«Մեծ հույս ունեմ, որ մեր իրա­վա­բան­նե­րը կկա­րո­ղա­նան այն­պի­սի հան­գա­մանք­ներ ներ­կա­յաց­նել, որոնք մեզ կօգ­նեն դուրս գալ այս իրա­վի­ճա­կից». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Օրերս կրկին լրահոսի թոփ թեմա են դարձել «Լիդիան Արմենիա» ընկերության շուրջ ծավալվող իրադարձությունները: Ընկերությունը հայտարարել էր, որ Lydian UK Corporation Limited (Lydian UK) և Lydian Canada Ventures Corporation (Lydian Canada) ընկերության դուստր կազմակերպությունները պաշտոնապես տեղյակ են պահել ՀՀ կառավարությանը, Մեծ Բրիտանիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորության, ինչպես նաև Կանադայի կառավարությունների միջև Ներդրումների խրախուսման և պաշտպանության պայմանագրերի շրջանակներում ընթացող վեճերի առկայության մասին:

Հայտարարությունից հետո չուշացավ նաև փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանի գրասենյակի հայտարարությունը, ուր ասվում է, որ Ամուսարի հանքի շահագործման հարցը սերտորեն փոխկապակցված է մի կողմից ՀՀ տնտեսական շահերի և վստահելի գործընկերոջ միջազգային համբավի ձևավորման, իսկ մյուս կողմից՝ բնապահպանական պոտենցիալ ռիսկերի հետ, որոնք անաչառ գնահատման կարիք ունեն։

««Լիդիան Արմենիա» ընկերության վերջին հաղորդումն օբյեկտիվ և հետևողական ուսումնասիրության կարիք ունի։ Մենք պետք է լիովին վստահ լինենք, որ Ամուլսարի ու ընդհանրապես ողջ Հայաստանի բնության պահպանմամբ մտահոգ և անկասկած ազնիվ նպատակներ հետապնդող բնապահպանների ծավալած պայքարից չեն փորձում օգտվել և օպորտունիստական վարքագիծ դրսևորել նեղանձնական շահեր հետապնդող սուբյեկտներ։

...Հայաստանի տնտեսական շահերը, միջազգային վարկանիշը, շրջակա միջավայրի պաշտպանությունը, ինչպես նաև՝ քաղաքացիական ազնիվ պայքարը չեն կարող ու չպետք է շահագործման առարկա դառնան պատեհապաշտների ձեռքում»,- ասված է պատասխան հայտարարության մեջ:

Բնապահպանները ևս ձեռքները ծալած չէին նստել: Բնապահպան Լևոն Գալստյանն, իր ֆեյսբուքյան էջում անդրադառնալով այս ամենին, գրել էր, որ Ամուլսարի վրա աչք ունեցող օֆշորային հանքահենները շանտաժ են անում ՀՀ կառավարությանն ու քաղաքացիներին, թե իբրև իրենց խնդիրները դրական լուծում չստանալու դեպքում դիմելու են միջազգային արբիտրաժ։ 

«Այստեղ էականն այն է, որ օֆշորում գրանցվածները ոչ թե իրենց անունով են ուզում դիմել, այլ 2018-ին, ամենայն հավանականությամբ, հատուկ այս նպատակով իրենց կողմից հիմնադրված երկու այլ դուստր կազմակերպությունների անունից՝ Lydian UK Corporation Limited (Lydian UK) և Lydian Canada Ventures Corporation (Lydian Canada)։ Սա մի անգամ ևս ապացուցում է, որ «Լիդիան Ինթերնեյշնլ Լիմիթեդ» օֆշորային ընկերությունը և նրա դուստր «Լիդիան Արմենիան» ոչ մի իրավական շանս չունեին դիմելու միջազգային արբիտրաժ, դրա համար էլ այսպիսի խորամանկ գործարքներ են արել»։ 

Բնապահպանի դիտարկմամբ, հարց է ծագում նաև, թե Հայաստանի նախորդ իշխանություններն ինչո՞ւ են բոլոր թույլտվությունները տվել «Լիդիան Արմենիային», երբ այդ ժամանակ վերը նշված դուստր ձեռնարկությունները գոյություն չեն ունեցել։ 

«Այնպես որ, ՀՀ կառավարությունն ու քաղաքացիները ոչ մի խնդիր չունեն որևէ միջազգային արբիտրաժի հետ, և սա օֆշորային հանքահենների վերջին ջղաձգումներն են ընդամենը»,- գրել էր նա։

Բնապահպան, հասարակական գործիչ, «Հանուն կայուն զարգացման» ասոցիացիայի նախագահ Կարինե Դանիելյանն էլ «Փաստի» հետ զրույցում նշեց, որ Ամուլսարի շահագործման և որպես հանքավայր շահագործելու լիցենզիա ի սկզբանե չպետք է տրվեր և պայմանագիր չպետք է կնքնվեր «Լիդիան Արմենիայի» հետ, քանի որ այդ հանքավայրն այնպիսի առանձնահատկություն ունի, որ ինչ մեթոդներ էլ կիրառվեն, միևնույն է, բոլոր դեպքերում էլ սուլֆիդային դրենաժի վտանգը կա, ու դրանից խուսափել հնարավոր չի լինելու:

«Այն ժամանակ ոչ միայն այս, այլև շատ այլ հանգամանքներ հաշվի չեն առնվել: Եվ հիմա Հայաստանը հայտնվել է այն իրավիճակում, որ մի կողմից ակնհայտ է, որ կան շահագործման վտանգներ, ինչի պատճառով այդ հանքը շահագործել չի կարելի, իսկ մյուս կողմից էլ «Լիդիանը» բավականին գումարներ է ծախսել, և նրա մեջքին բավականին հզոր պետություններ են կանգնած: Բայց ես մեծ հույս ունեմ, որ մեր իրավաբաններն այս ընթացքում տվյալներ են հավաքել ապացուցելու համար, որ լիցենզիա տալու ժամանակ ռիսկերը մինչև վերջ չեն գնահատվել, բացի այդ կկարողանան շատ այլ հանգամանքներ նույնպես ներկայացնել, որոնք մեզ կօգնեն դուրս գալ այս իրավիճակից»,- ասաց Կ. Դանիելյանը:

Հիշեցնենք, որ լիցենզիայի տրամադրումից առաջ էլ էին բնապահպաններն ահազանգում, որ բնապահպանության նախարարության կողմից տրված եզրակացություններից առաջ չեն գնահատվել բոլոր հնարավոր ռիսկերը, և պատշաճ ուսումնասիրություն չի իրականացվել:

«Հանքերի շահագործման համար շարունակվում է անտառների հատումը, բնակչությունը շարունակում է տառապել օնկոլոգիական հիվանդությունների պատճառով: Այսինքն, հանքարդյունաբերությունը դարձել է մեր դժբախտությունը: Եվ եթե մեր առողջապահության նախարարությունն էլ ընդունի մեր կողմից իրականացված ուսումնասիրության արդյունքները, ապա, ես կարծում եմ, բոլորիս ուժերը համատեղելով՝ մենք արդյունքի կհասնենք»,- ասաց Կ. Դանիելյանը:

Այսինքն, հարցը միջազգային ատյաններում Հայաստանին սպառնացող խնդիրների պատշաճ ներկայացումն է, ինչը էականորեն բազմապատկելու է դրական ելքի հնարավորությունը: Նշենք, որ որպես նախադեպային և, այսպես ասած, անհավասար պայքարի օրինակ, Քենիային հաջողվել է հաղթել կանադական հանքարդյունաբերական ընկերության հետ ունեցած դատը, քանի որ այն տեղական օրենքների խախտումներով էր տրված եղել: Այդ հիմքով արբիտրաժային դատարանը մերժել է Ներդրումային վեճերի կարգավորման միջազգային կենտրոնի՝ Կանադայի հանքարդյունաբերական ընկերության դուստր ձեռնարկության կողմից Քենիայի դեմ հայցը՝ որոշում կայացնելով, որ չնայած ապացույցներ չկան, որ շահագործման արտոնագիրը ստացվել է կոռուպցիոն ճանապարհով, սակայն այն ստացվել է շրջակա միջավայրի պահպանության տեղական օրենքների խախտմամբ:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում