Առանց նախապես տեղեկացնելու ՀԴՄ սարքի արգելափակումը՝ մարդու իրավուքների խախտում
Կառավարության 2017 թվականի հոկտեմբերի 5-ի N 1318-Ն որոշումով սահմանվել է հսկիչ դրամարկղային մեքենաներին և ցանցային կապի միջոցին ներկայացվող տեխնիկական պահանջները: Սահմանվել են նաև ՀԴՄ-ն կիրառելու, հարկային մարմնում այն գրանցելու և գրանցումից հանելու կագերը:
Որոշման 14-րդ կետի համաձայն եթե ՀԴՄ-ի կիրառումը պարտադիր չէ, ապա այն գրանցումից հանվում է հարկային մարմնի նախաձեռնությամբ՝ համապատասխան ստորաբաժանման աշխատողների կողմից: Այդ մասին կազմվում է արձանագրություն երկու օրինակից, որի մեկ օրինակը տրամադրվում է տնտեսվարողին:
Նույն կետով սահմանվում է, որ ՀԴՄ-ն կարող է նաև արգելափակվել հարկային մարմնի կողմից՝ մինչև ՀԴՄ կիրառողի կողմից ՀԴՄ-ն գրանցումից հանելը: Տնտեսագետ Տիգրան Քեյանը Orer.am-ի հետ զրույցում անդրադառնալով ՀԴՄ-ի արգելափակման դեպքերին նշեց, որ «Առևտրի և ծառայությունների մասին» օրենքով առևտրի կետերի կողմից վաճառքի կամ սպասարկման ժամանակ պետք է ՀԴՄ-ի կտրոնը պարտադիր տրամադրվի, եթե խոսքը մանրածախ գործունեության մասին է:
«Մեծածախի դեպքում տնտեսվարող սուբյեկտը կտրոն տպագրելու իրավասություն չունի: Այդ դեպքում ՀԴՄ կտոն կարելի է տրամադրել, եթե ՀԴՄ սարքի միջոցով հաշվարկային փաստաթուղթ է դուրս գրվում: Խոսքը հարկային հաշվի կամ վավերագրի մասին է, որը կարող է իրականացվել նաև նոր սերնդի ՀԴՄ-ների միջոցով: Երբ ՀԴՄ սարքի աշխատանքը կասեցվում է, ապա պետք է ենթադրել, որ գործարքը չի համապատասխանել առևտրի կետի պայմաններին, այսինքն՝ իրականացվել է մեծածախ վաճառք, որի ժամանակ ՀԴՄ կտրոն չի տրամադրվում: ՀԴՄ սարքը կարող է արգելափակվել նաև հարկային մարմնի հսկողական աշխատանքների դեպքում, բայց, եթե այդ մասին տնտեսվարողը ժամանակին չի իրազեկվում, բնականաբար չի կարողանա ժամանակին արձագանքել դրան»,- ասաց տնտեսագետը:
Երբ տնտեսվարողը արգելափակումն անհիմն է որակում, պետք է նաև որոշումն օրենքով սահմանված կարգով այն վիճարկել:
«Հակառակ դեպքում կստացվի, որ հարկային մարմինը խոչընդոտում է տնտեսվարողի աշխատանքին, տնտեսվարողի համար անհասկանալի պատճառով»,- ասաց Տ. Քեյանը:
Տնտեսագետի խոսքով չկա կառավարության որոշում, այն մասին, թեինչպես պետք է արձանագրությունը կազմվի: Այսինքն, ըստ տնտեսագետի, արձանագրությունը չի կարող հարկային մարմնի աշխատակցի կողմից հայեցողական բուվանդակությունուն ունեցող շարադրանք լինել և ինչ-որ տեսքստի շրջանակներում կազմված բովանդակություն ունենալ:
«Այսինքն, պետք է նաև օրենքը հստակեցնել: Բացի այդ, սարքի կասեցքումից առաջ պետք է տնտեսվարողին համապատասխան արձանագրությունը տրամադրել և ժամանակ տալ, որպեսզի որոշակի սահմանված ժամկետներում հնարավոր լինի հարկային մարմիններին առարկություններ ու դիտողություններ ներկայացնել»,- ասաց Տ. Քեյանը:
Նախկինում ՀԴՄ-ները կասեցվում էին նաև, երբ սարքի սպասարկման համար վճարվող գումարը ժամանակին չէին մուծում: Հիմա կարծես թե այս հարցը լուծվել է, իսկ ՀԴՄ-ի կասեցման հիմքերին ծանոթանալու հարցը մնացել է հարցական:
«Նախօրոք տեղեկացվելու դեպքում տնտեսվարողը կարող է գրավոր դիմել ՊԵԿ-ին և օրենքով սահմանված կարգով այն բողոքարկել կամ դիմել դատարան: Եվ եթե կարողանա հիմնավորել, որ անգործության պատճառով իր բիզնեսը տուժել է, ապա կարող է նաև ՊԵԿ-ից վնասի փոխհատուցում պահանջել: Ամեն դեպքում առանց արձանագրությունը նախապես ներկայացնելու ՀԴՄ սարքի արգելափակումը մարդու իրավուքների կոպիտ խախտում է, քանի որ նման դեպքում մարդը զրկվում է պաշտպանվելու իրավունքից»,- ասաց Տ. Քեյանը:
Արմինե Գրիգորյան
