Անդրկովկասում աշխարհաքաղաքական նոր ստանդարտներ են ձևավորվում

Օրերս պարզ դարձավ, որ Իրանի կառավարությունը համաձայնություն է տվել Ռուսաստանից 5 միլիարդ դոլարի վարկ ստանալու համար: Այդ գումարն Իրանի պետական եկամուտներից է դառնալու մարտի 21-ից սկսվողֆինանսական տարում: Թեհրանը Մոսկվայից վարկ է խնդրում արդեն երրորդ անգամ, բայց պայմանագիր դեռ չի կնքվել: Իրանի հոգևոր առաջնորդի խորհրդական Ալի Ակբար Վելայաթին հայտարարել է, որ Իրանը ցանկանում է 7 միլիարդ դոլար լրացուցիչ միջոցներ ստանալ Ռուսաստանից:

Իսկ արդեն հունվարի 18-ին ՌԴ ֆինանսների փոխնախարար Սերգեյ Ստորչակը լրագրողներին տեղեկացրել է, որ Իրանին միջպետական վարկի հատկացման բանակցությունները շարունակվում են, առայժմ վերջնական որոշում չի կայացվել: Բայց եթե Իրանի խորհրդարանն ու կառավարությունն արդեն որոշում են ընդունել, ուրեմն վարկային գործարքն ավարտվել է կամ մոտ է ավարտին: Կանգ են առել 5 միլիարդի վրա, որ ուղղվելու է ատոմային էներգետիկայի, երկաթուղային փոխադրումների, ջրամատակարարման և ջրամբարտակների շինարարության ոլորտներ: Թեհրանը` հայտնվելով ԱՄՆ խստագույն պատժամիջոցների տակ, վարկերի կարիք ունի ինֆրակառուցվածքները զարգացնելու համար: Սակայն այստեղ միանշանակ առկա է ենթատեքստ:

Երբ հաշվի ենք առնում այն փաստը, որ ԱՄՆ ազգային անվտանգության խորհուրդը նախագահի խորհրդական Ջոն Բոլթոնի գլխավորությամբ, դիմել է Պենտագոնին` խնդրելով քննարկել Իրանին հարվածի տարբերակները» կամ այդ երկիրը վերածել «քաղաքական ցնցումների թատերաբեմի», ապա ակնհայտ է, որ Մոսկվայի հատկացրած մի քանի միլիարդը կարևոր քաղաքական ու աշխարհաքաղաքական իմաստ է ստանում:

Հասան Ռուհանին Վլադիմիր Պուտինի հետ Սոչիի հանդիպման արդյունքներով Իրան-Ռուսաստան հարաբերությունները որակեց «լավ» և մոտ «ռազմավարականին»: Այսինքն` դեռ ոչ ռազմավարական, չնայած սիրիական հարցում ալյանսին: Գաղտնիք չէ, որ Իրանի ղեկավարության ներսում քննարկվում են Մոսկվայի հետ հետագա հարաբերությունների կառուցման հեռանկարները: Կան մարդիկ, որ կոչ են անում իրենց շահերի համար օգտագործել ԱՄՆ-ՌԴ հակասությունները և իբրև պահուստային տարբերակ պահել Վաշինգտոնի հետ նոր միջուկային համաձայնագիր կնքելու սցենարը:

Արդեն 2018-ի վերջին Դոնալդ Թրամփն ինքն էր Թեհրանին կոչ անում նոր միջուկային համաձայնագիր կնքել: Տեսականորեն Վաշինգտոնը կարող էր ճկուն դիվանագիտական «իրանական օպերացիա» անցկացնել Բարաք Օբամայի ոճով, բայց փոխարենը Թրամփի վարչակազմն ընտրել է տարբերակ, որ նախատեսում է Իրանի կապիտուլյացիան ներքին ու արտաքին քաղաքականության հարցերում: Սպիտակ տունն ակտիվորեն օգտագործում է պատժամիջոցների մեխանիզմը, չնայած Ռուհանիին ու նրա կառավարությանը Եվրոպայում ընդունում են իբրև արևմտակենտրոն, իսկ Մոսկվայի հետ տնտեսական համագործակցության զարգացումը` Թեհրանի պրագմատիկ մոտեցում Ռուսաստանին` իբրև կարևոր առևտրական գործընկերոջ: Ստեղծված աշխարհաքաղաքական հանգամանքներում Ռուսաստանի կողմից պատկառելի վարկի տրամադրումը Թեհրանին այդ երկրի նկատմամբ կայուն քաղաքականության դրսևորում է` իբրև նրա հետագա զարգացման հեռանկարների դրական գնահատականի գործոն: Բայց Ռուսաստանի ինքնատիպ «իրանական ճեղքումը» տեղի է ունենում Մերձավոր Արևելքում ձևավորված բարդ աշխարհաքաղաքական իրավիճակում: Ռուսաստանի ու Իրանի տնտեսությունը կառուցել ու ձգտումն ամերիկացիներն ու եվրոպացիները կարող են ընկալել իբրև մարտահրավեր իրենց աշխարհաքաղաքական շահերին: Ոչ բոլորի սրտով է Մերձավոր Արևելքում իրադարձությունների այդ ընթացքը, որտեղ զգուշանում են, որ Մոսկվան ու Թեհրանը կստանան այդ տարածքների նկատմամբ նոր օպերատիվ չափում, որ ինչ-որ ժամանակ եղել են Պարսից կայսրության կազմում, հետո անցել են Ռուսաստանին, իսկ ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո անկախպետությունների կարգավիճակ են ձեռք բերել: Բացի այդ` չի կարելի անուշադրության մատնել Ռուսաստան-Իրան-Թուրքիա մերձեցման թեման, որ ուրվագծվում է վերջին տարիներին:

Ակնհայտ է, որ Թուրքիան նույնպես ունի կայսերական պետության փորձ: Եթե պատմականորեն դատենք, նախկին կայսրությունների սահմանագծին անընդհատ հայտնվում են աշխարհաքաղաքական որակական փոփոխությունների կետեր` Իրաք, Լիբիա, Սիրիա: Այդ տեսակետից հասկանալի են և որոշ փոփոխություններն Անդրկովկասում: Իր հերթին Թբիլիսին փորձում է «նետվել» Եվրոպա, իսկ Բաքուն իր «բազմավեկտոր» քաղաքականությանն ավելացնում է «ազգային շահերը», որոնց աշխարհաքաղաքական ուղղվածությունն առայժմ անորոշ է: Գուցե այն պատճառով, որ ռուս-իրանական ալյանսը և ընդլայնվող առևտրատնտեսական համագործակցությունը մանևրի նոր տարածք են ձևավորում Անդրկովկասի երկու երկրների համար, և ոչ միայն այնտեղ:

Անդրանիկ Հարությունյան