Հա­յաս­տա­նից Ռու­սաս­տան մեկ­նող­նե­րի թի­վը մե­կու­կես ան­գամ ավե­լի է, քան հա­կա­ռակ ուղ­ղու­թյամբ

eurasia.expert-ը «Փաշինյանը մտադիր է դադարեցնել բնակչության արտահոսքը Հայաստանից» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ ըստ Ռուսաստանի վիճակագրության ծառայության տվյալների, անցյալ տարի փոխվել է Ռուսաստանի միգրացիոն- դոնոր երկրների շրջանակը: 2018 թվականի արդյունքներով, առաջատար Տաջիկստանը ապահովել է Ռուսաստանին 31 հազար մարդու միգրացիոն դրական հաշվեկշռով: Ուկրաինան, որը նախկինում առաջատարն էր , ներկայումս զբաղեցնում է միայն երրորդ տեղը (14,8 հազար)՝ առաջ թողնելով Ղազախստանին (26,5 հազար), որը երկրորդ տեղում է: Այս վարկանիշում չորրորդ տեղում է Հայաստանը, որի շնորհիվ Ռուսաստանի բնակչությունը ավելացել է 14,5 հազարով: Նշենք, որ փոքրիկ Հայաստանը 2018 թվականին նույն քանակի բնակչության արտահոսք է ունեցել Ռուսաստան, որքան ունեցել է Ուկրաինան: Միևնույն ժամանակ, Հայաստանի նոր ղեկավարությունը հայտարարում է միգրանտներին իրենց հայրենիք վերադարձնելու նպատակի մասին և նույնիսկ նշում է այդ գործում առաջին հաջողությունների մասին: Այսպես, այս տարվա հունվարին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ բնակչության միգրացիոն արտահոսքը, որը անկախության տարիներից ի վեր շարունակվել է, ներկայումս վերջապես փոխարինվել է ներհոսքով: Նրա խոսքերով, 2018 թվականի հունվարի 1-ից դեկտեմբերի 25-ն ընկած ժամանակահատվածում Հայաստան ժամանածների թիվը 20,7 հազարով գերազանցել է Հայաստանը լքածների թվիվը, և արդյունքում երկար տարիների ընթացքում առաջին անգամ միգրացիոն փոխանակման բալանսը դրական է: Եվ դա, չնայած այն հանգամանքին, որ 2017 թվականին արտագաղթը գերազանցել էր ներգաղթին, իսկ բնակչության «մաքուր» արտագաղթի թիվը կազմել էր 25,9 հազար մարդ: Նախորդ տարիների ֆոնի վրա, իրոք , այս միտումը դիտվում է անսովոր և կարիք ունի բացատրության: Խնդիրն այն է, որ Հայաստանի միգրացիոն վիճակագրությունը հստակ պատասխան չի տալիս մշտական միգրանտների թվաքանակի հարցին: Այսպիսով, վիճակագրության կոմիտեի կայքում հրապարակված՝ «2018 թվականի հունվար-դեկտեմբերին Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական վիճակը» տեղեկագիրը պարունակում է միջազգային միգրացիայի վերաբերյալ երկու տեսակ տվյալներ`պետական ռեգիստրում բնակչության վարչական հաշվառման ընդհանուր բնութագիր և սահմանային անցակետերում մուտքի և ելքի հաշվառում: Առաջինում, ըստ էության, արտացոլվում է բնակչության վարչական հաշվառման հաշվետվությունը. անցած տարվա ընթացքում երկիր մտել է 3,7 հազար, դուրս է եկել 3,2 հազար, իսկ միգրացիայի ներհոսքը մոտ 0,5 հազար Հայաստանի քաղաքացի է: Երկրորդ տեսակի տվյալները արտացոլում են սահմանային անցակետերի արձանագրած միգրացիոն վիճակագրությունը: Ըստ այդ տվյալների, 2018 թվականի հունվար-դեկտեմբեր ամիսներին 37572 մարդ է ժամանել երկիր, իսկ 37419 մարդ էլ մեկնել է, արդյունքում միգրացիայի դրական բալանսը 15,3 հազար մարդ է: Հնարավոր է, որ հենց այս տվյալներն են Փաշինյանի լավատեսական հայտարարությունների հիմքում, թեև բոլորովին չեն համապատասխանում նրա կողմից ներկայացված թվերին: Ավելին, նույն բաժնում կան տվյալներ, որ Հայաստանի քաղաքացիների թիվը, որոնք ժամանել են երկիր, 4,6 հազարով ավելի քիչ է, քան երկիրը լքածների թիվը, այսինքն, իրականում Հայաստանի բնիկ բնակչությունը շարունակում է լքել երկիրը:

Ինչպես հաշվել միգրանտներին: Հսկիչ անցակետերում ժամանողների և մեկնողների թվաքանակը առանձնապես հուսալի ցուցանիշ չէ: Բանն այն է, որ ժամանակակից աշխարհում բնակչությունը շատ շարժունակ է, և այն երկրներում, որոնք «միգրանտակախվածություն» ունեն, սահմանների հատումները տարվա ընթացքում կարող են շատ մեծ լինել: Ընդ որում, նման վիճակագրությունը չի նշանակում, որ մարդիկ մասսայական լքում են երկիրը նոր բնակության վայր մեկնելով կամ վերադառնում են երկրում բնակվելու: Բնակչության զգալի մասը կարող է իրականացնել սահմանային ուղևորություն, այցելել հարևան երկիր տարբեր նպատակներով կամ մասնակցել սեզոնային աշխատանքային միգրացիային: Այս բոլոր ճանապարհորդությունները հանդիսանում են սահմանը հատելու փաստ և արտացոլվում են վերջնական վիճակագրության մեջ: Հայաստանը հենց հանդիսանում է «միգրանտակախվածություն» ունեցող երկրի բնորոշ օրինակ, որի բնակչության մեծ մասը ներգրավված է միջազգային միգրացիայում: Դա հաստատում է այն, որ երկրից մուտքերի և ելքերի թիվը զգալիորեն ավելին է, քան բուն բնակչության թվաքանակը (2 մլն 965,1 հազար մարդ): Պայմանականորեն Հայաստանի գրեթե յուրաքանչյուր քաղաքացի, ըստ սահմանային անցման կետերի վիճակագրության, տարեկան մեկ անգամ լքել է երկիրը, ապա վերադարձել : Միջազգային պրակտիկայում միգրանտը դասակարգվում է որպես «երկարաժամկետ» կամ «մշտական», ըստ որոշակի ժամանակահատվածի: ՄԱԿ-ը նման ժամանակահատված է համարում տարին, իսկ Ռուսաստանը՝ ինը ամիսը: Սակայն նույնիսկ Ռուսաստանից մուտքի եւ ելքի վիճակագրությունը, որի հետ Հայաստանն ունի ամենասերտ միգրացիոն կապերը, ցույց չի տալիս միգրանտների հոսքը: Ռուսաստանի վիճակագրության ծառայության տվյալներով, 2018 թվականի հունվար-նոյեմբերին Հայաստանից Ռուսաստան է ժամանել 43 հազար, հակառակ ուղղությամբ՝ 29 հազար մարդ, իսկ միգրացիայի ներհոսքը (Ռուսաստան) կազմել է 14 հազար մարդ: Գրեթե նույն իրավիճակն է եղել նախորդ 2017-ին:

Ցանկալին և իրականությունը: Ամենայն հավանականությամբ, Հայաստանի իշխանությունները, խոսելով միգրանտների ներհոսքի մասին, ցանկալին ներկայացնում են իրականության փոխարեն: Եթե ներհոսքը իսկապես գոյություն ունի, ապա դա անխուսափելիորեն կանդրադառնար Ռուսաստանի հետ միգրացիոն փոխանակմանը, որը պետք է բացասական լիներ: Սակայն Ռուսաստանի վիճակագրության ծառայությունը նման տվյալներ չունի: Ընդ որում, Հայաստանից Ռուսաստան մեկնողների թիվը մեկուկես անգամ ավելի է, քան հակառակ ուղղությամբ: Անցյալ տարվա կեսերին Կովկասի հարցերով մասնագիտացած մի հրատարակություն գրել էր, որ նույնիսկ բնակչության բնական աճի պայմաններում Հայաստանից արտագաղթը բերում է բնակչության թվի կրճատման: Հայաստանում միգրացիոն իրավիճակի փոփոխություններ հնարավոր են միայն տնտեսական վիճակի զգալի բարելավման արդյունքում, որը, հաշվի առնելով հանրապետության աշխարհագրական մեկուսացումը, իրական կլինի միայն այն դեպքում, եթե երկիրը լայն ինտեգրվի ԵԱՏՄ-ին  և հարևան երկրների հետ առևտրատնտեսական հարաբերություններ զարգացնի: Ավելին, Հայաստանն ունի դրա համար բոլոր հնարավորությունները, քանի որ ԵԱՏՄ անդամակցության 4 տարիների ընթացքում կարողացել է հասնել առավել նշանակալի տնտեսական արդյունքների: Այնպես որ, առայժմ հանրապետությունից բնակչության միգրացիայի արտահոսքը միանգամից կանխելու հայտարարությունները ոչ իրատեսական են:

Կամո Խաչիկյան