Դիվանագիտական «անոնս» Փաշինյան-Ալիև հնարավոր հանդիպման մասին
Հաջորդ շաբաթ Մյունխենում անվտանգության հարցերով հերթական համաժողովն է, որի ժամանակ քննարկվելու են Եվրոպայի ապագայի, տրանսատլանտյան հարաբերությունների ու Մերձավոր Արևելքում կոնֆլիկտների հարցերը: Համաժողովին կմասնակցեն 20 երկրների նախագահներ ու վարչապետեր, 500 քաղաքական գործիչներ ու փորձագետներ, 30 քննարկումներ են նախատեսված, 2000 երկկողմ հանդիպումներ տարբեր մակարդակներում: Չի բացառվում, որ ֆորումի ժամանակ հանդիպեն նաև Զոհրաբ Մնացականյանն ու Էլմար Մամեդյարովը: Մնացականյանը ԵՄ հարևանության քաղաքականության հարցերով եվրահանձնակատար Յոհանես Հանի հետ մամլո ասուլիսում ասել է. «Ես լինելու եմ Մյունխենում, այնտեղ է լինելու և Մամեդյարովը: Մեր հանդիպումները Փարիզում ու Դավոսում բավականին էական էին»:
Մնացականյանը նշել է, որ չի կարող խոսք տալ Նիկոլ Փաշինյանի ու Իլհամ Ալիևի հերթական ոչ պաշտոնական հանդիպման մասին, որովհետևհայտնի չէ` վարչապետը Մյունխենում կլինի՞, թե՞ ոչ: Մնացականյանը փորձառու դիվանագետ է, գիտի` ի՞նչ ասել, ե՞րբ ասել ու ինչպե՞ս ասել: Նա արդեն մի քանի հանդիպում է ունեցել Մամեդյարովի հետ ու մի քանի ժամանոց բանակցություններ է վարել: Առավել ևս, որ այն ժամանակ անոնսվեց Ադրբեջանի ու Հայաստանի ԱԳ նախարարների հաջորդ (5-րդ) հանդիպումը փետրվարին:
Նախկինում հնչում էին ձևակեպումներ, որ հենց համանախագահներն են կազմակերպել Ադրբեջանի ու Հայաստանի ԱԳ նախարարների հանդիպումները` առաջարկելով նրանց ինչ-որ նախագծեր, լրացուցիչ միջոցառումներ` ուղղված շփման գծում լարվածության նվազմանը կամ բազային հարցերի լուծման տարբերակներ, որպեսզի, ինչպես ասել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ՌԴ համանախագահ Իգոր Պոպովը «օգնեն գտնել ընդունելի հանգուցալուծումներ»:
Հիմա, ըստ Մնացականյանի, իրավիճակը փոխվել է` արդեն միջնորդների հետ են բանակցություններ վարում օրակարգի շուրջ, որ ձևավորվել է Ադրբեջանի ու Հայաստանի ԱԳ նախարարների հանդիպումների ու բանակցությունների արդյունքում: Եզրակացությունը` Մյունխենում Մնացականյան-Մամեդյարով ենթադրվող հանդիպումը, եթե նախապատրաստվում է, ապա երկու երկրների ԱԳ-ների կողից և Մինսկի խումբը միջնորդավորված կապ ունի կամ բոլորովին չունի: Սա առաջին կարևոր կետն է: Երկրորդը` Ալիև-Փաշինյան հանդիպումները Դուշանբեում ու Դավոսում եղել են առանց Մինսկի խմբի միջնորդական ջանքերի, թեպետ հետո միջնորդները ողջունել են իրադարձությունների այդ ընթացքը: Միջնորդներին հատկապես ոգևորել են Մնացականյանի ու Մամեդյարովի Փարիզի բանակցությունների չբարձրաձայնված արդյունքները, երբ նրանք աջակցեցին կոնֆլիկտի կողմերի «բնակչությանը խաղաղության նախապատրաստելու կոնկրետ միջոցների ընդունման» անհրաժեշտությունը: Դա կարող է ընկալվել իբրև քաղաքական իրականություն միայն մեկ դեպքում` մշակվել է Լեռնային Ղարաբաղի կոնֆլիկտի կարգավորման կոնկրետ համաձայնագրի նախագիծ, որի ընկալմանը պետք է պատրաստ լինեն Ադրբեջանի ու Հայաստանի քաղաքացիները:
Տրամաբանորեն Մնացականյան-Մամեդյարով, Ալիև-Փաշինյան, աշխատանքի արդյունքում պետք է ամրապնդվեն ձեռք բերված դիրքերը: Բայց ինչ-որ պատճառով խաթարում է տեղի ունենում, որի պատասխանատվության մի մասը Բաքվի վրա է, որտեղից սփռվում են «առաջիկա հաղթանակի» պանծալի ֆլյուիդներ և պատրանք են ստեղծում, որ Երևանն ուր որ է ստորագրելու է Ադրբեջանին ձեռնտու պայմաններով համաձայնագիր Լեռնային Ղարաբաղի կոնֆլիկտի շուրջ: Թեպետ պարզ է, որ կողմերն իրոք որոշակի փոխզիջումային լուծումներ են շոշափել, որոնց մասին խոսել է Փաշինյանը Քյոլնի հայ համայնքի հետ հանդիպման ժամանակ, երբ հայտարարեց, որ «հայկական կողմը չի պատասխանի Ղարաբաղի հարցում փոխզիջումի հարցին, քանի դեռ այդ հարցին չի պատասխանել Ադրբեջանը»:
Փաստացի ստացվում է այնպես, որ պաշտպանության պարտադրված վարչապետն առաջարկում է Ադրբեջանին բացել խաղաքարտերը առաջինը: Բայց դրանից հետո Փաշինյանը ճշտում է, որ նույնիսկ չի քննարկում կարգավորման «տարածքներ խաղաղության դիմաց» բանաձևը: Բաքուն նրան մեղադրեց «բանակցային գործընթացը տապալելու մեջ»: Ավելին` Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն հայտարարեց, որ Հայաստանի հետ ակտիվ բանակցային գործընթացի հիմքում անխախտ հիմք է` շրջանների վերադարձը Բաքվի վերահսկողության տակ: Դա նշանակում է Փաշինյանին քաշել` ստեղծելով տպավորություն, որ նա, պարզվում է, բանակցել է Բաքվի հետ միայն ադրբեջանական առաջարկների հիման վրա, այլ ոչ թե փոխզիջումային տարբերակների: Հիմա Հայաստանի վարչապետը հակագրոհի է անցել` հայտարարելով, որ «Հայաստանի համար գերակա են Ղարաբաղի անվտանգության ապահովումն ու ներգրավումը բանակցային գործընթացում»: Դա Ալիևին առաջարկվող բանակցային նոր օրակարգ է: Դժվար է ասել` ինչու՞ բանակցային գործընթացում այդպիսի ձևափոխում եղավ: Նշանակում է` հետագայում իրավիճակը վերադառնալու է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի վերահսկողության տակ: Վերջին փորձը ցույց տվեց` ենթադրել, որ Լեռնային Ղարաբաղի կոնֆլիկտի պես բարդ խնդրի կարգավորմանը հնարավոր է հասնել Մնացականյան-Մամեդյարով մակարդակի 5-6 հանդիպումներում կամ Ալիև-Փաշինյան «ոտքի վրա» բանակցություններում, քաղաքական միրաժ է: Ցանկացած համաձայնություն պետք է հանգամանալից նախապատրաստել գործիմաց փորձաքննության մակարդակով, պետք է անցկացվի լուրջ տեղեկատվական-լուսավորչական ու կրթականաշխատանք` բնակչությանը բացատրելու կողմերի հնարավոր զիջումների գինը: Միայն այդ ժամանակ հնարավոր է համատեղ կանխել հնարավոր արտաքին ճնշումը: Առայժմ դա չկա, քանի գերակայում է «ով ում կխորամանկի» կանոնը, ոչինչ չիստացվի: Որովհետև Լեռնային Ղարաբաղի կոնֆլիկտը արդեն վաղուց միայն Հայաստանի ու Ադրբեջանի կոնֆլիկտը չէ, նույնիսկ երկու պետությունների ներքին քաղաքականության խնդիրը չէ: Դա վաղուց արդեն աշխարհաքաղաքականություն է, որ կապված է Մեծ Մերձավոր Արևելքի տուրբուլենտությանը:
Անդրանիկ Հարությունյան
