Ինչպե՞ս է Վաշինգտոնը խաղում «ղարաբաղյան խաղը»
Международные новостиregnum.ru-ն գրում է, որ Բաքվի և Երևանի պաշտոնական ներկայացուցիչները հաստատել են, որ Ադրբեջանի ու Հայաստանի արտգործնախարարներ Էլմար Մամեդյարովի ու Զոհրաբ Մնացականյանի հաջորդ հանդիպումը տեղի կունենա հունիսի 20-ին Վաշինգտոնում` ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների միջնորդությամբ:
Հիշեցնենք, որ նրանց միջև վերջին բանակցությունները տեղի են ունեցել Մոսկվայում` Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովի միջնորդությամբ:
«Ուրիշի դաշտում» Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի ու Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի միջև տեղի ունեցած անձնական շփումներից հետո ավարտվել է մի կարևոր բանակցային փուլ: Ներկայումս ամերիկյան կողմն է նախաձեռնություն հանդես բերում:
Ըստ Ադրբեջանում ԱՄՆ-ի փոխդեսպան Ուիլ յամ Գիլի, «հույս կա, որ հետագայում կարող են որոշ դրական լուրեր հաղորդվել»: Բաքուն ենթադրում է, որ ԱՄՆ պետքարտուղար Մայք Պոմպեոն ներգրավվել է բանակցային գործընթացում, որը, ընդհանուր առմամբ, տրամաբանական է նրանով, որ ԱՄՆ-ը հանդիսանում է համանախագահ երկրներից մեկը: Ըստ Մամեդյարովի, «Ռուսաստանի հետ միայն ջանքեր գործադրելը եռակի-քառակի ավելացնելով կարելի է հուսալ, որ հակամարտության կարգավորման հարցում առաջընթաց կլինի»:
Նախարարը սրանով ցույց է տալիս, որ Պոմպեոն կարող է շարունակել Մոսկվայում Լավրովի կողմից սկսված աշխատանքը: Այնուամենայնիվ, մեր կողմից պայմանականորեն «Դուշանբեի ցիկլ» կոչված գործընթացը սպառված է, և Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության գոտում իրավիճակը զգալիորեն վատթարացել է:
Բաքուն ու Երևանը կրկին միմյանց են մեղադրում: Սրանից բխում է, որ Վաշինգտոնը բանակցային գործընթացին միանալու դեպքում կարող է շատ բան սկսել «մաքուր թղթից», ինչն իր հերթին ենթադրում է ակտիվ դիվանագիտական նախապատրաստություն, որը ամենևին էլ տեսանելի չէ: Կա ևս մեկ բան:
Կարելի է եզրակացնել, որ հակամարտող կողմերի միջև բանակցությունների օրակարգ ընդհանրապես չկա, չնայած ԵԱՀԿ Մինսկի խումբն է ամերիկյան հանդիպումը պատրաստողը: Հակառակ դեպքում ամեն ինչ կորցնում է իր իմաստը: Այսպիսով, Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարության հայտարարության մեջ նշվում է, որ «ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման բանակցությունների հիմնական մասը կարող է իրականացվել միայն այն դեպքում, եթե Ադրբեջանի գրավյալ տարածքները ազատագրվեն»: Դա նշանակում է, որ կա նաև «բանակցությունների ոչ հիմնական
մաս», որի մանրամասները չեն բացահայտվում: Որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ՝ ի՞նչ կարող է անել Վաշինգտոնը նման իրավիճակում: Ենթադրվում է, որ քիչ հավանական է, որ Պոմպեոն (եթե միանա բանակցություններին) հեռանա առաջարկվող բանակցային օրակարգից: Սա՝ առաջին հերթին: Երկրորդ՝ հնարավոր չէ, որ ԱՄՆ-ը այս փուլում Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման համար փորձի սահմանել ընդհանուր սկզբունքներ:
Ամենայն հավանականությամբ, լինելու է կենտրոնացում միջանկյալ հարցերի շուրջ: Հնարավոր է, որ ԱՄՆ-ը փորձի վերադառնալ «Քերիի պլանին», որը եղել է 2016 թվականի ապրիլ յան պատերազմից հետո Վիեննայում։
Ըստ այդ ծրագրի հիմնական դրույթների, պետք է լինի հրադադարի վերականգնում և աջակցություն ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի բանաձևի ընդունմանը, որը դատապարտում է ցանկացած լուրջ ռազմական գործողություն, հայտնաբերում է սադրողին միջազգային մշտադիտարկման համակարգի միջոցով և նրան հրապարակայնորեն պատժում՝ տնտեսական պատժամիջոցների կիրառման ու օգնության դադարեցման միջոցով: Սրանք իրոք առաջնային կոնկրետ միջոցառումներ են, իսկ մնացածը, մինչև բանակցությունների հիմնական հարցին անցնելը, երկրորդական բնույթ է կրում:
Ընդհանրապես, ղարաբաղյան հակամարտության գոտում ստեղծված իրավիճակի ներկայիս սրացումը չի կարող պատահականություն լինել: Սա տեսանելի շղթա է հիմնականում անտեսանելի իրադարձությունների շարքում, որոնք կապված են ինչպես տարածաշրջանային ուժերի բաշխման, այնպես էլ մեծ աշխարհաքաղաքականության հետ:
Սրան գումարվում է այն, որ ներքին իրավիճակի հետ կապված ինչպես Ադրբեջանում, այնպես էլ Հայաստանում տարբեր պատճառներով փորձում են բարձրաձայնել միայն հաջողություններ՝ հակառակորդին «գցելու» հաշվին: Ի դեպ, պատահական չէ, որ բաքվեցի շատ փորձագետներ, որոնք որպես վարդագույն լուր էին մատուցում այն, որ «Վաշինգտոնը ճնշում է Մոսկվային ղարաբաղյան ուղղությամբ», այժմ թերահավատորեն են վերաբերվում Մամեդյարով-Մնացականյան բանակցությունների հեռանկարներին և նույնիսկ այն անվանում են «անառարկա»: Սակայն հետաքրքիր է դիտարկել, թե ինչպես են ամերիկացիները այս անգամ իրականացնում իրենց «ղարաբաղյան խաղը»:
ԱՄՆ-ի համար Հայաստանում Փաշինյանի իշխանության գալով նրա հետ գերակշռում է գաղափարական մոտեցումը, իսկ Ադրբեջանի հետ ամեն ինչ գործնական է, ավելի ճիշտ` սպառողական: Ըստ Diplomatic Courier հրատարակության, 1992 թվականին ԱՄՆ-ի և Ադրբեջանի միջև երկկողմ դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատումից հետո Բաքուն լրջորեն ակնկալում էր, որ իր էներգետիկ պաշարները կվերածվեն Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության՝ ցանկալի սցենարով լուծման քաղաքականության, որը և հաճախ բերում էր Մոսկվայի հետ հարաբերությունների անհավասարակշռության, բայց ոչինչ էլ չեղավ: Այժմ էլ Վաշինգտոնի դիրքորոշումը Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման հարցում չի փոխվել:
Բայց հիմա կարևոր է այն, որ Բաքվի ու Երևանի աչքերում «փրկվի իր դեմքը», քանի որ ԱՄՆ-ում կայանալիք Մամեդյարով-Մնացականյան բանակցությունների ձախողումը լուրջ վնաս կհասցնի Վաշինգտոնի հեղինակությանը: Այլ բան է, եթե նրանք ցանկանում են ակտիվացնել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների գործունեությունը, այլ ոչ թե կառավարել հակամարտությունը, ինչպես նաև պնդել, որ կարևոր է վստահության միջոցների ամրապնդումը։ Միայն այս դեպքում Վաշինգտոնը կստանա ծափահարություններ, այդ թվում՝ նաև Մոսկվայից:
Կամո Խաչիկյան
