ՆԱՏՕ-ն հնացե՞լ է

Աշխարհի թիվ մեկ ռազմական կառույցն արդեն 70 տարեկան է: 1949-ին հիմնվեց ՆԱՏՕ-ն: Այս շաբաթ Վաշինգտոնում ՆԱՏՕ-ի 70-ամյակի տոնակատարությանը ներկա չեն լինի անդամ երկրների կառավարությունների ղեկավարները, և սա ալյանսի կարգավիճակը փաստացի իջեցում է: Ի տարբերություն 50-ամյակի ու 60-ամյակի, որ կազմակերպել էին նախագահներ Քլինթոնն ու Օբաման, 70-ամյակի կարգադրիչը պետքարտուղար Մայք Պոմպեոն է, և հավաքին մասնակցելու են 28 ԱԳնախարարներ: Դա արտացոլում է կասկածները, որ Դոնալդ Թրամփը զգում է ՆԱՏՕ-ի կարիքը: 2016-ին ընտրարշավում նա հայտարարել էր, որ ՆԱՏՕ-ն «հնացած» է և շարունակում է կասկածի տակ առնել ալյանսի հիմնական դոկտրինը` փոխօգնությանմասին, կասկածներ է սերմանում, որ կարող է ԱՄՆ-ը դուրս բերել ալյանսից:

Ի դեպ՝ ՆԱՏՕ-ի անդամները կարծում են, որ դա կարող է լինել, երբ վարչապետերը դեկտեմբերին Լոնդոնում հավաքվեն հերթական խորհրդակցությանը: Այդ առումով ՆԱՏՕ-ի մտադրությունն այն մասին, որ Լեհաստանում նոր բազա կտեղակայվի ընդունվում է հավանությամբ: Ալյանսը կֆինանսավորի 260 միլիոն դոլարի զինապահեստը երկրի կենտրոնում, որ կուժեղացնի նրա դիմադրունակությունը Ռուսաստանի ագրեսիային: Իսկ Մոսկվան մեծացնում է ռազմական ներկայությունը Կալինինգրադում ևՂրիմում: Նշենք նաև, որ Ալյանսն ընդլայնում է ռազմական ներկայությունը Սև ծովում: Այդ քայլերը ցուցադրում են ՆԱՏՕ-ի` իր անդամներին պաշտպանելու մղումները Կենտրոնական ու Արևելյան Եվրոպայում և ազդանշանում են, որ ալյանսը պահպանում է գործելու ունակությունն ու ցանկությունը:

Հյուսիսատլանտյան ռազմական դաշինքի գլխավոր քարտուղար Յենս Ստոլտենբերգը հույսունի, որ ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրների ԱԳ նախարարները հանդես կգան հօգուտ Ուկրաինայի աջակցության միջոցների փաթեթի, որ ներառում է ծովային ուժերի նախապատրաստում, այցեր նավահանգիստներ, զորավարժություններ ու տեղեկատվության փոխանակում: Ուկրաինայի ու Վրաստանի անդամակցության հետաձգման`  ՆԱՏՕ-ի 2008-ին ընդունած ճակատագրական որոշումը ռազմավարական սխալ էր: Ուկրաինային ու Վրաստանին աջակցությունը մեծացնում է լարումը, միևնույն ժամանակ` դրույքաչափերը Կրեմլի համար: Հիմա ալյանսի համախմբման համար ավելին կպահանջվի, քան սիմվոլիկ միջոցները: Ալյանսի առաջ ծառացած երեք գլխավոր խնդիրներն են` զսպել Թուրքիայի Մոսկվայի գիրկը նետվելը, արձագանքել Թրամփի ֆրուստրացիային`  հիմնավորված այն իրողության վրա, որ ալյանսի անդամների մեծ մասը չի ցանկանում կատարել իր պարտավորությունը և պաշտպանության վրա ծախսել ՀՆԱ-ի  2%-ը և համոզել Թրամփին, որ ՆԱՏՕ-ն արևմտյան անվտանգության հենասյունն է:

Ամփոփելով փաստենք, որ ՆԱՏՕ-ն, ինչպես ԵՄ-ն, չկարողացան լուծել իր հիմնական քաղաքական խնդիրը ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո` բարեկամությու՞ն, թե՞ թշնամություն անել Ռուսաստանի հետ: Բարեկամության դեպքում` ՆԱՏՕ-ի գոյության գաղափարախոսությունը փլուզվում էր, եթե չկա հիմնական սպառնալիքը, ումի՞ց են պաշտպանվում: Եվ միայն Ռուսաստանի` իբրև սպառնալիքի գոյության դեպքում է ՆԱՏՕ-ն արևմտյան անվտանգության պատվար:

Անդրանիկ Հարությունյան