ խնդիրն ավելի բարդ է, քան կարելի է պատկերացնել, քանի որ հարկերի գանձումը վարչական ղեկավարի լիազորությունների շրջանակներում է գտնվում: Այսինքն, երբ համայնքի ղեկավարը տվ յալ բնակավայրում վարչական ղեկավար է նշանակում, ուր հիմնականում նախկին գյուղապետներն են նշանակվել, նրանք գիտեն, որ իրենց լիազորությունների մեջ է նաև հարկերի հավաքագրումը:
Բայց ստեղծված իրավիճակում շատերը փորձում են մյուսների մոտ լավամարդ լինել և բնակավայրերի բնակիչներից հողի և գույքի հարկ չեն պահանջում: Այստեղ ևս լարված մթնոլորտ է, բայց ոչ թե բնակիչների և վարչական շրջանի ղեկավարների, այլ համայնքի ղեկավարների և մարզպետների միջև: Եվ մենք մի քանի դեպքեր արդեն արձանագրել ենք, որ երբ մարզպետը համայնքի ղեկավարին հարցրել է, թե ինչու հարկերը չեն հավաքագրում, նա անմիջապես ազատման դիմում է ներկայացրել: Նման դեպք, օրինակ, տեղի է ունեցել Աշոցքում»,– ասաց Վ. Մովսիսյանը:
Փորձագետի տեղեկացմամբ, նախկինում նույնպես այս հարկերը բավականին դժվար են հավաքագրվել: Հարցը լուծելու համար համայնքների ղեկավարները օրենքից դուրս քայլեր են ձեռնարկել: Օրինակ, երբ համայնքի բնակչին տեղեկանք է հարկավոր եղել, համայնքապետը չի տրամադրել, մինչև հարկերը չեն վճարվել: Հիմա նման բան չկա, քանի որ նախկինում օգտագործված այս «գործիքը» հակաօրինական գործողություն է եղել, որի վրա, սակայն, վերևները նախկինում աչք են փակել:
«Դա անօրինական քայլ էր, որը հիմա չկա: Հիմա նման քայլ եթե կատարեն, դատական գործ կհարուցվի: Բայց մյուս կողմից թուլացել է նաև վարչական շրջանների ղեկավարների հանդեպ հսկողությունը: Իսկ հասարակությունն էլ փորձում է ստեղծված իրավիճակից օգտվել՝ մտածելով, որ իշխանափոխություն է եղել, իրավիճակ է փոխվել և այլն, ինչը սխալ մոտեցում է: Նախկինում մի քանի անգամ հարկերի համաներում է եղել, ինչը նույնպես սխալ է, քանի որ նրանք, ովքեր պարտաճանաչ մուծել են, տուժել են, իսկ անպարտաճանաչները՝ օգտվել: Չի կարելի թույլ տալ, որ ստեղծված լարվածությունը շարունակվի, առանց այն էլ Հանրապետականների հանդեպ մի տեսակ թշնամու կերպար է ձևավորվել: Ինչ վերաբերում է կոռուպցիային, ապա հեղափոխության առաջին իսկ օրից համայնքներում կոռուպցիան վերացել է, բոլորը միմյանց ճանաչում են, բացի այդ, բոլորը վախենում են օրենքը խախտել կամ ինքնիրավչություն թույլ տալ, և եթե մի բան լինի, անմիջապես կիմացվի: Ես կարծում եմ, որ համայնքներում ներկայում բավականին լարված և անհասկանալի իրավիճակ է տիրում և այս ու այլ հարցեր կարգավորելու համար Նիկոլ Փաշինյանը պետք է քաղաքական հայտարարություն անի, այլապես հայանքներում վիճակը գնալով կսրվի, ինչը ամենևին էլ ցանկալի երևույթ չէ»,– ասաց Վ. Մովսիսյանը:
